ښارونه؛ د حاکمیت او پر ځان بسیاینې د وسایلو په توګه
( د "۲۰۱۵ کال د افغانستان د ښارونو وضعیت" تر سرلیک لاندې محفل کې وینا، ارګ، کابل)
مهم ټکي:
- پر معلوماتو ولاړه حکومتولي: د شواهدو پر بنسټ د ادارې رامنځته کولو لپاره د سپوږمکۍ له لارې د ۱،۰۰۰،۰۰۰ کورونو تثبیت.
- د جایدادونو قانوني کول: هره میاشت د ۱۶،۰۰۰ عرفي کورونو بدلول په شرعي اسنادو باندې.
- د دارالامان لیدلوری: یوې منظمې اداري سیمې ته د مرکزي حکومت د وزارتونو لېږدول.
- د ښار او کلي نښلول: د ۳ تر ۴ میلیاردو ډالرو په ارزښت د وارداتو پر ځای د افغانستان د کرنیزو محصولاتو کارول.
- پر ټرانزیټ ولاړه وده: د سوداګریزو مرکزونو په توګه د سرحدي ښارونو وده، د زرنج د ۱۰۰ میلیون ډالره عایداتي ماډل پر بنسټ.
- ټولنیز عدالت: د ملي تابعیت د پیاوړتیا لپاره په څلورو کلونو کې د بې ځایه شویو (IDP) د وضعیت پای ته رسول.
۳۰ سنبله ١٣٩٤
نحمده و نصلی علی رسوله الکریم أما بعد، فأعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب پوپل صاحب، نادری صاحب،¹ جناب احد صاحب، سفیر صاحب انگلستان، شارژدافیر صاحب استرالیا جناب فوکاسوا، آقایان و خانمها، برادران و خواهران!
اولتر از همه میخواهم با قدردانی و تشکر شروع کنم. قدردانی از ارگانهای محلی، وزارت محترم شهرسازی و مسکن، شاروالی کابل و تمام شاروالیهایی که در این بحث مهم ملی سهم گرفتند. دوم از حکومت استرالیا برای کمک بسیار موثر و بجا قدردانی میکنم. این کمک را ما درخواست کرده بودیم در ابتدای تشکیل حکومت وحدت ملی، به زودی عملی شد. کار در نوامبر سال گذشته آغاز شد و حال به انجام رسید و همچنین از یو ان هبیتات² و تمام همکاران مننه چې یو بل سره یې مرسته وکړه او دا مهم کار یې سر ته ورساوه.
دویمه خبره مې د معلوماتو، پالیسي سازي او تطبیق په اړه ده. په دې راپور کې څه راغلي دي؟ په څه اساس ترتیب شوی دی؟ اول کار چې شوی دا دی چې د افغانستان هر کور په ټولو ښارونو کې د قمر مصنوعي [مصنوعي سپوږمکۍ] له لارې تثبیت شوی او دا ټول اعداد سره ټول شوي دي. په دې اساس موږ پوهېږو چې تقریباً یو میلیون کورونه دي. تر اوسه پورې موږ په دې نه پوهېدو چې افغانستان کې څو کورونه دي؟ اوس پوهېږو چې یو میلیون کورونه دي. دا له هوا وشول. په ځمکه څه وشول؟ په ځمکه دا وشول چې په دې ټولو کې څو کورونه قانوني دي؟ شرعي سند لري؟ او څو کوره تخمیني عُرفي دي؟ اکثریت کورونه له بده مرغه عُرفي دي. بیا مو په دې فکر وکړ چې زموږ ښارونه څو رقمه دي؟
اول پایتخت دی. د افغانستان د ښاري نفوس مطلق اکثریت، اول په کابل کې دی. د دې معنی څه ده؟ نورو ځایونو ته مساوي توجه نه ده شوې. د افغانستان نفوس متوازن نه دی توزیع شوی، غیر متوازن دی. دا چې د ښاري نفوس اکثریت د کابل نفوس دی او تر نږدې ښارونو پنځه چنده ډېر دی، نو کابل زموږ ځانګړې توجه غواړي.
بنا براین پالیسیسازی دقت میخواهد، یک سال گذشته امور شهری - قسمی که جناب پوپل صاحب و نادری صاحب و سرپرست شاروالی ذکر کردند - در محراق توجه من قرار داشت؛ اما بدون ارقام و شواهد ما نمیتوانستیم که به تطبیق برویم. حالی زمینه تطبیق عملی برای ما فراهم میشود. چون در تصویر همیشه ما مردمی هستیم که با دروغ سر و کار داریم.
دې ورځو کې دوو لویو دروغو ته وګورئ: دوه کاله ویل کېدل چې ملا عمر ژوندی دی، خو ملا عمر مړ و او برعکس یوه میاشت کېږي چې زه ژوندی یم، خو ویل یې مړ دی... [خندا] دا خو افغانستان دی. جوړ سړي ته وايي چې مړ دی، مړ سړي لپاره خلک وژني. دا خلک مه ملامتوئ. لوی دروغجن اوس انشاءالله تعالی معلوم شوي دي او هیله دا ده چې موږ اساس په رښتیا کېږدو.
نکته سوم مسئله تصامیم است. تصامیم عاجل و وسطمدت که از این راپور میبراید چیست؟ اول از حکومت انگلستان و استرالیا تشکر میکنیم که مرحله دوم تحقیقات را که آینده شهری است، تمویلش را به عهده گرفتهاند. اما مهمتر از آن، از مدیریت بسیار سالم جناب پوپل صاحب، نادری صاحب و تلاشهای شاروالی کابل ابراز امتنان میکنم؛ چون حالی ما پروگرامها را از نظر به عمل تبدیل میکنیم.
اولین چیز چیست؟ بعد از عید [سعید اضحی] ثبت ساختمانهای غیر رسمی به حیث یک پروژه منظم از طرف هبیتات شروع میشود. در ماه حدود شانزده هزار مسکن تثبیت خواهد شد. این تثبیت اساس این را به ما خواهد گذاشت که وعدهای را در زمان انتخابات کرده بودیم، (عملی کنیم) که تمام جایداد شهری افغانستان انشاءالله تعالی به جایداد شرعی مبدل خواهد شد و قدم دوم را برداریم.
دوم؛ دولت تصمیم گرفته که اکثریت وزارتها را به دارالامان انتقال بدهد. ما همیشه از دیدگاه امانالله خان صحبت میکنیم؛ اما کمتر اقدام میکنیم که اقدامات نا تکمیل آن را تکمیل نماییم.
وزارت امور شهری - من از جناب توریالی صاحب خاصتاً ابراز امتنان میکنم - شب و روز مصروف بوده. دیدگاهی را که امانالله خان با کمک تخنیکی آلمان در آن وقت شروع کرد، برای مردم کابل به یک پدیده دوامدار در قرنهای آینده انشاءالله تعالی مبدل خواهد شد و شروع آن از وزارتهایی میشود که بودجه خود را دارند؛ اما بعد از این انسجام زمینی که از این وزارتها بود و در مرکز شهر بود، پول ساختار دارالامان آینده را به حیث یک کارته منظم و پلانشده تهیه خواهد کرد.
مشکل شهری ما در چی بوده؟ ما سر طلا نشستهایم، فکر میکنیم که سر کاه نشستهایم و باید گدایی کنیم. نه! سل جریبه ځمکه په کابل کې خرڅه کړئ، دارالامان سر تر پایه آبادېږي، اما په دې شرط چې په شفافیت او مؤثریت خرڅه شي او زه دلته اعلان کوم چې یو وزارت هم دا اجازه نه لري چې خپله ځمکه خرڅه کړي!
هر تصمیم فروش جایداد در مرکز شهر کابل از راه وزارت شهرسازی و مسکن، ارگانهای محلی، اداره مستقل اراضی و کابینه افغانستان صورت خواهد گرفت. هیچکس اجازه فروش فردی را ندارد. این باید با شفافیت تمام مدیریت و پلانگزاری شود.
موضوع سوم - اول بازهم به همشهریان کابل تسلی میدهم، از نگاه تلفاتی که کابل دیده و رنجی که کابل کشیده - از روز عید شروع یک مذاکره سرتاسری را با شهروندان کابل انجام میدهیم تا تحقیقاتی را که در سال گذشته انجام دادیم، به یک پلان منظم برای ایجاد یک پایتختی که هر افغان بتواند بالای آن افتخار کند، بدل شود. نکتهی که ثابت است، اینکه بدون مشوره سرتاسری با شهروندان این کار انجام نمیشود.
از سطح گذر تا ناحیه و پروژههای مشخص و شاروالی برای ایجاد یک اداره که وضعیت شهری چند ولایت همجوار را با هم همنوا بسازد، ما مشوره را انجام خواهیم داد و اقدام خواهیم کرد.
څلورمه موضوع، جناب پوپل صاحب نه ډېره مننه کوم. یو نوی ابتکار راغلی... باقي خان پوپل نه هم مننه کوم. پوپلیان لکه چې ښه خلک دي... خدای ﷻ مو تل ساته!
دو شاروال؛ شاروال هرات و شاروال کندهار بر اساس یک رقابت بسیار مشروع و نظریات بسیار سازنده از طرف من انتصاب شد. در چند ماه آینده تمام شاروالهای عمده بر اساس طرحهای مشخص که بینشان رقابت به صورت واضح باشد، تعیین خواهند شد؛ اما نکته بنیادیتر این است که یک شبکه سرتاسری شاروالان ساخته خواهد شد تا ما بتوانیم انتقال منابع را به صورت اساسی از مرکز به ادارات محلی شروع کنیم.
پوپل صاحب، یما صاحب [رئیس اداره تدارکات ملی] و باقی خان پوپل روی این کار نهایت زیاد کار کردهاند و من از کار دوامدارشان ابراز امتنان میکنم. تهداب پالیسی گذاشته شده در ماههای آینده به تطبیق سرتاسری میرود.
او په دې منځ کې ډېرې ښې نظریې راغلې دي. د هرات ښاروال ما یو ځوان ٣١ کلن هلک و ټاکه. ما او پوپل صاحب ورسره مصاحبه وکړه. ما ورته وویل چې له دې ښاروالۍ سره دې ولې علاقه پیدا شوه؟ ویل یې هر وارې به چې په کپړک باندې تېرېدم، فکر به مې کاوه چې دا کپړک به څنګه اصلاح کړم. هر وار به مې چې یوه ویاله لیدله چې له کثافاتو به ډکه ده، نو فکر کې به مې دا ګرځېده چې څنګه یې پاکه کړم؟ دوه ویشت مخه یې ماته لیکلي وو. بل هېچا هم دا نه وویلي. څوک چې بل چاته کاغذ ولیکی ماته زر معلومېږي... چا چې استادي کړې وي هغه باندې چل مه کوئ [خندا]. سړی پوهېږي چې کوم ځایونه یې له کوم ځای نه راغلي دي، اما مهمه مفکوره یې څه وه؟ ویل یې، وزارت مالیه دې موږ سره قرارداد وکړي، که موږ خپل عواید دغه فیصدي نه ډېر کړل، موږ ته دې ډېر امتیازات راکړي. نو ضرور دا ده چې دا شبکه ایجاد شي. د دې شبکې په ایجاد به د مالیې او نور ټول وزارتونه ښاروالیو سره یو قرارداد وکړي.
هر بار که اینها اصلاحات انجام میدهند، نادری صاحب باید صلاحیت بیشتر و امتیازات زیادتر برایشان بدهیم و امروز فضل خداوند ﷻ میفهمیم که در چارچوب کاندیدانی که جناب پوپل صاحب پیشنهاد کرده است، واقعاً یک ظرفیت تخنیکی و مدیریتی و از همه کرده زیادتر یک حس مالکیت در افغانستان پیدا شده است. ما باید بوروکراسی را برداریم و موانعی را که از نگاه قوانین - که این دفعه قوانین فرسوده از زمان امانالله خان - در بخش شاروالی مانده، برداریم.
از این جهت موضوع پنجم ما ایجاد یک پالیسی منظم شهری در مرحله اول و دوم یک پالیسی منظم ایجاد مسکن است. افغانستان فعلاً هر دو پالیسی را ندارد. بدون مسکن بااستطاعت ما رقابت کرده نمیتوانیم. امروز اسنادی که در این جمع ذکر میشود، واقعاً هم دلچسپ است و هم تکاندهنده.
در شهر کابل حتی یک مسکن غیر شرعی تا پنجاه هزار دالر قیمت دارد، در حالی که در هر مملکتی که با ما مقایسه میشود، مقدار مسکن قابل استطاعت مطلق به دیگر ترتیب است و ایجاد مسکن بااستطاعت تنها به بخشهای ملکی و مردم ما به انحصار نمیماند. انشاءالله تعالی در سال آینده ما امید داریم که هر قولاردوی افغانستان را به یک مرکز منظم ایجاد مساکن بااستطاعت برای اردوی ملی تبدیل کنیم. پولیس وقت زیادتر میخواهد؛ اما اردو چون منسجم است - شش قولاردو و قولاردوی مرکزی است - ما در حال ایجاد این هستیم.
په آخر کې بیا له ټولو مننه کوم. ښار او کلی ملت جوړوي. که په ښار فکر کوو، معنی یې دا نه ده چې ښار دې د جزیرې په څېر وي. د دې راپور اهمیت او زموږ د ټولو مرکزي توجه به دا وي چې ښار او کلي سره څنګه وتړو؟
امروز من فرضیه را ارائه میکنم؛ چون ارقام و شواهد نیست؛ مگر تاریخ شش صد ساله افغانستان را من چهارده سال بالایش تحقیق کردهام، هیچ وقت شهرهای افغانستان به این اندازه بی ارتباط با قُرای آن نبوده است.
واردات زراعتی را ببینید، سه تا چهار میلیارد دالر در سال ما واردات میکنیم، ارتباط شهر و ده از نگاه یک مارکیت ملی باید در صدر توجه ما قرار بگیرد. امروز هر هموطن باید پس فکر کند، آبی را که مینوشد، گوشتی را که میبیند، میوهای را که استعمال میکند و کالا و بوتی را که میپوشد، ارتباط آن با ثروت ملی چیست؟ بناءً جز بحث تحول شهری ما همچنین ضرورت است که یک دیدگاه اقتصادی ملی را مطرح کنیم و تمام هموطنان و شهروندان ما در این سهم بگیرند. چون به این ترتیب است که یک حلقه نجیبه به وجود میآید. امسال و سال آینده شاهد این اقدام خواهید بود که تمام ضروریات غذایی اردو و پولیس افغانستان بر اساس یک طرح بسیار منسجم در مرحله اول امید است، شصت فیصد و در سال دوم صد فیصد، از تولید دهقان، باغدار و زارع افغانستان تولید شود. به همین ترتیب ضرورت است که شهرهای ما بفهمند که به صورت مصرفی زندگی کرده نمیتوانیم.
اگر شهرهای ما آینده داشته باشند، آیندهشان در چیست؟ پس در ترانزیت است، بیست ولایت افغانستان هم سرحد است. زرنج یک قریه خُرد بود؛ ترانزیت بود که امروز زرنج را به شهر - که اگر حافظه یاری کند - هفده هزار ساختمانی تبدیل کرده و این ساختمانها هم قیمت و هم کیفیتشان از وزیر اکبرخان کرده بهتر است، چون امروز گمرک زرنج حداقل صد میلیون دالر عاید دارد.
بنابراین پس ارتباط شهرهای ما با وزارتهای سکتوری دیگر و با پالیسیهای عمده ما ارتباط میگیرد و من امید قوی دارم. در اثر این چی حل میشود؟ اول مشکل کاریابی و ساختمان؛ سکتور ساختمان عمدهترین سکتور ایجاد کار است. بناءً برای جوانان ما پیام من این است که یک کمی صبر کنید. این پروژهها از دارالامان گرفته تا پروژههای دیگری که انجام میشود؛ اما مخصوصاً خود مردم (باید همکاری کند.) شرعی ساختن جایداد موجب چی میشود؟ تمام تجارب مقایسوی نشان داده که وقتی جایداد از عرفی به شرعی بدل میشود، مقدار سرمایهگذاری چهارچند میشود. چون سرمایهگذاری مصون است. از این خاطر کاریابی تنها در این نیست که دولت کار مستقیم ایجاد کند، دولت شرایط و ماحول را ایجاد میکند که در آن کاریابی صورت بگیرد.
دوم نتیجه این پالیسیها این است که یک شهر و یا شهرهایی را که ما در آنها زندگی میکنیم، قابل زندگی باشد. سوم از همه کرده مهمتر حس شهروندی است، ما باید بفهمیم که جزیره، فرد و اتوم نیستیم؛ بلکه یک کتله بشری هستیم که علایق عمیق با هم داریم. بافت اجتماعی قویتر شده میرود و به این اساس مخصوصاً برای جوانان، زنان و افرادی که تحت سطح فقر قرار دارند باید شرایط پیشرفت فراهم شود.
یک نکته دیگر را هم در آخر میخواهم ذکر کنم و آن این است که کلمه بیجاشده داخلی باید در این چهار سال آینده از فرهنگ ما لغو شود. ما این را قبول کرده نمیتوانیم که یک تعداد از هموطنان ما در شرایط مطلق غیر انسانی زندگی کنند. از این خاطر هدایت آخر من و تصمیم عمدهای که کابینه افغانستان تعقیب و تطبیق خواهد کرد، این است که بیجاشدگان داخلی به صورت اساسی که حال اعداد و ارقامشان را میفهمیم برایشان توجه شود تا این موضوع حل شود.
نو ډېر لوی ګام اخیستل شوی دی. د افغانستان ولس د دې انتظار لري چې دا به تطبیق کړو او دا منظم ټیم چې رامنځته شوی انشاءالله تعالی ورسره تطبیق به شي. له خپلو بینالمللي همکارانو او UN-HABITAT نه هم مننه کوو او نور قدمونه به هم انشاءالله ژر تر ژر واخلو.
تل دې وي افغانستان!
زنده باد افغانستان!
¹ سید سعادت منصور نادری، وزیر شهرسازی و مسکن
² HABITAT-UN