د سولې، یووالي او له شخړو وروسته راتلونکي افغانستان لپاره ملي خبرې اترې
د سولې د پروسې په لومړنۍ ملي مشورتي غونډه کې وینا
اساسي ټکي:
- د اجماع جوړول: په ټول هېواد کې د سولې په اړه ټولشموله او هراړخیزې خبرې اترې.
- سوله: د خبرو اترو له لارې یوې تلپاتې او باعزته هوکړې ته رسېدل.
- ټولشمولیت: په پروسه کې د ښځو، ځوانانو او ټولو ډلو ګډون.
- ډیموکراسي: روڼه انتخابات او اساسي اصلاحات.
- عدالت: د بېوزلۍ او نابرابرۍ کمول.
- د قانون واکمني: اساسي قانون او اسلامي ارزښتونو ته ژمنتیا.
- امنیت: بیاځلي ادغام او د امنیتي ځواکونو ملاتړ.
- پرمختګ او ابادي: د هېواد د بیا رغونې او اقتصادي بیارغونې لپاره پلان جوړونه.
۲۲ دلو ۱۳۹۷
بسم الله الرحمن الرحیم
خواهران، برادران گرامی، هموطنان عزیز، تمام حاضرین عزتمند مجلس، بانوی اول کشور، مسلمیار صاحب، اعضای محترم کابینه، کشاف صاحب و داوودزی صاحب، اولتر از همه، تحفه پیشوای بشریت را خدمتتان تقدیم میکنم، السلام علیکم و رحمت الله و برکاته!
در قدم اول تشکر و تبریک میگویم، تشکر از سهم فعال تمام اعضای شش کمیته و بیست و چهار گروپ کاری. امروز شما خواهران و برادران، موضوع حیاتی را که یکسال نه، بلکه صد سال آینده افغانستان را و شاید چهارصد سال آیندهاش را تعیین کند، راجع به این فکر و بحث کردید و بحثتان نهایت سازنده بوده است. من برایتان تبریک میگویم و از شما تشکر میکنم.
بحث شما نماینده افغانستان امروز است، وقتی که در رسانههای بیرونی میبینیم، اکثراً سر افغانستان پریروز فکر میکنند، مشکل ما این است، تصویری که از ملت عظیم ما عرضه شده با واقعیتهای ملت ما تفاوت بنیادی دارد.
دا ملت د عزت ملت دی، د مېړانې ملت دی، د يووالي ملت دی!
در بیرون فکر میکنند که هنوز هم این ملت معظم، همان ملت چهل سال پیش است، همه بیدار شوند که افغان چه جوان، زن، عالم، جامعه مدنی، سکتور خصوصی، وکیل ملت، سناتور ملت، دهقان و کارگر، عقل دارد، منافع ملی خود را درک میکند و سر منافع ملی خود حساب میکند.
خواهران و برادران، ما که این فلمها را پیش دیدیم، کسی که فلم را یکبار دیده باشد، دفعه دوم بازی میخورد؟ آن هم افغان باشد.
سوم، من میخواهم تبریک بگویم، بدون اینکه گروهها با یکدیگر مشوره کرده باشند، امروز یک نظر واضح و جامع هم برای قدمهای آینده و هم نبض و سخن ملت، ارائه شده است، واقعاً درته د زړه له کومې مبارکي وایم. زه نن د دې جلسې په نتيجه کې په وياړ او افتخار د دې ملي غږ استازيتوب کولای شم!
من تنها یادداشت میگرفتم، از این خاطر، یازده نکته را به صورت خلص بالایش ذکر میکنم.
اول، دا وطن د جرګو وطن دی، دا وطن د مشورو وطن دی. د دې لپاره چې ستاسې مشوره پراخه شي، سرتاسري شي او نتيجه يې يوه لويه مشورتي جرګه وي، په سر سترګو د منلو ده!
جناب داوودزی صاحب، د سولې شورا د دارالانشاء د مسؤول په حيث په تاسې باندې غږ کوم چې د حوت میاشتې په آخره کې دا لويه مشورتي جرګه په کابل کې دايره کړئ، حکومت او ټول اقشار به درسره وي. عرض مې دا دی چې د افغانستان ټول برجسته خلک په کې مېلمانه کړئ. يو کور دی، راشئ چې يو غږ پيدا کړو.
در خانه واحد، ضرورت به آوازهای مختلف نیست. آیا در لویه جرگه اضطراری راه آینده یک حکومت قانونی را این ملت عظیم به جود نیاورد؟ آیا در لویه جرگه قانون اساسی نتوانست وثیقه ملی را تصویب کند؟ ما به مشوره میرویم، در مشوره هیچ نوع ضرر نیست، و بالای تمام اقشار ملت صدا میکنیم. خواهش من از داوودزی صاحب این است که مثل ترتیب لویه جرگه اضطراری، واقعاً مردم نمایندههای خود را تعیین کنند.
موږ څوک نه ټاکو، د افغانستان ټول ملت زما ولس دی، زه يې منځ کې هېڅ نوع ترجیح نه لرم! د افغانستان جمهور رئيس يم، د ولس په زور ولسمشر يم او جمهور رئيس بې له ولسه څه معنی لري؟ دا تاسې يئ چې ولس تشکيلوئ او د ولس واقعي غږ دې جګ شي چې نړۍ يې واوري.
در اینجا باید همه ارزشهایی که قابل معامله نیست، تعیین شود، هم اندازه انعطاف و هم قیمت صلح و جنگ را به صورت واضح صحبت کنیم که ملت به یک موافقه واضح برسد.
نکته دوم، سر آینده صلح، بعد از صلح صحبت کردیم، خوشخبری برایتان دارم که کار جدی دولت، بالای آینده افغانستان بعد از صلح، شروع شده و انشاءالله تعالی در هفته اول ماه حمل، کنفرانس سوم کابل تمرکزش بالای این خواهد بود که بعد از این که صلح را ایجاد کردیم، چطور افغانستان را به پای خود و صلح پایدار و دوامدار و به یک مملکت مرفه بدل کنیم. مخصوصاً میخواهم از اتحادیه اروپا ابراز امتنان کنم که به ما تعهد عظیم دادند که برای افغانستان بعد از صلح یک شریک بزرگی خواهند شد. من به این باورمند هستم که مشارکتهای ما برای صلح، از مشارکتها برای جنگ به مراتب فراختر و وسیعتر خواهد بود.
در اینجا فراموش نکنیم، تا افغانستان چند میلیون مهاجر دارد، صلح دایمی در افغانستان نمیآید. برگشت باعزت و تدریجی تمام افغانها در آغوش کشور، باید یکی از اهداف کنفرانس سوم کابل باشد.
تا که یک میلیون بیجاشده داخلی داریم، لار شئ د هلمند بې ځايه شوې وګورئ، لار شئ د فارياب بې ځايه شوې وګورئ، لار شئ د ټول افغانستان بې ځايه شوې وګورئ، دا رقم افراط او تفريط د منلو وړ نه دی.
مهمترین نکته اینکه خواهران و برادران، هر شب سی فیصد هموطنانتان گرسنه به خواب میروند. این در مملکتی که خداوند (ج) هم به شما آب داده و هم زمین و معادن، باید یک طرح واضح برای ایجاد مساوات اقتصادی تمام افغانها، خاصتاً زنان افغانستان ایجاد شود.
سوم، اجماعتان واضح است، انتخابات شفاف ریاست جمهوری، تقاضای ملت است، اجماع وجود دارد که کمیسیونهای فعلی، خواستههای ملت را عملی نکردهاند. اجماع ایجاد شده که قانون انتخابات تعدیل شود و به اساس این تعدیل، انتخابات شفاف، پاسخگو و سرتاسری برگزار میشود. ضرورت واضح است که شکایتها در مقابل کمیسیون مرجع داشته باشد و آن مرجع جز نهاد عدلی و قضایی افغانستان، مرجع دیگری بوده نمیتواند.
رئیس جمهور افغانستان در انتخابات مداخله نمیکند و نکرده، و کسانی که مداخله کردند باید به ملت پاسخ بگویند.
چهارم، مسلمان بودیم، هستیم و تا ابد خواهیم بودیم، په دې کې دې هېڅ شک او شبهه نه وي چې دا وطن يوازې په اسلامي ارزښتونو جوړېږي او جوړ شوی دی. دا هغه متينه رسۍ ده، جناب کشاف صاحب، جناب منيب صاحب، جناب بهلول صاحب، ټول علماء کرام چې موږ سره دلته دي... خبره دا نه ده چې خدای ناکرده اسلام په خطر کې دی، خبره دا ده چې زموږ علماء کرام دي د هغه سپېڅلي اسلام تعبير وکړي چې موږ په پېړيو کې کړی دی. په نهايت تواضع وايم، موږ ته دې له بهره څوک د اسلام درس نه راکوي. که څوک د دې توان لري چې موږ ته درس راکړي، نو د اندونيزيا او مکې معظمې له علماء کرامو مخکې زموږ علماء ولې اوچت شول؟ زه خاصتاً د علماء کرامو له تاريخي متحدې فتوا له امله له زړه له کومې مننه کوم.
۲۹۶۰ عالم دین افغانستان با هم جمع شدند، اینها سه انتخاب داشتند: یک، بگویند که جنگ را انتخاب نکنید؛ دوم بگویند که مثل علماء یک کشور همسایه از دولت خود و دین اسلام دفاع نکنند. این کار را نکنند. چون فتوا در یک مملکت تطبیق نمیشود، فتوای اسلامی به جهان اسلامی تطبیق میشود، در فتوای بعضی ممالک دیگر میگفتند تنها در حاشیه مملکت است. د اسلام په مبين دين کې څه وخت، په يوه مملکت باندې فتوا ورکول کېږي؟
درپېم انتخاب چې تاسې وکړ، په آيات، په حديث او په منطق باندې مو تثبيت کړه چې سوله د خداى امر دی، د حضرت محمد ﷺ سيرت دی. په دې تالار کې واضح وايم، که د علماء کرامو فتوا نه وی، ما اوربند نه شو کولای، دا چې تاسې فتوا ورکړه، نو ما څلور ورځو کې اوربند وکړ. این نمونهیی چیست که قانون اساسی دولت ما اسلامی است؛ جمهوری اسلامی افغانستان، اسلامی و مردم ما مسلمان هستند. ما برای زنان افغانستان چه میخواهیم، حقوق بی بی خدیجه و بی بی عایشه را، کسی همراه آنها جدل دارد، برود از شروع اسلام همه چیز را زیر پا بگذارد.
که بي بي عایشه (رض) نه وای، څو فيصده نبوي احاديث به نن زموږ لاس کې وای؟ فراموش نکنیم، بی بی خدیجه شاید کلانترین تاجر زن تمام دنیا در آن وقت بوده باشد. زن اروپایی را نُزده قرن دربر گرفت که حقوق مالکیت جایداد را پیدا کند، زن مسلمان از روز اول حقوق و وجایب داشت، این به صورت واضح است. علماء کرام وسيله دي چې دغه کار وشي او دا زښتته ډېره ضروري ده چې په اندونيزيا، ماليزيا او نورو هغو ممالک کې چې مسلمانو ښځو په کې ډېره ونډه اخيستې ده، د هغوی تجربې موږ په نظر کې ونيسو.
در قطر اکثریت مطلق محصلین و استادان زن است، برای خود آن را میخواهند، برای ما چیز دیگر روان میکنند، این قابل قبول نیست.
زن افغان وقتی تعلیمیافته بود، مادر میرویس نیکه و مادر احمدشاه بابا بود، گوهر شاد بیگم را ببینید، هزاران زن برجسته داشتیم که سواد و منطق داشتند و مطلق در اصول و قوانین اسلامی پایبند بودند.
دلته بايد دا خبره نه وي چې يو ارزښت د بل ارزښت په مقابل کې دی. اسلام د افغان په خټه او په وينه کې دی او موږ يې هېڅ وخت نه شو هېرولای.
نکته پنجم، تشکر از حمایت همهجانبهتان از قوای قهرمان امنیتی و دفاعی افغانستان، یک معادله جدید به وجود آمده، من دیروز در غنیخیل بودم، غنیخیل آن ولسوالی است که مرکز داعش بود، محب صاحب، مسلمیار صاحب و دیگر برادران همراه ما بودند، خواهر ما ملالی شینواری و همه.
دیروز یک روز پر افتخار بود، از خاطری که اردوی ملی، پولیس ملی و امنیت ملی همراه با مردم قهرمان ولایت ننگرهار توانستند یک ساحه عظیم را از نفوذ دشمن خالی کنند. در این بخش میخواهم نقش والی صاحب حیات، والی قبلی ننگرهار را که حالا به قندهار مقرر شده هم خاصتاً یادآوری کنم.
آوازه يې اچولې چې ځکه مې لرې کړی چې نور زه غواړم له غاصبينو سره سم وضعيت وکړم، يعني د هغوى په خبره ورسره سم وضعيت وکړم. غصب سره زموږ مبارزه هماغسې چې تاسې غوښتل دوام لري. موږ غاصبينو ته نور ځای نه پرېږدو. پایداری سولې کې غاصب ځای نه لري! او اوس به انشاءالله تعالى حیات صاحب په کندهار کې هماغسې کار وکړي چې په ننګرهار کې يې وکړ.
قوای امنیتی و دفاعی ما واقعاً موجب افتخار است و این باید واضح باشد که برای ۱۵ یا ۳۰ هزار افغانی این قوا نمیجنگند، فدا کاری اینها حد و حدود ندارد، از چند وقت پیش من مثال آن را برایتان میدهم، داکتر صاحب محب و امرالله صالح برآمدند در حدود ۹ یا ۱۰ شب بود پوستههای مختلف کابل را گشتند. یکبار دیگر میفهمید که در تمام اینها - محب صاحب اینجا هست و صالح صاحب را پرسان کنید - یک نفر هم تقاضای شخصی نداشت. همین طور است محب صاحب؟ یک پولیس ما تقاضای شخصی نداشت. کُل آنها یک روحیه ملی دارند و بالای این روحیه ملی قوای امنیتی و دفاعی ما، من افتخار میکنم.
اما اینجا هم یک ضرورت واضح است که در چارچوب پروگرام صلح، ما سر آینده جنگجویان طالبان فکر جدی کنیم که راه حل اساسی برای جذب آنان را در جامعه ایجاد کنیم.
موږ د دښمنۍ په حالت کې يوو. هر څوک چې د افغانستان بېرغ نه مني، د افغانستان اساسي قانون نه مني او سلاح يې جګه کړې ده، نن د دښمنۍ په حالت کې دی، مګر موږ غواړو دا په دوستۍ بدل کړو.
تر څو چې هغوی حملې کوي خدای (ج) درته ويلي چې دفاع وکړئ، اما موږ نه غواړو دا وينه تويېدل دوام وکړي. په يوه شي چې ما فکر کړی، که د آخرت په ورځ خدای (ج) راته ووايي چې په څه دليل دې شفاعت وکړم او ودې بښم؟ نو زه به ورته ووايم چې په افغانستان کې مې اوربند وکړ. له ۴۰ کلونو وروسته د افغانستان ماشومانو اختر درلود.
در شهر کابل شما شاهد بودید که روز شش ساعت زیادتر شد، در ۱۰ شب من و فضلی صاحب رفتیم در یک کافی شاپ نشستیم و فوتبال را برای ۱۵ دقیقه تماشا کردیم، من در عمرم وقت این را نیافته بودم که ۱۵ دقیقه فوتبال را ببینم؛ اما همان روز واقعاً روز خوشی بود.
نو ځکه دې باور ولرئ چې د اوربند د شرايطو ايجادول موږ ته اساسي خبره ده. له ما مو غوښتنه وکړه چې ووايه چې طالبانو ته دفتر ورکړه!
نه يوازې دفتر ورکوم، امنيت يې ساتم او داوودزی صاحب به يې شخصاً امنيت وساتي. امرخېل صاحب خو څه کوي... او که چا ډېر جنجال درلود، کشاف صاحب به لکړه ورپسې واخلي. [خندا] همدارنګه بنديان يوه انساني مسئله ده. د بنديانو په اړه حاضر يوو چې مخامخ وغږېږو. يعني تاسې فکر کوئ چې زه غواړم يوه ورځ هم يو افغان بې ځايه په بندي خانه کې وي؟!
څو وارې پلچرخي ته تللی يم؟ د ژمي په منځ کې ما د نوي تعمير کار شروع نه کړ؟ ځکه بنديانو رانه غوښتل او د ټولو د دوسيو د بررسۍ امر مې بېرته صادر نه کړ؟ يعني واقعاً، جناب عطايي صاحب ناست دی. زموږ سترې محکمې په فضل د خدای زښت ډېر تغيير کړی، اما پخوانيو فيصلو ته بايد بيا کتنه وشي، يعنی کدام قاضی عادل میتواند گفته تواند که تمام این فیصلهها عادلانه بوده؟ ما باید غور مجدد کنیم، اگر در جایی گناه نبوده باشد باید سر مجازات فکر مجدد شود و یک چیز واقعی، اما نکته در این باشد که این یکروزه شده نمیتواند، جزء یک پروگرام منظم باشد که در آن اعتماد مردم وجود داشته باشد، کسانی را ما به نام رحم رها کرده نمیتوانیم که باز فردا بیایند انتحاری و انفجاری کنند. اما موضوع بحث به حیث یک موضوع عمده، اساسی است و در دې کې هېڅ شک او شبهه نه لرو.
زه ټولو طالبانوته وايم، هر شي باندې چې تاسې غواړئ وغږېږو، بسمالله!
زه د جرګو په وطن کې زېږېدلی يم، په جرګو کې را لوی شوی يم! جرګې کې سړی آجندا مخکې له مخکې نه ټاکي! د جرګې په نتيجه کې سړی راځي چې کوم مسايل دي او په راکړه ورکړه کې دا حل کېږي. زرهاو کاله مو همدا وطن په جرګو چلولی دی، خو راځئ چې بيا يې وچلوو. دا ضرور ده.
نکته هفتم، ملکیت و رهبری پروسه صلح است، اینجا یک نکته واضح باشد که دولت تنها به نمایندگی از ملت صحبت میکند، تمام حرفهایی که شما زدید، حرفهای قلب من است و هر نکتهای را که در پلان صلح من در جنیوا پیش کردهام، نتیجه نظریات شماست، اگر سر موقف زن صحبت کردهام، از خاطری است که زنهای افغانستان برای من هدایت داده که همین موقف را بگیر. اگر از جوانان و خاصتاً علماء کرام و سکتور خصوصی صحبت کردهام، از همین خاطر بوده است.
سکتور خصوصی به صلح مانند اکسیجن ضرورت دارد؛ اما یک صلح پایدار هدف ماست. از این جهت نکته در چیست؟ اگر صلح با عزت میخواهید باید میان دولت و ملت شکاف وجود نداشته باشد، کسانی که میخواهند این پروسه را به راههای دیگر ببرند، فکر مجدد کنند.
به چه معنی، خوب رفتیم و به یک پیمان رسیدیم، خوب بالآخره نزد من میآید. کدام جای و مرجع دیگری داریم که جای اجرایی پیدا کنیم؟ من که پیش از پیش اعلام کردهام که پیمان صلح را من میخواهم در مکه مکرمه و مدینه منوره امضا کنم، خادم حرمین گفت که هزار دفعه بیایید، شما میخواهید در مسکو اعلان و امضایش کنید؟ به رویتان خوبی!
نکته کلیدی پس در اینجا است که باید توضیح دهم، آمدند و میگویند که این چوکی. خواهران و برادران! این چوکی ریاست جمهوری از پدر به من میراث رسیده یا از شماست؟ چوکی ریاست جمهوری به ملت افغانستان تعلق دارد. بین شخص اشرف غنی و رئیس جمهور افغانستان و ریاست جمهوری یک فرق قایل شوید.
په شخصي موضوعاتو کې زه سختي نه يم؟ يو ځل کرزی صاحب را باندې په قهر و، کور يې دوه ځله راباندې واخيست. ما ورته وويل په سترګو. دا دی داوودزی صاحب هم شاهد دی. ما وويل که د نيکه جایداد مې غواړې، هغه هم درکوم. مګر دا زما جایداد نه دی، دا د ولس صلاحیت دی. دلته بايد واضح پوه شوو چې شخصي گذشت يوازې ولس کولای شي.
از این جهت است که انتخابات شفاف را میخواهیم. هرکس دیگر میبود، میگفت بر همین چوکی دوام بدهید، و در هر جایی که رفتم، این چوکی را همراهم میبرم.
دا ارګ د ولس کور دی. موږ مسؤول يوو او ماته تاسې حلف راکړ. ستاسې علماء کرامو به په ياد وي. همدلته! په هغه حلف کې د اساسي قانون ساتنه او پالنه زما لومړني وظيفه وه که نه وه؟! که زه له اساسي قانون نه عدول کوم، په کوم صلاحيت يې کوم؟ په کوم منطق يې کوم؟
آیا ملت عظیم افغانستان که امروز شما در اینجا نشستهاید، کسی اجازه میدهد که دولت را یک دفعه از بین ببرد، بعد این قدر سالها؟
نو دلته دې واضح شي، د همدې لپاره وايو راشئ انتخابات وکړو. هر چا باندې چې ولس لاس کېښود زه به يې ورته تسليم کړم. اما دا چې څو کسه په يوه لرې ځای کې کښېني، او ووايي چې موږ موقت حکومت ايجادوو، ځکه د اشرف غني ږيره مو خوښه نه ده.
دې ولس زما ځان ته رايه نه ده راکړې، له ما يې يو منطق، يو عقل او يوه ژمنه غوښتې، زه له هغې ژمنې، نه تېرېږم!
در این بخش نکته هشتم این است که ایجاد اجماع منطقهیی و بینالمللی وظیفهی ما است. امید است یک چیز برای این ملت عظیم ثابت شده باشد که در تعیین، تعریف منافع و تغییر روحیه جهانی و منطقهیی خادمتان یک نقش سازنده داشته است. بعد از یکصد و هفده سال، جدایی آسیای مرکزی را رفع کردیم یا نه؟
خو هر وارې به يې چې تورخم يا بولدک درباندې تړه، په کابل باندې به قيامت و. اوس دې سل وارې وتړي. کابل کې به څه تغيير راشي؟! اما موږ وصل غواړو، موږ فصل نه غواړو. موږ مرکزي آسيا ځکه خلاصه کړه چې پاکستان او هند سره يې وصل کړو. ماته دې يو څوک ووايي چې ستاسې جمهور رئيس يوه ورځ په بې عزتي د دې وطن استازيتوب کړی دی.
هر څوک چې په هره سويه راغلی، پوښتنه ترې وکړئ چې ستاسې له منافعو په عقل، منطق او استدلال دفاع شوې او دې منافعو تغيير کړی که نه؟!
موږ نه غواړو چې تر آبده پورې خدای ناکرده د يوه قدرت يا بل قدرت مربوط ووسو.
ما باید سر پای خود ایستاد شویم. در پشتو یک مثل است. وايي، پردی کټ د نيمو شپو دی، خو په نيمه شپه کې يې درنه وړي که نه؟ خپل کټ جوړ کړئ، همېشه به پرې ويده يئ. خوب به مو آرامه وي.
اما زموږ بحث له نړۍ سره د منطق او ګټو بحث دی. دا د احساساتو بحث نه دی. بايد نارامه نه شئ. په آرامۍ باید رفتار وکړو، په تعادل باید رفتار وکړو، ګټه په لاس راځي.
نو دلته زه غواړم دې عظيم ولس ته اطمينان ورکړم چې له نړۍ سره زموږ بحثونه په سمه لار دي. انشاءالله تعالی بالآخره به په خپلو پښو ودرېږو.
عواید مو په څلورو کلونو کې ۹۰ فيصده جګ شول. صادرات به مو هم سږ کال انشاءالله تعالی حتماً يو ميليارد ډالرو ته رسېږي، اما کافي نه دي. دا عوايد بايد دوه چنده شي، صادرات مو هم بايد درې چنده شي. دا کولای شئ. مشکل څه دی؟ سوله ده؟ چې سوله راشي، له سولې سره انشاءالله تعالی وده هم راځي.
نکته نهم، حفظ و توسعه دستاوردهای ما است. حفظ تنها کافی نیست. تشکر از این که از بیبیگل و من یادآوری کردید. در ایجاد سهمگیری معاصر و فعال. پنجاه فیصد جامعه هستید، هنوز این کم است، انشاءالله زیادتر میشوید.
اما چیزی که امروز برای من واقعاً جای افتخار است و تشکر میکنم، هماهنگی کامل نسلهای افغانستان است. نسل جوان، زن، علما و ریش سفید در یک سقف واحد هستید و این وحدت ملی و آرزوی مشترک ما است، با این تهداب وحدت ملی هر کار را کرده میتوانیم. از این خاطر نکته دهم این است که بحث ملی برای ایجاد فرهنگ صلح باید واقعاً ایجاد شود و توسعه داشته باشد.
وزیر صاحب معارف، وزیر صاحب تحصیلات عالی، وزارت محترم حج و اوقاف و تمام نهادهای جامع ما باید به طرف یک فرهنگ و تغییر بزرگ فرهنگی برویم. در این تغییر فرهنگی، نقش دولت، باداری جامعه نیست، خادم جامعه است. متاسفانه از برخورد، به زودترین فرصت عصبانی و بی حوصله میشویم.
سوله په بې حوصلګۍ، نه راځي، په احساساتو نه راځي. موږ باید زغم ولرو. باید هدفمند ووسو. د دې لپاره یو ستر ملي بحث په کار دی چې موږ وکړی شو دا کلتور او د یو بل منلو فرهنګ عملي کړو.
هر بخش این ملت عظیم، افتخار این ملت است. زبانهای ترکی ما یک وسیله عمده ارتباط ما با آسیای مرکزی، ترکیه و قفقاز است. کدام کس یک زبان عمده ارتباطی خود را خداناکرده کم میکند. امیر علی شیرنوایی قهرمان بزرگ اوزبیکستان و قبر و مهدش هرات است.
یکهزار سال تاریخ دری داریم، در وقتی که ایران پهلوی میگفت، ما «دری» میگفتیم. از تاریخ خود ناآشنا هستیم. دری برای یکهزار سال وسیله وصل ما بود. هم سر اوزبیک و هم سر پشتو تأثیرات اساسی داشته و سر زبانهای دیگر ما نیز. ما هزار سال ادبیات دری را در سال آینده جشن میگیریم و همچنان زبان پشتو را.
کوم کوچی دی چې تجارت دې کوي او په دري دې پوه نه شي؟! د بازار ژبه وه، د دربار ژبه وه. په دې کې څه مشکل دی؟ اوس چې څو ملیونه کسان له پاکستان نه راغلي دي، په دري نه پوهېږي او څو ملیونه چې له ایران نه راغلي دي په اوزبیکي او پښتو نه پوهېږي. دوی مه ملامتوي. موږ باید د دې زمینه برابره کړو چې بېرته ژبې زده کړي. دا ضروري ده چې په دې وخت کې د افغان تاثیر، تعریف - جناب داودزی صاحب - په دې جرګه کې وشي. افغان هغه څوک دی چې ځان افغان بولي. په هر مملکت کې چې ژوند کوي، افغان دی، دا د افغانیت حق ترې هېڅوک نه شي اخیستی! باید په واضح توګه زموږ لمنه او غېږه لویه وي. داسې یوه بشري پانګه لرئ چې انشاءالله تعالی د افغانستان اقتصاد به ورباندې ډېر زر چټک پرمختګ وکړي.
نکته آخر من این است که یک سلسله وظایف مشخص را به دولت به صورت عموم و برای رئیسجمهورتان به صورت مشخص دادید و اطمینان کامل داشته باشید که این یادداشتهای فوری یک شاگرد بود، انشاءالله تعالی به حیث یک مخاطب و هموطن شما تمام نظریات دوباره تلفیق و بستهبندی میشود و به اساس آن انشاءالله تعالی اقدام میکنیم.
در آخر هم الفاظی ندارم که از همهی شما تشکر کنم، کور مو ودان، خدای مو وساته!
امروز شروع یک پروسه و اقدام دیگر را بعد از اعلان مذاکرات بی قید شرط، اوربند و کنفرانسهای تاشکند و جنیوا، کردیم که یک قدم بزرگ است؛ چون اجماع ملی به صورت واقعی، مؤثر و همهجانبهاش در حال شکل گرفتن است و از جناب رحیمی صاحب و اعضای محترم تیم مذاکرهکننده، خواهش میکنیم که به دقت تمام حرفها را یادداشت بگیرند و انشاءالله تعالی با این نظر به پیش میرویم.
طالبانو ته مو د سولې نیت دی، د سولې اراده لرو. منوو چې تاسې افغانان یئ، نور افغانان هم منئ او دې مملکت ته راشئ.
څو ورځې مخکې له مومندرې یوه لویه ډله راغله، فریدون خان مومند وغږېد او له هغه وروسته یو مشر وغږېد او پخوانۍ طالب و. ویې ویل: دین مو یو، ملک مو یو، مینه مو یوه، ګټه مو یوه ده. هغه وویل چې بالآخره دې فکر ته ورسېدم چې باید له خپلو وروڼو او خوېندو سره ودرېږم. دا امکانات ټولو ته شته. جنګ ډېر آسانه کار دی، هره ورځ وژنه کېدای شي، اما سوله جرئت غواړي.
سوله باور غواړي او سوله په اسلامي عقایدو باندې او خدای ﷻ ته تسلیمي غواړي. موږ دا نیت، باور او اراده لرو.
که چا پوښتنه وکړه چې چې یو ثبوت راکړئ، درې کاله مخکې چا درته وویل چې امریکایان سولې ته حاضر دي؟! چا قناعت ورکړ؟ موږ قناعت ورکړ! او هغه شی چې افغانان په ګډه حل کولای شي، منځګړی که ګاونډی وي، ځان خواته ګوري، که تاسې ته ګوري؟
په افغاني مذاکراتو کې یو بل سره پایلې ته رسېدلی شوو. که ګاونډیان اجنډا وټاکي او دا یا بل ورته ووایي، دا مه کوئ، دا مه کوئ، دا څوک ومنئ او دا څوک مه منئ. پرېږده چې ولس فیصله وکړي.
زما آرزو څه ده؟ زما آرزو دا ده چې په عزت خپل کلي ته ولاړ شو او هلته بیا دوه بنسټونه جوړ کړو؛ یو د افغانستان د فرهنګ لپاره او بل د افغانستان د کرنې او ودې لپاره. زه فکر کوم د هر افغان آرزو دا ده چې بېرته خپل پلرني کور ته ولاړ شي. بې له دې چې ورته جنجال جوړ شي. په آرامه وګرځي او په ارامه نفس وباسي. اما زه هغه کلي ته چې د سلطان بابا په لمنه کې پروت دی، تر هغه نه شم تللی چې تر څو د افغانستان ټول کلي آرامه نه وي. ټول افغانان باید وکړای شي. ما دې کلي ته قوه ونه لېږله چې زما امنیت ونیسي، ځکه څنګه زه په امنیت کې ژوند وکړم چې کله مې ولس په بې امنیتۍ کې ژوند کوي.
امروز سالگرد یک روز سخت من است، به تمام قربانیان افشار و کابل از بیست و شش سال پیش کابل، تسلیت عرض میکنم. این یک نشانهای است، وقتی که دولت با قوای منسجم وجود نداشته باشد، چی وقایع بر بالای مردم آمده میتواند.
آرزوی عمده افغانها که امروز شما گفتید و حرف آخر من است، یک دولت کارا، پاسخگو که به اساس اراده مردم ایجاد شده و به مردم افغانستان حسابده باشد و این دولت انشاءالله تعالی آمدنی است. برای همه باز هم شب خوش و موفقیت آرزو دارم.
یشه سین افغانستان!
ژوندی دې وي افغانستان!
زنده باد افغانستان!