توانمندسازی زنان افغان برای صلح و عدالت: بیانیه در مراسم رونمایی پلانعمل ملی قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت ملل متحد
نکات مهم:
- مساوات قانون اساسی: قانون اساسی افغانستان حقوق مساوی و شهروندی همه افغانها را تضمین میکند.
- پایه اسلامی: قانون اساسی افغانستان صد فیصد اسلامی و مبتنی بر ارزشهای اسلامی است.
- چالش اصلی: بزرگترین چالش، گذار از وضعیت ناشی از جنگ و فقر به دیدگاه قانون اساسی است.
- زن به حیث زن: زن باید با هویت و دیدگاه مستقل خود دیده شود، نه فقط در نقشهای خانوادگی.
- از تعهد تا اجرا: حقوق زنان باید عملی، واقعی و شامل بودجه گردد.
- اسلام و فرهنگ: نقش زن باید در چارچوب اسلام و فرهنگ پویای افغانستان تعریف شود.
- تغییر پایدار: تحول اساسی از تغییر ذهنیتها و ساختارها بهوجود میآید.
- زن و صلح: صلح پایدار بدون مشارکت واقعی زنان امکانپذیر نیست.
۹ سرطان ۱۳۹۴
نحمده و نصلی علی رسوله الکریم أما بعد، فأعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم
د بهرنیو چارو ډېر قدرمن وزیر صاحب، د کابینې غړو، د بشر د حقونو کمیسیون مشرې زموږ خور ډاکټر صاحب سیما سمر، بيبي ګل، محترمو سفیرانو، خویندو او وروڼو! السلام علیکم و رحمةالله و برکاته!
قانون اساسی ما وثیقه ملی است که در آن یک پروگرام و دیدگاه عمده شهروندی و مساوات هر افغان با هر افغان گنجانیده شده است. قانون اساسی ما از اعلامیه جهانی حقوق بشر کرده غنیتر است. اعلامیه جهانی حقوق بشر تنها توصیوی است؛ قانون اساسی ما دولت را مکلف میسازد که حقوق مشخص هر افغان و مساواتش را با هر افغان به حیث یک هدف عملی کند. بنابراین تعهدات بینالمللی ما تنها جنبهی تعهد اخلاقی ندارد؛ پایگاه تعهدات بینالمللی ما، قانون اساسی است.
این قانون اساسی صد فیصد اسلامی است. بنابراین تمام عقاید، احکام، عنعنات، فرهنگ اسلامی و تمدن درخشان اسلامی ما در قانون اساسی گنجانیده شده است. هدف حکومت وحدت ملی بسیار ساده است: عملی شدن همهجانبه قانون اساسی افغانستان. در بخش اهداف باید بحثی وجود نداشته باشد، چون اهداف بر اساس اجماع ملی که در لویهجرگه قانون اساسی صورت گرفته و بار بار تکرار شده، تأیید شده است.
زموږ ستونزه څه ده؟ ستونزه دا ده چې زموږ اوسنی حالت د ۴۰ کاله جنګ، جګړې، بدبختیو او تر ټولو مهم د بېوزلۍ محصول دی، ستونزه له دې اوسني حالت نه، هغه حالت ته په تللو کې ده چې په اساسي قانون کې یې یادونه شوې ده.
افغانستان سه اکثریت عددی دارد که اقلیتهای سیاسی و اقتصادی است: زن، جوان و افراد بیبضاعت افغان. به احتمال غالب زن افغان اکثریت جامعه ما را تشکیل میدهد، چون شرایط جنگی که در افغانستان آمده، حالت طبیعی را که عموماً زنان ١٠٤ طفل دختر به ۱۰۰ طفل پسر تولد میشود، تغییر داد.
از چهار هدفی که گذاشته شده، مشکلترین چالش جامعه ما، ایجاد شرایطی است که در آن زن افغان طبق قانون اساسی دوش به دوش با مرد افغان، یک جامعه مرفه، قانونمند و مرفه هدفمند را تشکیل بدهد.
از این جهت نکته اول چیست؟ زن، زن است و دیدگاه زن به حیث زن، باید مطرح شود؛ نه به حیث خواهر، مادر و دختر. دا نقشونه دویمي دي. تاسې به لیدلي وي، کله چې په نرانو باندې غږېږې وايي زموږ وروڼه دي، زموږ پلرونه دي، زموږ زامن دي. په دې اړه باید اساسي فکر وشي او دا ضروره ده چې دا لیدلوری باید د دولت په ټولو برخو کې عملي شي.
از جهت اینکه دیدگاه زن واقعاً مدنظر گرفته شود، ما باید از حرف به عمل برویم. ما همیشه پلانهای بسیار خوب میسازیم، در پلانسازی، افغانستان در ١٤ سال گذشته باید نمره اول را بگیرد. چون پلانهایی را که میسازیم موجب میشود که تا فردا خود را به دنمارک و سویدن بدل کنیم.
پلانهای ما باید واقعبینانه شود و عملی باشد، از این جهت، بخش پلان باید در بودجه گنجانیده شود. تعهدات ما روی کاغذ مانده نمیتواند، اگر فکر و عمل که اساس دین مبین اسلام را تشکیل میدهد با هم یک جای شود.
ضرورت این است که تعهدات ما شکل تعهدات بودجوی را بگیرد. بودجه افغانستان باید به صورت واضح برای سالها و دهههای آینده با آمار و ارقام نشان دهد که چه مقدار پول جهت توانمندی زنان، مشارکت و امنیتشان و مخصوصاً جهت ایجاد فضای صلح برای زنان از آن استفاده میشود. این باید طریقهای باشد که قرارداد اجتماعی ما را هدفمند بسازد و قابل اندازهگیری کند.
نو ځکه باید دا پلان په بودیجوي پلان باندې بدل شي. دا بنیادي خبره ده.
بلې خبرې ته به راشو. تار و پود جامعهی ما را دین مبین اسلام تشکیل میدهد، مشکل ما در این است که درک ما از تمدن، فرهنگ و تاریخ اسلامی، نهایت ضعیف است. ما یک جامعه نهایت ایماندار هستیم؛ اما بیخبر از تاریخ خود.
عمدهترین بحث جامعه ما رابطه مرد و زن، و نقش زن در جامعه است. این، بدون اینکه در چارچوب دین مبین اسلام گنجانیده شود، راه دیگری ندارد.
یو دوه دقیقې فکر وکړئ، حضرت بيبي خدیجه رضي الله عنهما د عربستان تر ټولو لویه تاجره وه، دویمه، درېیمه او څلورمه نه وه، د لویو تاجرانو له جملې وه. که بي بي عایشه نه وای څو زره حدیثه چې نن د اجماع وړ دي، دا به موجود نه وو. بي بي فاطمي رضي الله عنهما پخپله انتخاب وکړ چې حضرت علي کرم الله وجهه سره واده وکړي، نه د پیسهدار او توانمند و اشخاصو سره چې په سلهاو ورته درېدلي وو.
نو ضروره ده چې موږ پوه شوو، له کومه ځایه راغلي یوو او چېرې ځوو. برنامههای انکشافی بدون اینکه در فرهنگ و تمدن ما جای داشته باشد، به جایی نمیرسد. بحث زن و مرد در داخل فرهنگ است و خارج از فرهنگ صورت گرفته نمیتواند، اما فرهنگ ثابت نیست. فرهنگ خودش در حال تغییر است، چون هر فرد ما متفکر است و به صورت اساسی فکر میکند.
در داد و گرفتِ فرهنگی است که تغییر پایدار میماند. زموږ هدف پایداره تغییر دی، نه سطحي تغییر. د کالیو په تغییر، بنیادي تغییر نه راځي، د مغزو په تغییر او ارتباطاتو کې په ځینو اخیستلو، بنیادي تغییر راځي.
از این جهت مخصوصاً برای نسل نو ما، پیام ما بسیار مشخص است؛ لطفاً از فکر زنستیزی برآیید. فکر زنستیزی در نسل نو ما بدبختانه هنوز حاکم است. تعلیمیافتهترین افراد ما بعضی اوقات زنستیزترین هستند و این ضرورت به یک تغییر بنیادی و یک بحث بنیادی دارد.
له دې امله باید علماء کرام او د ښځو فعالین یوه مشترکه ژبه پیدا کړي، بې له مشترکې ژبې پیدا کېدو، حرکت سخت دی. د دې مشترکې ژبې پیدا کول وخت غواړي، دولت حاضر دی او شخصاً زه حاضر یم چې د دې وسیله شم. اما دا مشترکه ژبه که پیدا نه کړو تضادونو ته ځوو او د دې تضادونو مخنیوی ضروري دی.
وېبڼې خورې چې سره میاشت مې یاده نه کړه، سیما سمر مې یاده کړه، فاطمه ګیلاني هم باید مستقله یاده کړم. په آسانه په چوکاټ کې نه راځي، ځکه د نورو خویندو په څېر په هر برخه کې وتلې یې. مننه له حضور نه مو.
ارتباط ما با اجماع جهانی چیست؟ ملل متحد وسیلهی ایجاد اجماع جهانی است. از این جهت به خاطر داشته باشید، وقتی که اعلامیه حقوق بشر تدوین میشد، تمام دنیای اسلام صحه گذاشت. از چهار نفری که اعلامیه جهانی حقوق بشر را نقش اساسی دادند، یک متفکر فرانسوی، یک متفکر کانادایی، یک متفکر لبنانی و یک متفکر چینایی بود و من شرف افتخار این را داشتم که استادم چارلز مالک¹ یکی از بنیانگذارهای اعلامیه حقوق بشر بود.
این، تحمیل یک دیدگاه نیست، نتیجهی اجماع جهانی است. قوانین اساسی دنیا را به شمول قانون اساسی ما ببینید، تمامی آن از خواهشات به احکام مبدل شده؛ اما هر بار که یک اجماع جهانی صورت میگیرد، میکانیزم عملیاش تعلق به فرهنگ، تمدن و دولت دارد. اجماع جهانی معنیاش این نیست که به یک طریقه، اهداف را عملی میکنیم، هر مملکت باید راه مشخص خود را پیدا کند.
او خپل قدمونه داسې په ثبات او اساس کېږدو چې موږ وکړی شوو، پرمختګ وکړو او اصلاحاتو ته لار شوو. زموږ اوسنی دولتي ساختار دغه پروګرام نه شي عملي کولای. په دې ټالار کې داسې څوک شته چې وايي دغه پروګرام بې له اصلاحاتو عملي کېدای شي؟
نو په دې خاطر ضرور ده چې د دولت درې واړه قواوې ګډ کار وکړي. مقننه قوه نه ډېرې خوېندې راغلي دي، وروڼه به هم تشریف لري، هیله مې دا ده چې وروڼه هم ډېر راشي، او دغه مجلسونو ته ګډونوال یوازې له پارلمان نه را نه شي، بلکې له عدلیه او اجرائیه قوې هم ورته راشي.
از همین جهت است که من افتخار این را دارم که اولین زن را به ستره محکمه افغانستان پیشنهاد کردم و امید قوی دارم که تمامی برادران و خواهران، این قدم تاریخی را بردارند. فضل خداوند ﷻ ما امروز از ۲۴۵ قاضی زن، زیادتر قاضی داریم.
آمدن قاضی زن در ستره محکمه تغییر سیستم قضایی نیست. چهل سال زیادتر است که زنهای ما در قضا خدمت کرده، بنابراین کدام مسئلهای نیست و اجماع کامل علما در این راستا وجود دارد.
در بخش کابینه، ما تعهد خود را ایفا کردیم. سفرا، والیها و در بخش معینیتها از تمام کابینه خواهش ما این است که توجه جدی کنید. تمام وزارتهای عمده باید فکر کند که حداقل یک معین زن داشته باشد. مشارکت از قریه تا نهاد ریاست جمهوری باید به صورت بنیادی به وجود بیاید.
قدم دیگر ایجاد نهادهایی است که، ښځې وکړی شي چې په خپلواک او بنیادي توګه نورو ښځو ته د تعلیم شرایط برابر کړي. برای تعلیم زنان افغان مشکلات جدی وجود دارد؛ در سن دوازده سالگی مشکل اول میآید، در سن ۱۸ سالگی مشکل دوم میآید.
بعد از آن بدبختی عمده ما این است که در ولایاتی مانند بدخشان که سرمایه گذاری اساسی بالای تعلیم زن صورت گرفته، امروز ما با زن تعلیمیافتهی بیکار مواجه هستیم. این قابل قبول نیست.
از همین جهت است که اولین پوهنتون برای زنان در افغانستان با کمک ترکیه ایجاد میشود و من از صمیم قلب از برادر رئیسجمهور اردوغان تشکر میکنم که پوهنتون مولانا جلالالدین رومی را که قبل از این، مرد و زن در آن میبود، به پوهنتون مشخص زنانه اختصاص داد. کارش انشاءالله تعالی به زودی آغاز خواهد شد.
خواهش ما از تمامی فعالین ما این است که به زودی بالای این پروگرام به نتیجه برسند و هیئت اداری و تدریسی پیشاپیش به کارهای خود آغاز کنند.
د ښځو صحي وضع زما د منلو وړ نه ده. موږ دا افتخار لرو چې د ځوانو ښځو او ماشومانو مړینه کمه شوې ده، اما اوس په ځینو ځایونو کې د صحت پروګرام په ټپه درېدلی یا بدتر شوی دی.
تېره هفته کې ما ارقام ولیدل، زموږ په ځینو ولایتونو کې چې تر ټولو ډېره توجه ورته په کار ده، هلته د ښځو په برخه کې د صحت پروګرام لا پسې خراب شوی دی.
د شنبې په ورځ د عامې روغتیا له وزیر، له ټولو همکارانو او له بینالمللي ټولنې سره کېناستم، ځکه چې دا په ټپه درېدل یا شاته تلل ماته د منلو وړ نه دي. پروگرام صحت ما بررسی سرتاسری خواهد شد تا دوباره عرضه خدمات صحی به صورت بنیادی تغییر کند.
با دستاوردهایی که داشتیم هنوز هم ما، در بدترین جملهی ده مملکت هستیم و بدترین ارقام مرگ و میر زنان را داریم.
این در واقع میآید بالای مسئله اصلی؛ زن افغان زیادترین صدمه از جنگ دیده و زن افغان به یک آواز بلند، در پهلوی برادر خود، صدا میکند که این جنگ تحمیلشده بالاخره باید ختم شود.
جنگ به خاطر این است که ارزشهای قانونی اساسی باید عملی نشود. صلح وقتی پایدار بوده میتواند که فصل دوم قانون اساسی، مورد قبول همه افغانها باشد.
قانون اساسی راهها و نکات دیگری دارد؛ دو چیز مورد تغییر نیست: احکام دین مبین اسلام که در قانون اساسی گنجانیده شده و حقوق و وجایب افغانها.
جنګ بالای ما تحمیل شده، ما صلح را از موقف ضعیف قبول نداریم او غواړم یقین درکړم کله چې سولې او مذاکراتو ته رسېږو، د افغاني ښځې دریځ او ګډون به واقعي وي، نه تشریفاتي.
من میخواهم اول از وزارت محترم امور خارجه مخصوصاً ریاست بینالمللی حقوق بشر، خواهر ما خجسته ابراهیمخیل و همکارانشان ابراز تشکر کنم. از معین صاحب سیاسی حکمت خان کرزی و وزیر صاحب، تمام همکارانتان و همچنین از تمام اداراتی که در این، نقش گرفتند و کمک کردند.
در عین حال اجازه دهید از کشور فنلند ابراز امتنان کنم که مانند همیشه در نکات عمدهی تقویه نهادهای حقوقی ما و عملی شدن حقوق ما که در قانون اساسی گنجانیده شده، همراه ما کمک کردند؛ از اراکین ملل متحد، مخصوصاً بخش زنانشان ابراز امتنان کنم. امتنان بزرگ از شرکای بینالمللی ما.
امروز سهم شما (زنان) در صلح، ثبات و رفاه افغانستان، نتیجه کوششها و قربانیهای مشترک هستند.
زه غواړم له ټولو هغو سرتېرو نه مننه وکړم چې په بینالمللي قواوو کې وو، له موږ سره په څنګ کې ودرېدل او دلته یې قرباني ورکړه. همدارنګه د هغو زرګونه کسانو مننه کوم چې ټپيان شول، سلګونه زره نور چې زموږ په څنګ کې ودرېدو لپاره زموږ وطن ته راغلل.
په عین حال کې غواړم له ټولو هغو هیوادونو مننه وکړم چې په قاطع ماموریت کې له موږ سره مرسته کوي.
تغییر بنیادی در افغانستان بدون همکاری منطقهیی امکانپذیر نیست. بنابراین تمامی همسایهی ما از هند تا آذربایجان و روسیه، شرکای صلح و ثبات افغانستان هستند؛ آینده افغانستان مرتبط به همکاری منطقهیی است.
امروز جنگ تحمیلشدهای که با آن دچار هستیم، به نفع تمام منطقه است؛ (چرا که) تنها در ولایت کندز از ده مملکت مختلف جنگجویان حضور دارند. ما قربانی میدهیم و ضرورت است که منطقه و تمامی همسایههای ما، به یک آواز به اجماع برسیم.
اجماع دیگری هم وجود دارد، که اجماع فقه اسلامی است. تروریزم در افغانستان و جهان اسلام تعریف شده و مملکت همسایه ما پاکستان (نیز) با تعدیل (ماده) ۲۱ در قانون اساسی خود، تروریزم را تعریف کرده.
اجماع دنیای اسلام ضروری است و تعریفی که از تروریزم در مجتمع فقه اسلام شده، با تعریف تروریزم از طرف سازمان ملل متحد، همگام است. از این جهت است که هر دوی این، باید معیار قرار داده شود.
دولتها باید یک درس را بیاموزند که بیثباتی در یک دولت، (مسبب) بیثباتی در تمامی منطقه و دنیا میشود. یک افغانستان باثبات خطری برای هیچ کسی نیست. مخصوصاً نقش زن فعال افغانستان (مسبب) تغییر بنیادی در تمام منطقه میشود.
اما نکته آخر ما، څوک دې پر دې شرطونه نه وهي چې خدای ناخواسته افغانستان سقوط خوا ته ځي، بیا دې فکر وکړي! پنځه زره کاله ژوند مو کړی او دا خاوره مو ساتلې، پنځه زره کاله به نوره قرباني هم ورکړو، خو دغه خاوره به ساتوو.
تل دې وي افغانستان!
پایدار باد افغانستان!
به امید افغانستان قوی که در آن هر زن افغان حقوق و وجایب خود را پهلو به پهلو با مرد افغان انجام دهد.
تشکر.