اعمار صلح پایدار از طریق عدالت، وحدت ملی و گفتمان همهشمول
سخنرانی در مجمع عمومی شورای عالی صلح
نکات اساسی:
- صلح پایدار: صلح فراتر از جنگ، هدف غایی و نهایی ماست.
- وحدت ملی: ایستادگی تمامی اقشار در یک اجماع واحد و مشترک.
- عدالت: پاسخگو ساختن عاملین و حفاظت از حقوق بیگناهان.
- پروسه صلح: نقشهراه روشن برای مذاکره و تضمین پایداری آن.
- نقش جامعه: شهروندان و جوانان شکلدهنده صلح ماندگار هستند.
- حکومتداری قوی: تقویت نهادها، حقوق شهروندی و تنفیذ قانون.
- حمایت جهانی: پروسهای به رهبری افغانها با نظارت بینالمللی.
۱۴ دلو ۱۳۹۶
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب استاد خلیلی، جناب داکتر صاحب سرابی، معاونین محترم، جناب استاد شهرانی، قاضی صاحب وقاد، تمام اعضای شورای عالی صلح، لومړی تر ټولو د بشریت د ستر پیشوا تحفه در وړاندې کوم، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
«وَ الصُّلْحُ خَیْرٌ»، د خدای ﷻ حکم دی، اختیار نه دی او دې لاره کې موږ ژمن یوو، اما داسې یوه حالت کې یوو چې باید پوه شوو چې کوم حالت کې یوو. د تېرې پنجشنبې واقعه موږ ته داسې مثال لري لکه امریکایانو ته د سپټمبر د یوولسمې واقعه. دې کې دې شک نه وي چې موږ د انتخاب دوه لارې ته رسیدلي یوو. د شهیدې ملالۍ په سړک باندې دا حمله، په څو نفرو باندې نه وه، دا حمله د افغانستان ولس باندې وه. دا حمله د افغانستان د ولس، د ماشوم، د مېرمنې، د ځوان، د ډاکتر، د دوکاندار، د کاریګر او د افغانستان د ټولو اقشارو په مقابل کې د جنګ اعلان و. دا اعلان د جنګ و او دلیل یې دا دی چې په لومړي ځل یې جنایتکاران مسئولیت مني. څوک چې د داسې عمل مسئولیت په غاړه اخلي او ورباندې ویاړي، نه له اسلام سره، نه له افغان سره، نه له انسانیت سره، نه له پښتونولي سره، نه اوزبیکولي سره، نه تاجکولي سره او نه زموږ له بل هر دود او دستور سره کومه لاره لري. دوی نور د دې ټولنې غړي نه دي، خطونه واضح شول. هغه څوک چې پخلینه نه مني او سوله نه مني موږ له ټولنې بېل شول او هغوی یې چې مني، نن باید نن فیصله وکړي. ټولو ته د انتخاب وخت راغی. که جرئت په دې اندازه کوئ چې ولس باندې حملې وکړئ او ګاونډیو ته د غلامي سر ټیټه کوئ، دا جرئت نه دی. جرئت هغه دی چې پوه شئ دا ټولنه سولې ته ضرورت لري او د دې همت ولرئ چې د سولې عالي شورا نه، حکومت نه او زما له خوا د سولې دې در اوږد شوي لاس ته، لاس را وړاندې کړئ. د خدای ﷻ په فضل زموږ د افغانانو یو صفت دا دی چې کله را باندې غم راشي، احساسات هم کنټرول کولای شوو.
امروز بیش از هر روز دیگر ضرورت به عقلانیت و فکر منسجم است. فکر منسجم است که ما را به هدف میرساند، نه احساساتی که آدم به احساسات تسلیم شود، در منطقالطیر، عطار میگوید که احساسات خر است، یا سر آدم غالب میشود یا آدم سرش غالب میشود.
امروز از همان روزهایی است که ما در حالی که شهدای خود را احترام میکنیم - و قلب هر کدام ما پارچه پارچه است، خاصتاً قلب من - و زخمیهای خود را التیامشان را میخواهیم، باید متوجه هدف باشیم، نه اینکه تسلیم احساسات آنی شویم.
از این جهت دو هدف واضح است، هم باید جنگ را ببریم و هم صلح را کمایی کنیم، جنگ را از خاطری که آنهایی که به این عمل شنیع دست زدند، غیر از جنگ راه دیگر نیست. صلح را از این خاطر که خواسته ملت و اجماع ماست. فرصتی را که ما پیش رو داریم به حیث یک ملت و دولت و خصوصاً یک نهاد ملی که نتیجه لویه جرگه مشورتی است، یعنی شورای عالی صلح میباشد. بیست و چهار روز بعد کنفرانس دوم کابل، در کابل صورت میگیرد. نظریاتی که من همراه شما شریک میکنم، از خاطر این است که پس مشوره کامل در بین شورای عالی صلح صورت بگیرد تا این نظریات را به حیث موقف واحد ملی و دولتی با دنیا شریک سازیم.
وقت انتخاب برای طالبان و حامیانشان هم رسیده است، اول، دیدگاه ما راجع به صلح و تعریف ما از صلح چیست؟ صلح عموماً به صورت منفی تعبیر شده، صلح یعنی نبود جنگ؛ اما نبود جنگ هدف بوده نمیتواند، این توقع اقشار، اقوام و مردم ما نیست. صلح حالتی است که در آن، نظامی حاکم باشد که دولت وظایف کلیدی خود را برای مردم انجام بدهد، حالتی که در آن حقوق و وجایبی که در فصل دوم قانون افغانستان به خطهای زرین نوشته شده، نهادینه شود. فضایی که در آن سکتور خصوصی افغانستان بتواند وسط مدت و درازمدت سرمایهگذاری کند، اوضاعی که در آن دولت افغانستان به حیث یک شریک قابل اعتبار و قوی برای دولتهای منطقه و جهان عرض اندام کرده بتواند، اگر این هدف را نداشته باشیم، کوششهای ما جهت پیدا کرده نمیتواند. اگر این هدف را نداشته باشیم، بین دو مرحله اساسی فرق کرده نمیتوانیم، یکی رسیدن به صلح است، دوم صلح پایدار.
جناب استاد خلیلی، شرایط و نارساییهایی را که شما ذکر کردید، این مانع صلح پایدار است، اولین سوال کسانی که صلح میکنند، این است که جان، مال و عزتشان را کی نگاه میکند؟ آیا در محکمه جای عدالت است یا جای فساد؟ آیا مامور دولت مسؤول است یا خودمختار؟ این سوالهای بنیادی را به حیث یک ملت و دولت جواب بدهیم، ما در اول به خاطر این که بتوانیم به هدف صلح که خدمتتان عرض کردم برسیم، باید حالت فعلی جنگ را تحلیل کنیم، ما بدون تحلیل جنگ برای انتقال یک نقشه راه به هدف صلح رسیده نمیتوانیم و در این بخش من از اعضای شورای عالی صلح و جناب داکتر صاحب خپلواک، از خاطر دو گردهمایی بزرگتان و دو قطعنامه بسیار مهم، از صمیم قلب تشکر میکنم.
اجماعی که به کار است، سر شرایط دوام جنگ ماست، باید این عوامل به صورت بسیار واضح تعریف شود و ما یک اجماع سرتاسری داشته باشیم، اگر موانع را نفهمیم، چگونه موانع را دور کرده میتوانیم؟ نقشه راهی که در کار است، این است که چگونه یک نقشه راه واضح برای رسیدن به صلح و بعد از آن حفظ پایدار صلح داشته باشیم.
اول، برای رسیدن به صلح، دا ضروره ده چې موږ یو ګډ انځور ته راشو چې د جنګ عوامل څه دي؟ مقیاس یې څه دی؟ او قیمت یې څومره دی؟ بالای قیمت شورای عالی صلح باید یک موقف بسیار واضح بگیرد، آیا په هره ورځ د دوو سوو نفرو وینه شمېروو؟ که نه یې شمېروو؟ زه دې کې هېڅ جنجال نه لرم که اجماع د دې مملکت وي چې موږ پنځه سوه زره نفره نور شهیدان ورکوو او یو وارې سوله ګټوو، اما دا باید اندازه کړو. هر پلار ته چې زوی یې شهیدېږي او هرې مېرمنې ته چې خپل مېړه له لاسه ورکوي، زموږ خواب څه دی؟ موږ باید مشخص ځوابونه ولرو. زه غواړم په دې مرحله کې د افغانستان له ستر ولس نه او خصوصاً د امنیتي او دفاعي ځواونو نه، د علماء کرامو نه او له تاسې ټولو نه مننه وکړم. زموږ په ځای که فولاد وی نن به مات شوي وي. دا ولس له فولادو نه سل چنده قوي دی، ځکه هم عقیده په خدای ﷻ او هم په کلمه شته. په دې باندې دې یقین وي چې دا مملکت مسلمان و، مسلمان دی او تر ابده به مسلمان وي. موږ د اسلام استازي یوو، نه دوی. هره ورځ مو ځان دې ته وقف کړی چې کونډه بې وزلې پاتې نه شي. هره ورځ په دې پسې ګرځو چې څنګه د خلکو ژوند ښه کړو؟ دا د جهاد اکبر یوه برخه ده او دوی هره ورځ راځي چې موږ د غم په تغر باندې کښېنوي.
نکته دیگری که نهایت مهم است، تفکیک بین کسانی که صلح را میپذیرند و کسانی که صلح را رد میکنند.
دلیلی که من امروز خدمتتان آمدم، از خاطری است که بعد از هفته گذشته این کار آسان شد. پیش از آن همیشه این بود که شما چطور تفکیک میکنید و ما گفتیم تفکیک را تاریخ میکند و تاریخ، تفکیک را آورد که از کسانی که مسؤول این فاجعه هستند، دیگر صلحپذیر نیستند، دروازه صلح به روی اینها باز نیست. اینها تنها عزم اراده ما را برای نابودی کامل خود شاهد خواهند بود. بالعکس تمام اقشار و جوانبی که صلح میپذیرند، آغوش بزرگ این ملت را شاهد خواهند بود؛ اما تفکیک باید واضح باشد. معنی تعهد ما به صلح این نیست که ما آرام مینشینیم و انتقام نمیگیریم. انتقام ما با عقل و تدبیر گرفته میشود.
دیشب ضرب را در بارامچه دیدند و ضربهای دیگر را یکی بعد از دیگر خواهند دید. باید یقین داشته باشند، در هر سوراخی که بروند، آنها را از سوراخ میکشیم و عدالت به اساس فیصلههای مردم افغانستان صورت میگیرد؛ اما جنگ راه حل نیست، این را به وضاحت بفهمیم؛ صلح و سیاست راه آخری است.
موضوع سوم، موږ باید پوه شوو چې د سولې راوستلو په وړاندې زموږ ټولنیز او سیاسي خنډونه څه دي؟ تاسې وایئ چې اجماع شته، هو! اجماع غواړو، اما آیا په قیمت باندې مو اجماع شته؟ آیا په لارې باندې مو اجماع شته؟ دا ضرور ده چې باید واضح شي. زموږ دریغ باید واضح شي چې زموږ د سولې حدود او ثغور څه دي؟ د مثال په توګه، زموږ مېرمنې له خپلو حقونو نه شي محرومېدای. دلته باید وضاحت ولرو، موږ د خپلو وطنوالو حقوق نه شوو قرباني کولای. حدود باید واضح شي چې په یوه قانوني حکومت باندې وغږېږو. یوه سیاسي حل لاره باید وي چې په اساس یې د افغانستان ولس فیصله وکړي چې د انتخاباتو له لارې په چا باندې لاس ږدي. د اجماع په وضاحت سره باید په دردونو باندې پټي کېښودل شي. هغه واضح ده، اما دا هم باید واضح وي چې زموږ حدود څه دي؟ و این اجماع ملی کار دارد؛ چون وقتی که به میز مذاکرات مینشینید، باید وضاحت داشته باشید. من خادم مردم هستم، حدود مرا مردم و قانون اساسی افغانستان تعیین میکند.
او بل شی چې ضروري دی، هغه دا دی چې موږ باید په دې اجماع ولرو چې هدف مو څه دی؟ د لارې نقشه مو څه ده؟ مراحل یې څه دي او مشخصې تګلارې یا میکانیزمونه څه دي؟
هدف و نقشه راه چیست؟ مراحل و شیوهها چیست؟ از اجماعی که ایجاد کردید و فعالیتهایی که در شش ماه نمودید، از جمع دستاورد بسیار بزرگ شورای عالی صلح، صلح با حزب اسلامی میباشد که ما از آن الهام میگیریم؛ اما کار زیادتر و واضحتر در کار است؛ چون اگر هدف واضح باشد، نقشه راه واضح نباشد، نمیفهمیم که این راه را به کجا میبریم. ضرورت واضح است که مراحل آینده انشاءاللهتعالی خصوصاً در این بیست و چهار روز آینده واضح شود.
موضوع دیگر که در همین وقت باید وضاحت داشته باشد، بعد از این که انشاءاللهتعالی به یک موافقه صلح میرسید، ایجاد صلح پایدار است، در اینجا حرف نهایت ساده است، به این معنی که هدف مو تګي او د یو بل تېرايستل وي، نو څلورو یا پنځو میاشتو کې به بېرته په جنګ کې اوسئ، سوله کې باید نیت پاک وي. صحیح بخاري کې پنځه وارې پیغمبر ﷺ د نیت یادونه کړې ده. که نیت پاک نه وي لارې ته نه رسېږو. اراده باید واضح باشد و تصامیم مشخص خلص اینکه تا یک طرح اساسی و اصلاحات همهجانبه، در دولت، اقتصاد و جامعه نباشد، صلح پایدار به دست نمیآید. چطور فکر میکنید که صلح پایدار میآید که شصت فیصد مردم ما گرسنه باشند، چطور فکر میکنید که صلح پایدار میآید که محرومیت اقشاری که در روز یک بار نان میخورند یا در روز دو بار، فراموش ما شود، چطور فکر میکنید که صلح پایدار میآید اگر اولاد غریب به اساس کفایت خود دسترسی به پیشرفت نداشته باشد، این عوامل را باید مشخص کنیم و راه نقشه واضح داشته باشیم، خوبی در این است که هر باری که اصلاحات در این مملکت عظیم ما صورت گرفته، مردم استقبال کردند؛ اما امروز اصلاحات از خاطر اصلاحات نیست، اصلاحات از خاطر صلح است؛ چون اصلاحاتی را که صلح میخواهد، اراده به مراتب زیادتر میخواهد و مسئله دوم در صلح پایدار این است که باید فضای اعتماد باشد، اگر سالها جنگیدیم، ختم جنگ فضای اعتماد میخواهد، حوصله متقابل میخواهد، احساسات ما را دیدید، مقصد این است، وقتی که صلح میخواهیم اعتماد سازی، مراحل، زمانبندی و تطبیق میخواهد. اگر پلان صلح زمانبندی مشخص و اقدامات واضح نداشته باشد و امکانات سنجیده شده نباشد، فضای اعتماد از بین میرود.
سوم، ما یک جامعه مردمسالار و باورمند به مشوره هستیم، همیشه فرهنگهای ملی ما به مشوره و جرگه استوار بوده، جرگه کلمهای است که در تمام زبانهای ما است و نوع جرگه در تمام اقوام ما وجود دارد و ایجاد صلح جزء فرهنگ ملی ماست. ما را درسهای صلح مردم زیاد ندهند، اجازه بدهند و همکاری کنید که خود ما شیوههای بینالافغانی و بینالاسلامی خود را تطبیق کنیم، از این جهت اراده دوامدار با آرای مردم نهایت ضرور است. نکتهای که در آن صلح و سیاست ارتباط مستقیم با همدیگر دارند، موضوع انتخابات است.
ما دو انتخابات پیش رو داریم: انتخابات ولسیجرگه و انتخابات شوراهای ولسوالیها و انتخابات ریاست جمهوری، اینها فرصت را برابر میکند که میدان سیاست، جانشین میدان جنگ شود.
دا د افغانستان د ولس فیصله ده. زما مسئولیت او زموږ او ستاسې ټولو مسئولیت دی چې میدان دې هوار وي، د رقابت میدان دې واضح وي، هر څوک چې وړاندې کېږي او فکر کوي چې د افغانستان د ولس استازیتوب کولای شي، باید فرصت ورکړل شي، په دې شرط چې د سیاسي لوبې اصول ومني.
نکته آخر در اینجا در مورد عواملی که پیمان صلح را تخریب کرده میتواند، باید از اول تشخیص شود؛ چون مسئله نیت و اعتماد است، باید وضاحت داشته باشد و این مسایل توجه خاص میخواهد. من زیادتر از صد پیمان صلح بینالمللی را تحلیل کردهام. یکی از نکات واضح که در اول موجب اخلال شده میتواند، این است که همراه جنگجویان چه میکنیم. ده سال، بیست سال، سی سال و چهل سال جنگیدند، چی طرح داریم که اینها در جامعه با عزت و اعتبار زندگی کنند.
د پکتیکا د یو مجاهد کیسه ده چې د موقت حکومت جوړېدو نه پس اوچت غره ته ختلی و. چا ورته ویلي وو چې څه کوې؟ هغه ورته ویلي وو چې ما خپل ټوپک ته رخصت ورکړی، خو دغه فضا ته موږ ضرورت لرو. کسانی که سالها جنگیدند، آیندهشان را چطور تعیین میکنید؟ کسانی که درد کشیدند، صدها تلفات دادند، چطور التیام میشود. جامعه را چطور آماده میسازیم که، کسی را که دیروز برادر، پدر، خواهر و اینها را کشتهاند، پس در آغوش جامعه بگیریم. این چیزها ضرورت تفکر و تعمق واضح دارد، در غیر آن خود را بازی میدهیم.
اما مهمترین مسئله به حیث یک ملت برای ما این است که موضوع مهاجرین خود را به صورت اساسی حل کنیم. نن موږ تکمیل نه یوو، څنګه ځان ته تکمیل ویلای شوو چې ۲،۲ میلیونه افغانان په پاکستان کې دي او ۱،۲ یا ۲ میلیونه نور په ایران کې دي. هره ورځ چې هغه خوا ته غږېږې، درته وايي چې راشه مهاجر دې یوسه. زه غواړم ستاسې اجماع ولرم چې مهاجرو باندې نوره لوبه ونه شي. زه غواړم د دولت ټولې منابع په دې باندې تمرکز وکړي چې موږ خپل مهاجرین له پاکستان نه په لنډه موده کې په عزت او حیثیت بېرته دې خاورو ته راستانه کړو. ځکه په دې کار باندې موږ بېرته را ټولېږو. زه هره ورځ داسې فکر کوم چې یو لاس او یوه پښه مو نشته. تاسې درد لیدلی دی، که څوک درته په نیمه شپه ووايي ووځه، که د ورځې درته ووايي چې رد مرز کېږې، دا نو د عزت خبره نه ده، موږ باید ژمنه ولرو چې د مهاجرت مسئله په اساسي توګه حل کوو.
سه مرحله از نظر من به عنوان یک شاگرد صلح اکثراً ضرور است: مرحله پیش از مذاکرات، مرحله مذاکرات و مرحله تثبیت و گرنتی پیمان صلح.
به اساس نظریات شما چیزی را که من همراه جامعه جهانی و تمامی سفیران روز پنجشنبه دیدم، این است که دو مرحله اول مطلق بینالافغانی باشد. مرحله آمادگی مذاکرات و مرحله مذاکرات باید بینالافغانی باشد که دلته مو ډېر خلک داخل کړل، د ډېرو قصابانو او غوا کیسه [۱] ورنه جوړېږي. سوله داسې شي نه دی چې خدای ناکرده مرداره دې شي. نو ضرورت دا دی چې موږ خپله بین الافغاني شرایط د اولې او دویمې مرحلې لپاره برابر کړو او په دې اساس باندې هغه طریقې چې یوازې ستاسې زده دي او زموږ، ستاسې او د دې ولس ګټه دي، هغه نه کار واخلو. از این جهت در این دو مرحله اول من میخواهم که به صورت عمومی همکاران بینالمللی و متحدین ما خبر باشند، اما دخیل نباشند. در مرحله سوم که نتیجه تثبیت میشود و گرنتیهای مختلف و شاهد بودن سند در کار است در آن مرحله جامعه بینالمللی را باید داخل کنیم. نو د دې لپاره ضرور ده چې تاسې هر یو کار وکړئ. تاسې ته زه د یوه مقناطیس په حیث ګورم. تاسې دلته محدود نه یئ. تاسې هر یو زما له نظره زرهاو او سلهاو زرو نفرو سره په ارتباط کې یئ، او به حیث یک کتله، شورای عالی صلح ظرفیت یک مقناطیس بزرگ را در این مرحله تاریخی دارد. چون از شما آواز امید هم برای ملت و هم برای کسانی که صلح طلب هستند، بلند میشود و دروازه صلح باید باز شود. اگر ما تصمیم غلط بگیریم همه را به طرف جنگ سوق میدهیم. اول ما درته وویل چې زما اراده واضح ده. د جنګ کار نسبتاً آسانه دی. روڼبانیان مو په یاد دي؟ څلور سوه کاله یې یو په بل پسې له مغلوسره جنګ وکړ. هغه چل آسانه دی او ماته راځي، خو اصلي خبره دا ده چې سوله څنګه په لاس راځي؟ په جنګ باندې موږ پوهېږو. زموږ اوچت اسلامي فرهنګ او زموږ افغاني غرور ژوندی دی، اما خبره دا ده چې یو بل ته هم هغه رقم چې زه حاضر نه یم، یوه بهرني قدرت ته سر ټیټ کړم او په نواتو ته لار شم، هر افغان او هرې مېرمنې ته حاضر یم سل وارې په نواتو لار شم. هر د دین عالم ته حاضر یم سل وارې نه مراجعه وکړم، هر قومي مشر ته، هر یوې مدني ټولنې ته حاضر یم، موږ افغان د یو بل مقابل کې باید غرور او نه لرو. زموږ لاره د غرور لاره نه ده، زموږ لاره د حضرت ابوبکر صدیق، عمر فاروق، د حضرت علي کرم الله وجهه او خلفای راشدینو (رض) لاره ده. له دې نه ډېره حوصله څه ده؟
په یاد مو دي چې یو نفر راغی او سفیر و، د حضرت عمر فاروق (رض) نوم یې اورېدلی و. دا سړی په دې خیال او فکر راغلی و چې د عمر (رض) به اوس یو لوی اوچت قصر وي، دا به وي دا به وي... نو پوښتنه یې وکړه چې حضرت عمر فاروق (رض) چېرته دی؟ هغوی ورته وویلي وو: هلته دی. ویلي یې وو: چېرته دی؟ دوی ورته ویلي وو هلته دی! ګوري چې حضرت عمر فاروق (رض) د یوه ونې لاندې پروت دی او سر یې په تیږې باندې ایښی دی. راغلي سړي په هغه ورځ ایمان راوړ.
نو ضروري دا ده، له دې حالته چې زموږ د حیثیت اندازه په څو موټرو کې ده یا په څو قصرو کې ده، بېرته دې ته راشي چې زموږ د حیثیت اندازه په سولې کې ده، په خدمت کې ده او په جوړولو کې ده.
به این اساس سوالی که پیش میشود و سوال اساسی در این چند هفته آینده - جناب استاد و همه اعضای شورای محترم صلح و جناب خپلواک و همکارانشان - این است که کی صلح را پذیرا است. این جواب را من نمیخواهم به مردم بدهم؛ این جواب را باید شما و همه اقشار افغانستان کمک کنید که جواب این، این باشد که اکثریت برداشت من این است که شرایط مفید میباشد؛ اما بررسی کار است. دوم این پروسه یک اندازه دقت کامل کار دارد که برای فضای اعتماد، ما مردم را قربانی نیتشان نکنیم. از این جهت من جامعه جهانی را واضح گفتم که توضیحات تنها در وقتی برایشان داده میشود که شرایط مساعد باشد. مناسبات بینالافغانی باید احترام گذاشته شود. مردم که برایتان میگویند که یک راه دارند و میتوانند قدم بردارند و از این جهت شرایط را بالایش به صورت اساسی فکر کنیم که آن وطنداران ما را که امروز در حالت گروگان و زیر فشارهای زیاد هستند، چطور از شرایط گروگان بودن خلاص کنیم. دوی ځینې یرغمل شوي، یرغمل دي که نه دي؟ تاسې ته یې احوال در لېږلی که نه چې د دوی کورنیو سره څه کېږي؟ دوی سره څه کېږي؟ نو زه غواړم چې تاسې بېرته ماته واضح راشئ، مشوره راکړئ او تګلاره را وښیئ.
من امروز تنها خدمتتان بالای ابعاد داخلی بحث کردیم. جنگی که بالای ما تحمیل شده است، جنگ افغانان نیست؛ جنگ بالای افغانستان است. یک بُعدش معلومدار جنگ است که میان خود داریم؛ اما بُعد اصلی این جنگ بالای افغانستان است. دو مفکوره بسیار واضح در جنگ است. یک مفکوره این است که افغانستان را مرکز بینالمللی دهشتگری و شدت و عدت بسازند. در این مفکوره مردم افغانستان سیاهی لشکر و قربانی است. شما فکر کنید که این بیست نهاد تروریستی بینالمللی، ذرهیی کدام فکر سازنده برای طفل، زن، عالم و جامعه افغانستان دارند؟ از ملک خود از پنج یا شش ملک دیگر میگذرند، در یک ملک خاص میروند و تعلیمات میبینند و در تمامی اینجاها یک فیر، اینها نمیکنند و به مجردی که به ملک ما آمدند، فکر میکنند که حق دارند که هر شدت و عدت و رذالت را در این ملک انجام بدهند. طفل شش ساله ما را نمیدرند؟ مرد و زن هفتاد ساله ما را بالای بمبها ننشاندند، به خاطری که روح ما را سلب کنند. میفهمند که افغان سلحشور است و روحیه اینها را سلب کنیم. از این جهت این نهادها جنگ دوامدار میخواهند و در کنفرانس کابل و بعد از آن من میخواهم به وضاحت همراه جامعه بینالمللی بحث داشته باشیم که مسئولیت دنیا و کشورهایی که از آنها آمدند، در مقابل اینها چیست؟ اینها راه حل سیاسی همراه ما ندارند، چی حق دارند بگویند در نظام افغانستان حق داشته باشیم، افغانستان به اینها چه کرده؟ هیچ!
دوم نهادهای بینالمللی جرمي است. د هلمند جنګ د افیومو (تریاکو) او هیرویینو جنګ دی، نو باید واضح تفکیک وشي. یوولس کاله وشول چې عین جنګ په هلمند کې تکرارېږي، دا د هلمند د خلکو جنګ نه دی. ناخوالي شته، اما اساسي خبره دا ده چې دا د ګټو جنګ دی. هلته باید هم دلیل ولرو، یو دلیل چې زه غواړم اقتصاد باندې کار وکړم دا دی چې موږ باید بدیل ولرو. نبش (کوکنارو وهلو) ته خلک ځي که نه ځي؟ که تاسې دې خلکو ته له درې سوو تر څلور سوو افغانۍ ورکړئ، هغوی ورته د نبش په وخت کې دوه زره افغانۍ ورکوي او خلک هلته ورځي، نو ضرور ده چې هغې برخې باندې پوه شوو. خو خبره دا ده چې د افغانستان د آینده دغه طرحه موږ ته خطرناکه ده، موږ باید د دې مخنیوی وکړو.
طرح دوم دیدگاه ما است که ما و شما همه به آن متحد هستیم، این است که افغانستان چهارراه و قلب آسیا و دروازه آسیای جنوبی است. در این دیدگاه تمام منابع ما از خاطر آینده ملت به کار انداخته میشود. آب، زمین، معادن و نفت گاز ما؛ خداوند ﷻ نعمتهای بسیار عظیم به این خاک داده است. مشکل در ما بوده است که تا به حالا نتوانستیم از این استفاده کنیم؛ اما خوبی در این است که دیدید که بعد از صد سال در این سه سال افغانستان جزء لاینفک آسیای مرکزی شد. آن کشورهایی که فکر میکردند اگر تورخم و سپین بولدک را دو روز بسته کنند در کابل طغیان خواهد آمد و مظاهره خواهد صورت گرفت، از خاطری که نان نخواهد باشد، صد سال بستهاش کنید.
این را برادران و خواهران بدانید که شدت این حمله از خاطر ناکامی ما نیست، از خاطر این است که پروسه شما در حال کامیاب شدن است. کلانترین خطر برای اینها چیزی است که شما دور این میز میکنید: امید صلح. وقتی که امید صلح واقعاً ریشه میگیرد، کسانی که در جنگ منافع خود را میبینند - فراموش نکنید که این منافع و هم سیاست و اقتصاد جرمی است - خودشان را در خطر میبینند. از این جهت باید به وضاحت بیاییم که از یک طرف از قهرمانان ما در صلح و از طرف دیگر از قهرمانان ما در دفاع مملکت، ابراز امتنان کنیم. شورای عالی صلح کارش به اندازهای مهم است که سربازان ما در صف اول جنگ انجام میدهند. از این جهت جنگ صلح امروز به صورت ناگسستنی پیوند دارد. هر دو با هم به پیش برود؛ اما هدف صلح است.
جنګ تحمیل شوی دی، مجبور یوو چې له خود دفاع وکړو. خداوند ﷻ شاهد دی او تاسې ته ثابته شوه، آیا ما داسې هر یو ګام پورته نه کړ چې د سولې موجب شي؟ داسې نه ده چې موږ نیت او اراده نه درلوده، زموږ د زیار او نیت نتیجه دا ده چې نن د بینالمللي ټولنې له پلوه موږ او تاسې برحقه یوو.
کنفرانس کابل از نگاه پیامها مهم است. به تعقیب این، انشاءاللهتعالی سه کنفرانس دیگر برگزار خواهد شد که برای آن آمادگی شورای عالی صلح و همه ملت افغانستان کار است. اول کنفرانس در تاشکند با اجماع منطقهای خواهد بود و این یک قدم بسیار بزرگ است و صد سال فاصله افغانستان و اوزبیکستان رفع خواهد شد. یک دوستی دوامدار ایجاد میشود و این کنفرانس اجماع منطقهای را به صورت اساسی زنده میکند. دوم، نوع مذاکرات است که بین علماء افغانستان و اندونیزیا در قدم اول شروع میشود.
جناب قاضی صاحب، جناب شهرانی صاحب و استاد شما اول تشریف بردید. بعد از آن ملاقاتهای سهجانبه علما و بالاخره یک کنفرانس عظیم علماء اسلام صورت میگیرد. اهمیت اندونیزیا را فراموش نکنید که بزرگترین و پر نفوسترین مملکت اسلامی دنیا است و تشریفآوری رئیسجمهور اندونیزیا و تعهدشان یک قدم بزرگ است. سوم انشاءاللهتعالی کنفرانس دیگر در خلیج برای پشتیبانی اقتصادی خصوصاً اینکه ما چطور مسئله مهاجرین خود و کاریابی عاجل را ایجاد و بازاریابی کنیم، صورت خواهد گرفت. بعد از آن اقدام دیگر خواهد بود. پروسه کابل یک پروسهیی است که شما نقش کلیدی در این دارید که یکی بعد از دیگر باید زنجیر ارزش را که منجر به هدف صلح میشود، ایجاد کنید.
زه بیا هم په آخر کې ټول غمجن ولس ته او تاسې ته تسلیت وایم. تاسې مرګ په سترګو ولید، له نږدې مو ولید. وینې تویې شوې. د کوچنیانو، میندو، خوېندو او سپینږیرو ټولو بدنونه مو په وینو ولیدل. اما نن دې میز ته تاسې د یوې ډېرې کلکې ارادې سره ناست یئ. اراده دا ده چې یوه تګلاره منځ ته راوړو او عملي یې کړو چې بیا په افغانستان کې د انشاءاللهتعالی داسې حوادث تکرار نه شي.
خطرات مو مخکې دي، خو په کومه برخه کې چې اقدام ضرور دی، هغه کېږي. د کابل د امنیت لپاره ما سر له سبا ۵ ورځې وخت ورکړی، ځینې عاجل اقدامات به وګورئ.
په دې برخه کې مې له تاسې او ټول ولس نه خواهش دا دی چې امنیتي او دفاعي اداره کې وړو سیاستونو، شخصي مناسباتو او نورو ترجیحاتو ته ځای مه ورکوئ. ځکه دا کار یوازې د جنګ ګټلو لپاره ضرور دی، بلکې د پایدارې سولې راوړلو لپاره هم ضرور دی. که دولت په قوت کې نه وي، مخالفین به څنګه دا اعتماد وکړي او سیمه کې د جنګ واقعي پلویان به څنګه دا ومني چې دې خاوره کې دا نیت او اراده شته؟
زه بیا هم مننه کوم چې ماته مو موقع راکړه. جناب استاد از شما، تمام اعضای محترم شورای عالی صلح و خواهران و برادران، از زحماتی که کشیدید، ابراز امتنان میکنیم. پشتیبانی کامل ما را دارید و از همین جهت در همین روزهایی که ما در گلیم عزا نشستهایم، پیش شما آمدم که برایتان بگویم که نیت و اراده ما در قسمت صلح قویتر شده نه ضعیفتر. ضعف ما در این خواهد بود که ما تابع طرح دشمن شویم؛ طرح دشمن است که شورای عالی صلح و پروسه صلح بی اعتبار گردد و نیت ما ضعیف شود، این را این ملت اجازه نمیدهد.
یشهسین افغانستان!
ژوندی دې وي افغانستان!
زنده باد افغانستان!