تهدابی برای آینده: شفافیت، تغییر نسلی و حاکمیت قانون
سخنرانی در تجلیل از روز جهانی مبارزه با فساد اداری - ارگ
نکات اساسی:
- اعتماد ملی: اصلاحات یک بنیاد است، نه سلاحی علیه دیگران.
- اصلاحات شش مرحلهای: منطق، طرح، نقشه راه، اراده، تطبیق و نتایج.
- رهبری جدید: جایگزینی شبکههای قدیمی با نسل جوان.
- معافیت صفر: تطبیق یکسان قانون بالای همه، بدون در نظر داشت رتبه.
- صلاحیت محدود: محدود کردن صلاحیتهای رئیسجمهور در بخش زمین.
- استخدام بر اساس لیاقت: استفاده از امتحانات شفاف برای ختم روابط.
- قراردادهای دیجیتال: استفاده از تدارکات الکترونیکی برای ختم معاملات پنهانی.
- تحول مالی: گذار از اقتصاد متکی به کمک به سوی تجارت و عواید.
- پاسخگویی: زندانی کردن مفسدین و مکافات اشخاص صادق.
- تعهد اخلاقی: تطبیق یک کد اخلاقی داوطلبانه برای کارمندان.
۱۸ قوس ۱۳۹۷ | چهارچنار ماڼۍ
بسم الله الرحمن الرحيم
جناب استاد دانش، جناب قاضيالقضات، جناب لوی څارنوال صاحب، جناب سفیر صاحب، اعضای محترم کابینه، جناب سفیر صاحب یاماماتو، جناب سفیر صاحب جانبس، جناب سفیر صاحب نیکولاس کی، همه خواهران، برادران و هموطنان، پیل کې تاسې ټولو ته د بشریت د ستر پېشوا تحفه وړاندې کوم، السلام عليکم و رحمة الله و برکاته!
نن په یوې داسې مهمې غونډه کې سره راټول شوي یوو چې د فساد په مقابل کې د افغانستان اسلامي جمهوریت د حکومت په پلانونو خبرې کوو او همدارنګه د فساد په ضد د مبارزې په لار کې خپلې ژمنې بیا تازه کوو.
لومړۍ خبره او بحث دا دی چې کله هم په هېواد کې د اصلاحاتو لپاره کار کوو، یو تعداد خلک فکر کوي چې په اصطلاح د اصلاحاتو مخکنیان غواړي نورو ته کنده وباسي او په دې توګه له اصلاحاتو منفي برداشت کوي، خو نور بیا په دې باور دي چې د روښانه راتلونکي لپاره د اصلاحاتو راوستل د تهدابونو او بنسټونو کښېښودل دي. دغه دوه نظره ولې له یو بل سره دومره زیات واټن او فاصله لري؟ علت یې روښانه دی.
کوم خلک چې فکر کوي اصلاحات د کندې کیندلو لپاره دي هغوی اصلاحات د خپلو شخصي، ډلهایزو او منفي ګټو پر ضد خطر ګڼي، خو هغه چې اصلاحات د ښې راتلونکې لپاره د بنسټونو اېښودل او اساس ګڼي، هغوی په دې باور دي چې د هېواد د ښې راتلونکې لپاره اصلاحات ضروري او حتمي دي.
برای اینکه فرق بین کندن گودال و اصلاحات بنیادی حاصل شود، ضرورت به چیست؟ اصلاحات شش بعد اساسی دارد:
اول: باورمندی، باور باید وجود داشته باشد که اصلاحات ضروری و حتمی است و این باور باید به باورمندی ملی بدل شود.
دوم: طرح، تنها باور کافی نیست، طرح مشخص به اساس تحلیل واضح مشکلات و تعیین اهداف باید تعیین شود.
سوم: نقشه راه، یک نقشه مشخص باید وجود داشته باشد که کدام کار و کدام اصلاحات را، در کدام زمان و به چه شکل عملی میکنیم.
چهارم: اراده، اصلاحات در همه نقاط دنیا حتماً و به صورت حتمی با مقاومت مواجه میشود، اراده باید وجود داشته باشد که آدم به عقب نرود.
پنجم: تطبیق، طرح روی کاغذ میماند تا میکانیزم واضح و مشخص تطبیق وجود نداشته باشد.
ششم: نتایج، نتایج باید به مردم ثابت شود، اگر نتایج ملموس نباشد، همه بالای حرف میماند و از این جهت ضرورت مجدد، بالای پنج قدم قبلی حتمی و ضروری است.
دوستان عزیز، هموطنان گرامی!
قیمت فساد را کی میپردازد؟ در گذشته کانکور یک نمونه واضح فساد بود، دهها جوان ما انتحار کردند، هزارها جوان از جهت فساد در پروسه کانکور ناامید شدند، قیمت این همه بی عدالتی و فساد را معلومدار اولاد غریب میپردازند؛ اما با روی کار آمدن حکومت وحدت ملی در این عرصه، اصلاحات گسترده به وجود آمد. در اینجا از رسولی صاحب (۱) تشکر میکنم که در آن زمان با ایجاد یک سیستم توانست پروسه کانکور را شفاف بسازد. چند روز پیش یکی از جوانانی که هر هفته چند جوان از ولسوالیها به ارگ تشریف میآورند، مرا گفت که حالی ما باورمند هستیم که پروسه کانکور موجب رسیدن حق به حقدار میشود.
همچنین کی اعتبار داشت که یک مقرری به اساس روابط صورت نمیگیرد؟ از جناب نادری صاحب و همکارانشان در کمیسیون اصلاحات اداری تشکر میکنیم که بیست و دو هزار مقرری را با شفافیت کامل انجام دادند و سرعت این مقرریها با وجود اینکه نسل جوان ما سرعت بیشتر میخواهد، در منطقه بی سابقه است.
دستگاه عدلی و قضایی؛ کی باور داشت که څارنوال یا قاضی ما به اساس فساد تصمیم نمیگیرد؟ از جناب قاضیالقضات صاحب، لوی څارنوال صاحب و تمام دستگاه عدلی و قضایی ما تشکر میکنیم! خاصتاً به یاد داشته باشید که هزارها دوسیه سالها لاینحل مانده بود. امروز فضل خداوند (ج) در ستره محکمه افغانستان دوسیهها اگر بسیار بماند از یک ربع به ربع دیگر است؛ اما گذشته در حال تصفیه شدن است.
قراردادها؛ کی باور داشت که یک قرارداد مخصوصاً در وزارتهای امور داخله و دفاع ملی بدون ارتباطات انجام میشود؟ جلسات شورای عالی اداره تدارکات ملی یک تغییر بنیادی را آورد، از یاری صاحب و هوتکی صاحب [رؤسای فعلی و قبلی اداره تدارکات ملی] تشکر میکنم که امروز افغانستان به طرف الکترونیکی شدن تدارکات در حال پیشرفت است.
مثالها زیاد است، سر مثالهای دیگر نمیرویم؛ اما عمده ترینه خبره څه ده؟ د سپټمبر له ۱۱ نه وروسته له افغانستان سره ډېره سخته مینه وه، میلیارډونه ډالر راغلل، ولې زموږ اوبه عیارې نه شوې؟ ولې زموږ سړکونه جوړ نه شول؟ ولې د زیربنا خښتن نه شوو؟ ځکه موږ د پیسو مدیریت ونه کړ، شخصي ګټو ته مو په ملي ګټو باندې ترجیح ورکړه، نتیجه یې دا شوه چې نن نړی پوښتنه کوي، موږ خو درسره مرسته وکړه، تاسې ځان سره څه وکړل؟ او دا پوښتنو ته باید موږ ځواب ورکړو. سلهاو رېنجر راغلل دفاع وزارت ته، برمک صاحب (۱) نه پوښتنه وکړئ چې دا په چا باندې وېشل شوي وو؟ ولې ملکي اشخاصو ته د پولیسو رېنجر ووېشل شول؟ په څه اساس، په څه حاکمیت د قانون او په کومې ادعا باندې دا ترتیبات نیول شوي وو؟ اوس مو ټول کړل، اما د هر یوه د ټولولو په مقابل کې مقاومت شوی.
د ځمکې غصب. غصب د چا له خوا وشو؟ آیا کورنۍ نه دي چې له لسو زرو جریبونو نه تر سلو زرو جریبونو ورکړل شوي دي؟ په څه اساس باندې؟ آیا قانون د افغانستان نه دي ویلي چې د افغانستان جمهور رئیس د دې اجازه نه لري چې یو جریب ځمکه هم چاته ورکړي؟
زه له استاد دانش نه مننه کوم، در روز اول که ما آمدیم، گفت که صلاحیت ادعای املاک از رئیسجمهور نیست، باید به اساس قانون شود و باز هم از استاد دانش و قاضیالقضات صاحب و لوی څارنوال صاحب تشکر میکنم که صلاحیت رئیسجمهور را به کمتر از یک جریب زمین محدود [خنده رئیسجمهور] و فضل خدا (ج) مرا از یک جنجال عظیم خلاص کردند. نمونههای اصلاحات زیاد است و در این بخش میخواهم که خاصتاً از قاضی صاحب انیسه رسولی از خاطر جرأت و شجاعتش ابراز تشکر کنم.
جا دارد که دو نفر خاص را که امروز در بین ما نیستند، به نام شهدای مبارزه با فساد لقب بدهیم، محترمه سایمه کارمند عدلی و قضایی و محترم توریالی کارمند عدلی و قضایی، جناب لوی څارنوال صاحب به اینها علاقه خاص داشت. توریالی یکی از نشانزنهای ما بود، خاینین این قدر فرصت ندادش که به تفنچه کمری خود برسد، چرا؟ از خاطری که اینها را در دوسیه تهدید میکردند و جناب لوی څارنوال صاحب من میخواهم به خانوادههای این دو شهید مبارزه با فساد توجه خاص و واقعاً تقدیر شود. یکی از راههای مبارزه با فساد، تغییر نسلی میباشد؛ رهبری جوانی که حالا در مقابل ما و شما قرار دارند با مقاومتهای شدید روبهرو شدند و تا اینجا رسیدند.
اینکه حکومت وحدت ملی در این زمینه چه کارهای دیگر را انجام داده است، تیمهای تخنیکی با شما معلومات خود را شریک خواهد ساخت، اگر در نهادها در بخش قوای بشری از رهبران متعهد و جوان استفاده نکنیم و آنها را جابهجا نسازیم، به این معنی است که ما دوباره به عقب بر میگردیم. آیا میخواهید که در این پروسه از طرح ما حمایت کنید؟ زیرا این یگانه راهی از بین بردن فساد است و یا میخواهید به عقب برگردید؟
ملت یک انتخاب واضح دارد، اگر اصلاحات نمیخواهیم، بدیل چیست؟
اراده من و حکومت این است که ریشههای فساد خشکانیده شود، اینکه پیش از ما وضعیت به چه منوال بود به قضاوت ملت گذاشته شود. این حرکت دوام خواهد داشت، این تنها وظیفه رئیسجمهور و حکومت نیست، در اینجا نقش مردم، رسانهها، جامعه مدنی، علما و همهی اقشار، مخصوصاً زنهای افغانستان نهایت مهم است.
فساد او بې عدالتې د اساسي قانون د تطبیق مخنیوی کوي او بالآخره فساد د لوږې او ناامنۍ لوي لامل دی. د دې ولس ۴۰ فیصده خلک له لوږې سره مخ دي، آیا موږ دا حق نه لرو چې ووایو ولې زموږ پروژې بهتره نه دي، مؤثره نه دي، حق حقدار ته نه رسېږي؟ آیا غواړو چې سل نفره میلیاردر شي او دېرش میلیونه په لوږه کې اوسي؟ یا غواړو چې پنځه میلیونه ټول د هوسا ژوند خاوندان ووسو؟
موږ په دې هکله ډېر کارونه کړي دي او ډېر پاتې دي، پر مخ به ځو او له خیره سره انشاءالله تعالی دا هر څه به منزل ته رسوو، ځکه له فساد سره مبارزه لکه چې جناب قاري صاحب وویل، د اسلام د مقدس دین له مهمو ارزښتونو نه ده. د فساد ضد جګړه کې د مکافاتو او مجازاتو برخه هم مهمه ده. د ملي وحدت حکومت کې ډېر مهم ملکي او نظامي چارواکي تر څېړنو او پوښتنو لاندې نیول شوي دي او اوس په زندانونو کې دي. زه له عدلي او قضايي مرکز او قضايي مرکز او جناب لوی څارنوال صاحب او قاضي القضات صاحب نه خاصتاً مننه کوم او د قوانینو په طرح، مقرراتو کې بیا له استاد دانش نه د زړه له کومې مننه کوم او همدارنګه زموږ له نړیوالو همکارانو هم مننه!
د مکافاتو په برخه کې هم ډېر اجراآت شوي دي. غواړم ووایم چې د ملکي خدمتونو په برخه کې د نادري صاحب کارونه د قدر وړ دي. دا چې د نړیوال بانک شاخصونه موږ پوره کړي دي، د اجمل احمدي صاحب هلې ځلې ډېرې د قدر وړ دي. د کانکور په برخه کې رسولي صاحب او عدلي او قضايي برخه کې قاضي صاحب رسولي.
من امروز اعلام میکنم که برای نادری صاحب، رسولی صاحب، احمدی صاحب و قاضی صاحب رسولی مدالها اهدا میشود، خواهش من از جناب استاد دانش این است که با قاضیالقضات صاحب و لوی څارنوال صاحب مشترکاً بنشینید و سلسله تقدیر را وسیعتر بسازید و یک روز خاص را به نام تجلیل مبارزین مجادله علیه فساد تعیین کنید تا از تمام اقشار و مامورین دولت، تجلیل به عمل بیاید؛ چون حالا دستاوردهای ملموس داریم و باید این دستاوردهای ملموس مورد تجلیل قرار بگیرد.
دلته غواړم یوه یادونه وکړم، هغه دا ده چې د ملي وحدت حکومت د ځوانو لوړ پوړو چارواکو شبکې په داوطلبانه ډول په خپل نوبت یو ژمنلیک برابر کړی دی چې د دغه ژمنلیک له مخې دوی په خپلو ورځنیو رسمي او شخصي ژوند کې یو لړ اخلاقي کوډونه په ځان منلي دي چې نن دوی غواړي زما په حضور کې دغه عملي ژمنلیک امضا کړي. دلته له ولي تمیم صاحب نه مننه کوم چې د دغې طرحې په ترکیب کې یې زحمت ایستلی دی.
په آخر کې غواړم له بین المللي همکارانو نه او خاصتاً له درېیو سفیر صاحبانو نه چې زما ښي لاس ته ناست دي مننه وکړم، ځکه مبارزه د فساد پر ضد یو ګډ مسئولیت دی او د دوی مرستې هم باید ورځ په ورځ روښان تره، مؤثرتره او هر اړخیزه واوسي.
ژوندی دې وي افغانستان!
زنده باد افغانستان!
یشه سین افغانستان!