دیدگاه بازسازی نهادی و حاکمیت پولی: بیانیه معرفی نامزد ریاست بانک مرکزی به شورای ملی
نکات مهم:
- مشروعیت و اعتماد: تأیید پارلمانی و اعتماد ملی به رهبری بانک مرکزی.
- بنیاد تاریخی: میراث درخشان بانکداری افغانستان که توسط عبدالمجید خان زابلی بنا نهاده شد.
- ثبات ملی: ذخایر استراتژیک طلا به عنوان ستون امنیت اقتصادی میانمدت و درازمدت.
- درسهایی از شکست نهادی: بحران کابلبانک به عنوان هشداری علیه فساد و سوءمدیریت.
- اصلاحات و بازیابی: اقدامات قضایی، استرداد داراییها و بازسازی اعتبار نظام بانکی.
- استقلال بانک مرکزی: خود مختاری کامل عملیاتی در سیاستهای پولی و تنظیمکننده.
- انضباط مالی: رد سیاست تمویل کسر بودجه و تعهد به حکومتداری مبتنی بر عواید.
- رسالت رشد اقتصادی: بانکداری به عنوان ستون فقرات تجارت، صنعت و توسعه ملی.
۲۲ سرطان ۱۳۹۴
نحمده و نصلی علی رسوله الکریم أما بعد، فأعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
بسم الله الرحمن الرحیم
ډېر محترم صدیق صاحب،¹ وزیر صاحب د مالیې حکیمي صاحب، په پارلماني چارو کې د دولت وزیر، محترم وزیر فراهي صاحب، وزیر صاحب خپلواک، هدوال صاحب، د بانک نورو ټولو اراکین، اعضای محترم سکتور خصوصی و دولتی!
در قدم اول، من میخواهم از جناب صدیق صاحب ابراز امتنان کنم که در شرایط خطیر مملکت، یک وظیفه بسیار بزرگ را قبول کرد و از شورای ملی افغانستان، مننه کوم چې تاسې یې تصویب کړئ او په تاسې نن لوی اعتبار شوی چې د افغانستان مرکزي بانک ته رښتیا یو مسلکي، کارپوه او مدبر مشر ټاکل شوی دی.
زه غواړم له خان افضل خان هډهوال او ټولو همکارانو نه یې مننه وکړم چې په هغه دوران کې چې دلاوري صاحب استعفا وکړله او دوی مسئولیت درلوده، ما سره، همدارنګه له ټول دولت سره او خاصتاً جناب حکیمي سره یې له نږدې مرسته او همکاري کړې، په ابتداء کې به زه درې لنډې خبرې وکړم، ځکه چې ورخ د صدیقي صاحب ده.
اول این که بانکداری در افغانستان تاریخچهی بسیار درخشان داشت. مغز متفکر قرن بیست افغانستان، عبدالمجید خان زابلی بود که اساس بانکداری افغانستان را گذاشت. در کوتاهترین مدت، بزرگترین معاملات تجارتی با اروپا، امریکا و آسیا برقرار شد. بانکداری افغانستان از نگاه صداقت، فن و رشد اقتصادی در منطقه بینظیر بود. مملکت ما شاید اولین مملکتی باشد که بانکداری خصوصی، با ایجاد بانک ملی، قبل از بانک دولتی صورت گرفت و بعداً با ابتکار آقای زابلی – وقتی که وزیر اقتصاد ملی افغانستان بود – اساس «د افغانستان بانک» گذاشته شد و با موفقیت نهایت زیاد، کار خود را انجام داد.
تنها یک بیلگه [مثال] کفایت میکند. در دورانی که آمریکا داخل جنگ دوم جهانی شد، آقای زابلی یک مقدار پول زیاد از فروش قرهقل در آمریکا داشت. او در ظرف کوتاهترین مدت آن را به یک ذخیرهی بزرگ طلا بدل کرد که امروز قیمتش، لږ تر لږه شپږ سوه میلیونه ډالر دی. یکی از پشتوانههای بزرگ افغانستان هنوز هم ذخیرهای است که در فیدرالیزر بانک نیویارک گذاشته شده.
وقتی که بانکداری دوباره در افغانستان شروع شد، متأسفانه مشکلات جدی داشتیم. کابلبانک همیشه در تاریخ این ملک به حیث یک صفحه سیاه خواهد بود.
عوض اینکه بانکداری وسیله رشد اقتصادی و فراهم نمودن قرضههای مساعدت برای متشبثین باشد، به یک وسیله دزدی از مردم و دولت مبدل شد. این بحران به فضل خداوند ﷻ در حال حل است. محاکم ثلاثه افغانستان چارچوب تصفیه را گذاشتند و پول ملت در حال استرداد است. اما سیستم بانکداری افغانستان از لحاظ شهرت صدمه دید.
در ده ماه گذشته، من مجبور شدم که هر یک از بانکهای ما را جداگانه ببینم و همراهشان صحبت کنم.
حال یقین دارم چې د صدیق صاحب د مدبرانه مدیریت لاندې به موږ وکړای شوو چې د یو داسې بانکي نظام څښتن شوو چې بیا هم د ملي بانک او مرکزي بانک هغه پخوانی اعتبار او حیثیت ترلاسه کړي چې د هغه په اساس باندې هم پولي سیاست او هم اقتصادي سیاست په اساسي ټکو باندې درېدلی وي او مخکې لاړ شي.
بانکداری ما جز اساسی و بنیادی و یک ستون عمده پیشرفت اقتصادی افغانستان است. بدون یک نظام بانکداری فعال، قابل اعتبار و دارای شفافیت کامل، رشد اقتصادی یک مملکت نمیتواند صورت بگیرد. از این جهت است که من میخواهم به وضاحت اعلام کنم که استقلال بانک مرکزی نه تنها مورد قبول ماست، (بلکه) مورد تأکید ماست.
جناب صدیق صاحب، طبق قانون بانک مرکزی – که در ایجاد آن من یک زمان نقش داشتم – استقلال عملی خواهد داشت تا سیاست پولی افغانستان را انسجام بدهند و سیستم بانکداری افغانستان را به شهرتی برساند که تمام بانکهای افغانستان بتوانند در بانکهای دیگر، برای تجار ما راه باز کردن معاملات را فراهم کنند؛ اما از همه مهمتر بانکهای ما قادر شوند که صنعت و خدمات افغانستان را به پا ایستاد کنند.
این نکات، بنیادی است و از این جهت بانک مرکزی یک نهاد تخنیکی و مسلکی است. در این نهاد هیچ نوع امتیاز جز به کفایت، صلاحیت و تقوا قایل نخواهیم بود. سیاست خُرد یا کوچک در بانک مرکزی جایی ندارد، در عین حال سیاست مالی ما بر همین پایه استوار بوده که هیچ گاه دولت از بانک، دیفسید¹ نخواهد خواست. سیاست دیفسید در تمام دنیا یک سیاست ناکام بوده و بر اساس آن، از زمانی که من مسئولیت وزارت مالیه را داشتم تا زمانی که جناب حکیمی صاحب آن مسئولیت را دارند، دولت در داخل عایدات خود کار و عمل خواهد کرد.
نکات دیگر اصلاحات را به صدیق صاحب میگذاریم. من باز هم از همه ابراز امتنان میکنم او هیله مې دا ده، امید مې دا دی چې موږ به اوس خپل لنډ مهاله، منځمهال او اوږد مهاله دريځ، پالیسي او ستراتیژي او د خپلو پیسو سیاست دارنګه عیاروو چې انشاءالله تعالی د افغانستان د ولس د نېکمرغۍ او د افغانستان دولت د پرمختګ او د افغانستان د اقتصاد د پیاوړي کولو لپاره، هراړخیزه او بااعتباره بنسټ وي.
مننه!
تل دې وي افغانستان!
پاینده باد افغانستان!
¹ خلیلالله صدیق در تاریخ ۱۷ سرطان ۱۳۹۴ به عنوان رئیس «د افغانستان بانک» از ولسی جرگه رأی تأیید کسب کرد.
¹ Deficit: کسر درآمد