اولویت ضوابط بر روابط: مسلکیسازی دیپلوماسی و حکومتداری اقتصادی
سخنرانی در مراسم معرفی آتشههای تجارتی و کارمندان جدید تدارکات
نکات اساسی:
- ضوابط بر روابط: ترجیح دادن معیارهای قانونی بر واسطههای شخصی.
- تعادل تجارتی: مهار واردات از طریق تقویت تولیدات و صادرات داخلی.
- قلب آسیا: تعریف افغانستان به عنوان پل زمینی برای تجارت منطقه.
- زنجیره ارزش: گذار از فروش مواد خام به محصولات پروسس شده و معیاری.
- شفافیت نهادی: تقویت اصلاحات اداری برای احیای اعتماد قشر جوان.
- اتصال منطقهای: مبدل کردن کشور به مرکز انتقال انرژی و ترانزیت.
- پاسخگویی اجتماعی: پیوند دادن کارکرد مامورین به بهبود معیشت مردم.
- نمایندگی واحد: تمثیل یک دولت منسجم به جای منافع فردی و سمتی.
۱ ثور ۱۳۹۷
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب نادري صاحب، د کمیسیون محترمو غړو، جناب رسا صاحب او د صنعت او سوداګرۍ وزارت ټولو محترمو اراکینو، جناب هوتکي صاحب، جناب فضلي صاحب، د مجلس ټولو حاضرینو، جنرال صاحب ابراهیمي، السلام علیکم و رحمت الله و برکاته!
خانم محترمه صدف دشتی، محترم عبدالقیوم بسام، محترمه خاطره نورزی، محترم حفیظالله بها، محترمه صمینه ودیر، محترم جاوید جویا، محترم عبدالنافع سروری، محترم فواد آرش، محترم میوند منگل، محترم محمد ریاض سادات، محترم محمد مصطفی جمال، محترم احمد ضیا سیدخیلی، محترمه ویدی هوتک، محترم عارف حیرت، محترم عبدالکریم ناصری، محترم محمد منصور سهاک، محترم فیضالدین غیاثی، محترم روحالله رفیقی، محترم میرویس احمدزی و محترم بریالی [آتشههای تجارتی] برایتان تبریکی میدهم و تبریکی به جناب نادری صاحب و همکارانشان، خاصتاً دو همکار خود را که یاد کرد و اعضای کمیسیون.
امروز ما شاهد یک تغییر فرهنگی در کشور هستیم، کسانی که از افغانستان در بیرون از افغانستان نمایندگی میکنند، تنها و تنها افغان هستند و بر اساس کفایت خود انتخاب شدهاند. امروز، روزی است که ما پیروزی ضوابط بر روابط را تجلیل و تقدیر میکنیم و جناب رسا صاحب۱ و همکارانشان را تبریکی میدهم. وزارت صنعت و تجارت یکی از مشکلترین نهادهای دولت افغانستان میباشد، امید است که امروز تهداب این گذاشته شود که این وزارت به یکی از موفقترین نهادهای دولت مبدل شود و از شما آتشههای محترم که امروز کارتان را شروع میکنید، تشکر میکنم که سر پروسه باورمند بودید و با اعتماد با پروسه همکاری کردید؛ چون بدون همکاری خود کاندیدان، پروسه به موفقیت انجام نمییافت و این پروسه یک دستاورد بزرگ و موفق است.
در یک سالی که کمیسیون محترم اصلاحات اداری و خدمات ملکی تحت مدیریت بسیار مدبرانه و فعال نادری صاحب و همکاری کمیشنرهای محترم کار کرده، دستاوردهای واضح داشته است و این دستاوردها را به شما و خاصتاً به ملت و قشر جوان افغانستان تبریک میگویم. جوانان ما در حال ناامیدی بودند؛ چون ظرفیت داشتند، ولی پروسههای استخدام مانع این بود که از ظرفیت اینها به حیث یک سرمایه ملی استفاده شود.
در هر ادارهای که پروسه استخدام مبهم یا بر اساس روابط استوار باشد، آن اداره در عمر اصلاح نمیشود. اگر ۱۰۰ میلیارد دالر هم در یک ادارهای که بر اساس روابط تعیین شده، شما سرمایهگذاری کنید، نتیجهاش صفر خواهد بود؛ چون همه آن سر فیشن، موتر و وسایل مصرف خواهد شد، نه سر خدمات. بنابراین لازم است که مردم افغانستان این خواستهشان را درک کنند که دولت وسیله اجرای آرزوهایشان است. دولتی که خدمات نداشته باشد، دولت نیست؛ بلکه وسیله عدم ثبات و هماهنگی است و معنای دولت بودن و فعالیت کردن این است که باید قانون اساسی افغانستان جدی گرفته شود و در تمام ابعاد زندگی ما عملی گردد.
ما دستورالعملی خارج از قانون اساسی نداریم و قانون اساسی مطلق برای شرایط قرن ۲۱ با درک عمیق فرهنگ چند هزار ساله ما ساخته شده و مخصوصاً چون با تمام عقاید اسلامی ما همگام است، هیچ نوع تضادی بین فرمایشات قانون اساسی و فرهنگ ما وجود ندارد. معنای حقوق شهروندی تغییر عقاید بنیادی ما نیست، بالعکس تقویت این است؛ چون عدالت، امانتداری و حفظ بیتالمال ارزشهای بزرگ اسلامی ماست؛ و مساوات یک افغان با یک افغان دیگر ارزشهای بنیادی جامعه ماست. خصوصیت و دلیلی که ما میتوانیم یک جامعه مردمسالار باشیم به خاطر این است که هر افغان خود را مساوی به افغان دیگر میداند. کدام افغان است که همراه من بحث نمیکند و عموماً مرا نیم ساعت لیکچر نمیدهد که مرا اول ملا کند و من از این کار استقبال میکنم؛ چون این، نمایندهای از یک فرهنگ مردمسالار است که در تمام نقاط افغانستان مساوات وجود دارد.
امروز یک قدم را برای یکی از بنیادیترین مشکلات افغانستان برمیداریم و آن عدم توازن واردات و صادرات است. یک مملکتی که وارداتش دوازده چند صادراتش باشد، خود را یک مملکت پایدار گفته نمیتواند و مخصوصاً مملکتی که حد اقل ۸۰ فیصد وارداتش در داخل تولید شده میتواند، تولید جایگزین داریم، سر تولید به صورت بنیادی در سالهای گذشته فکر نشده است. حلقه خبیثه وقتی شکستانده میشود که بیلانس واردات و صادرات ما اول حد اقل به صادرات از طرف مثبت برود و باز اضافه شود، از این جهت ضرورت واضح این جامعه این است که اهداف واضح تعیین کند که در هر سال مالی چه قدر واردات خود را کم میکند و چه قدر صادرات خود را زیاد میکند.
همراه دسترخوان مردم این چه ارتباط دارد؟ نکته بنیادی، خواهران و برادران این نیست که از دولت نمایندگی میکنید، وظیفه اصلی شما این است که از ملت نمایندگی میکنید. چهل فیصد مردم زیر خط فقر هستند و یک بر سه مردم افغانستان گرسنه به خواب میروند. برای شما که بهترین امتیازات داده میشود، جوابگوی این هستید که وضعیت زندگی این مردم تغییر کند. ما بهترین معاشات را از نگاه «سی بی آر» از خاطر این نمیدهیم که شما بسیار خاص هستید، از خاطر این است که باید تعهد خاص داشته باشید. چون ظرفیت اولیتان را از نگاه امتحانات تثبیت کردید و من باز هم برایتان مبارکی میدهم؛ اما امتحان بنیادیتان این است که خدمات، زندگی مردم ما را چطور تغییر میدهد؟ یک کوچی که قطعاً مالش زنجیر ارزش را ندارد، پشمی که تولید و خریداری میشود از طرف یک مملکت دیگر مبدل به تولیداتی میشود که در قالین از پیشش استفاده میکنید، باز هم قالین را تکمیل نمیکنید. نتیجه را میبینیم. یک معیار موفقیت و یا عدم موفقیت وزارت محترم صنایع و تجارت این است که صنعت قالین ما را چه قدر تغییر داده؟ تا به حال در این سه سال هیچ تغییر نداده است. این تنها یک مثال زنجیره ارزش به صورت واضح برایتان ارائه میشود. صدها هزار زن افغان مصرف است؛ اما بوروکراسی و عدم دیدگاه واحد مانع این شده، با وجود تصمیمی که به عمل مبدل شود. دیگر ضرورت واضح است که مشکلاتی را که درک میکنید، چارهاش را به صورت اساسی بسنجیم.
در این بخش نکته بنیادی و امید چیست؟ خداوندﷻ سر افغانستان زیادترین مرحمت کرده، خواهر ما دشتی صاحب گفت که ما محاط به خشکه هستیم، دیدگاهتان را تغییر بدهید، ما تنها محاط به خشکه نیستیم، ما قلب آسیا هستیم و چهارراه آسیا بوده میتوانیم. اگر از پنج کشور آسیای مرکزی، امروز پرسان کنید، هر کدامشان آینده خود را در ارتباط با افغانستان میبینند. دیگر ضرورت این هم است که نسل جوان ما واقعاً فرصتها را بفهمند، نه اینکه تنها محدودیتها را. ما کلانترین نقطه انتقال انرژی از آسیای مرکزی به آسیای جنوبی و یکی از مهمترین مراکز ترانسپورت و خدمات میشویم. همچنین منابع دیگر ما خاصتاً معادن که امروز سر آن صحبت کردیم. تالک بدل شده و به صورت اساسی از معادن کوچک به معادن بزرگ تغییر کرده و مهمترین نوع سرمایهگذاری سر تالک و مرمر در حال اجرا است. چون یک نقشه واضح استفاده از معادن ما تهیه شده و زیر تطبیق است.
تنها روز پنجشنبه یک سرمایهگذاری پانزده میلیون دالری در بخش مرمر صورت گرفت که برای اولین بار دو فابریکه مطلق بر اساس استاندارد ایتالیا و تمام استانداردهای اروپا از نگاه محیط زیست و مصرف آب ساخته و فعال شد و خوشبختی در این است که ۹۷ فیصد تکمیل شده است. ضرورت این است که فرصتها به صورت واضح تشخیص شود تا زنجیرهای ارزش به صورت اساسی شکل بگیرد و نکتهای که در این کار است، چیزهایی را که داریم، در کمترین فرصت قاچاق میشود. در جلغوزه سال گذشته حد اقل ۲۵۰ میلیون دالر تولید داشتیم؛ اما یک مختص جلغوزه نه در وزارت زراعت و مالداری وجود داشت و نه در وزارت صنایع و تجارت. ضرورت واضح است، نوع دانشی که ما تقاضا داریم و سر شما سرمایهگذاری شده، با زندگی مردم ما تعلق واضح بگیرد، چون اگر در دسترخوان مردم میخواهیم تغییر بیاوریم، نوع مدیریت بازار باید به صورت اساسی تغییر کند که انشاءاللهتعالی تغییر میکند.
مسئله اساسی که من همراه آن میخواهم پیام خود را ختم کنم. سر له ننه تاسي فردي هويت نه لرئ، هر یو مو چې هر مملکت ته ځئ، د افغانستان استازیتوب وکړئ. د یوه واحد ملت، د یوه منسجم دولت او هغه ملت استازیتوب وکړئ چې آرزو او ټینګه اراده لري چې له هغه بدو میراثونو نه ووځي چې څلوېښتو کالو جګړې ورته پرېښي دي. د یوه داسې خصوصي سکتور استازیتوب کړئ چې په عین حال کې هغه مشکلات هم لري چې دشتي صاحب وویل، خو زښتې ډېرې مفکورې هم لري. اوس داسې ورځ نشته چې زه په خصوصي سکتور کې ابتکار ونه ګورم، نو لازمه ده چې ټولې آتشې هغه څه نه خبر اوسي چې له عالي اقتصادي شورا تېرېږي.
یک وسیله واضح باید وجود داشته باشد که تصمیمی که گرفته میشود و پالیسیهایی که تغییر میکند و نوع تغییری که در محیط ما میآید، چگونه است. د مثال په توګه هغومره قوانین چې تغییر کړی، قانون شرکتها تغییر کرده، تمام معیارهایی که Business Doing indicators هر کدام از این زیر یک اجندای تغییر منسجم است که بتواند تغییر کند؛ اما در کل ضرورت واضح این است که تصویری که دیگران دارد، اول آن تصویر همراه وزارت محترم صنایع و تجارت، وزارت مالیه و شورای عالی اقتصاد شریک شود تا موانع را ما از بین ببریم. وظیفه شما این است که موانع را بدون کم و کاست، و هر تصویر بد، مناسب و بیطرفانه را با تحلیل ارائه کنید و دوم فرصتها را به صورت مشخص بسنجید و اگر وزارت جوابگو نبود به شورای عالی اقتصاد مراجعه کنید، من برایتان اجازه میدهم؛ چون بعضی از وزارتها انسجام واضح ندارد، وقتی که در دفترهایشان از بیرون پیشنهادات میآید، خوانده نمیشود و هدایت واضح برای وزارت صنایع و تجارت این است که اتشههای تجارتی برایتان تماس میگیرند، یک چارچوب واضح داشته باشید. امروز وزیر صاحب رسا یک دستورالعمل صادر کنید که در ظرف چند روز هر مکتوبی که از اینها میآید، باید جواب داده شود که یک نوع ارتباط واضح وجود داشته باشد تا دوطرفه بفهمند که در ختم شش ماهی که بررسی میشوند، بررسی عادلانه باشد.
در آخر باز هم من اول میخواهم همه همکاران را تبریک بگویم و امید است که در آینده نزدیک جناب نادری صاحب عین کاری را که در قسمت اتشههای تجارتی کردید، در قسمت تمام وزارت امور خارجه و نمایندگیهای دیگر انجام دهید. مردم افغانستان باید بفهمند که هر کسی از آنها نمایندگی میکند به اساس یک پروسه شفاف، آزاد و قابل باور انتصاب شده است. هر چه که ضوابط محکمتر شود، به همان اندازه وحدت ملی و اعتماد بین ملت و دولت و مخصوصاً اعتماد بین سکتور خصوصی و جامعه؛ به صورت عمومی بین دولت و ملت تأمین میگردد. این کار مخصوصاً برای مردم ما یک پیغام میدهد که خدماتی که سر شما مصرف میکنیم، برایشان نتیجه دارد. به امید موفقیتتان، ژوندي اوسئ.
یشه سین افغانستان!
زنده باد افغانستان!
تل دې وي افغانستان!