ستونهای خودکفایی: اصلاحات استراتژیک در مدیریت امور مالی عامه
سخنرانی در کنفرانس تطبیق راهکار برای مدیریت امور مالی عامه و آغاز پلان قابل تجدید پنجساله
نکات اساسی:
- بنیاد اخلاقی: استوار ساختن شفافیت بر پایه ارزشهای اسلامی بیتالمال و اصول ملی.
- پایداری عواید: استفاده از افزایش ۲۲ درصدی عواید به عنوان ابزاری برای نیل به خودکفایی.
- برنامهریزی استراتژیک: گذار از بودجهریزی سالانه به سوی یک پلان استراتژیک پنجساله.
- حاکمیت نهادی: پایان دادن به سیستمهای موازی و انسجام تمام کمکها از طریق بودجه ملی.
- سرمایهگذاری بر ظرفیت: تخصیص ۲۰ میلیون دالر جهت مدرنسازی و ارتقای ظرفیت وزارت مالیه.
- مالکیت افغانی: اولویت دادن به طرحهای بومی و افغانی نسبت به مدلهای تحمیلی بیرونی.
- فرهنگ شایستهسالاری: جایگزینی فرهنگ توبیخ با فرهنگ تقدیر و شناسایی زحمات کارکنان.
- تحول اقتصادی: تبدیل موقعیت جغرافیایی به سرمایه اقتصادی (پروژههایی چون تاپی و کاسا-۱۰۰۰).
۱۶ اسد ۱۳۹۵
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب داکتر صاحب عبدالله، دانش صاحب، مسعود صاحب، اعضای محترم کابینه، معاون صاحبهای محترم ریاست اجرائیه، اعضای محترم ولسیجرگه، اعضای محترم مشرانوجرگه، خواهران و برادران! السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
اساس بیتالمال را حضرت عمر فاروق(رض) گذاشت. فرهنگ دین مبین اسلام، فرهنگ حسابدهی، شفافیت و خدمت است. همهتان این حکایت را به یاد دارید، وقتی که مالِ غنیمت تقسیم شده بود، یک صحابه در مسجد ایستاد شد و سر حضرت عمر فاروق انتقاد کرد و گفت: قد تو بلند است، حتماً دو چند دیگران گرفتی. حضرت عمر فاروق فوراً پایین شد؛ به صحابه اطلاع داد که ببین حصه پسرم برای من داده شده و کالاهای بچه من کهنه است. بدین جهت، اصلاحات بیتالمال، ایجاد یک سیستم پاسخگو و حسابی، چیز نو نیست. این ارزشها از بیرون نیامده، این ارزشها در فرهنگ اسلامی و ملی ما جایگاه بسیار خوب و والا دارد.
دوم، قانون اساسی ما که وثیقه ملی است، اداره را مکلف ساخته که اصلاحات اساسی بیاورد. از روزی که حکومت وحدت ملی تشکیل شده - امید است که دیده باشید - وعدهای را که به مردم افغانستان سپردیم، قدم به قدم در حال اجرا شدن است.
مراتب سپاسم را در قدم نخست به نمایندگی تمام دولت و ملت به جناب وزیر صاحب مالیه و همکاران محترمشان در وزارت مالیه ابراز میکنم. جناب وزیر صاحب! خواهش من این است که آن عده همکارهایتان را که زحمات فوقالعاده کشیدهاند، به کابینه پیشنهاد کنید تا تقدیر شوند. چون فرهنگ تقدیر، سپاسگزاری و ارج گذاشتن، باید جای فرهنگ توبیخ را بگیرد. فرهنگ مجازات ضروری است؛ چون ما میراث دارای مشکل داریم؛ اما فرهنگ تقدیر، همبستگی، یکدلی و اتحاد در راه عملی شدن آرزوهای مردم ما، نکته اول است.
او دویم ستاسې د کار له طریقې مننه کوم، لکه څنګه چې تاسې وویل له دې نه مو شروع ونه کړه چې له بهره یو څو مشاورین راشي، یوه لاره درته جوړه کړي او بیا تاسې په دغه لاره باور وکړئ. دا لاره تاسې پخپله جوړه کړې. له ښکته نه مو شروع وکړه، ریاست په ریاست او اداره په اداره له خلکو سره وغږېدئ، نتیجې ته ورسېدئ او په دغه اساس مو یوه نقشه جوړه کړه. زموږ اطمینان په دې خاطر دی چې په دې کې ټول سهیم وو او د افغانانو عنعنه دا ده، کله چې سهیم یوو، کومې نتیجې ته چې رسېږو د هغه مالکیت به زموږ په لاس وي، نو هیله ده چې د مالیې وزارت د دې قوي مالکیت ولري او موږ باوري یوو چې تاسې دا کار کوئ.
به خاطر این که در عمل ثابت کردید، تحت مشکلترین شرایط، عواید افغانستان را ٢٢ فیصد برای یک دفعه نه، ٢٢ فیصد پایدار بلند کردید. امروز مژدهای را که به ملت افغانستان تقدیم کردید این بود که انشاءالله تعالی این فیصدی میتواند دو چند شود و از آن هم زیادتر، که ضرورت هم است.
در عین حال میخواهم از شورای ملی خاصتاً کمیته بودجه ابراز امتنان عمیق خود را اظهار کنم. در پاس کردن و تصویب بودجه، شورای ملی واقعاً همکار بود و، له تاسې ټولو د زړه له کومې مننه کوم! آسانه خبرې نه وې، د پالیسۍ لویې خبرې وې، لوی تصامیم وو او تاسې ټول په دې پوهېدئ چې موږ په څه حالت کې یوو او دا باید ثابته کړو چې څه غواړو؟ نو مننه کوم!
در عین حال از جامعه مدنی افغانستان، خواهران و برادران که خواهان شفافیت و حسابدهی هستند، ابراز امتنان میکنم. چون فشار و سیاست مثبت این است که باید ما همه، همگام در ایجاد یک نظام پاسخگو، قدمهای بزرگ را بگذاریم. اهمیت این را من تنها در یک قصه برایتان خلاصه میکنم. در کنفرانس وارسا ما از خود چیزی نگفتیم، میدانید رئیسجمهور امریکا از چه یاد کرد؟ به خاطر این که اراده این حکومت را به جهان تثبیت کند، اشارهاش به ازدیاد عواید بود که یکی از شاخصهای عمدهاش بود. اوباما گفت: این مردم وقتی حرف میزنند، سر حرف خود عمل میکنند.
این شاخص به خاطر چیست؟ وقتی که میگوییم اتکا به خود، تحقق آن بدون عواید پایدار نمیتواند صورت گیرد.
من خلاصه صحبت میکنم و تنها سر چند نکته عمده تأکید دارم. نکته اول این است که این اصلاحات برای تمام دولت افغانستان ضرور است. این اصلاحات منحصر به وزارت مالیه نیست، وزارت مالیه از راه تعیین بودجه که همه اقشار، مردم و ادارات در آن سهم میگیرند، نقش اساسی تأمین بیتالمال و استفاده معقول و مشروع آن را تعیین میکند. بناءً این پروگرام ضرورت به سرمایهگذاری دارد. در حدود بیست میلیون دالر - حداقل در پنج سال آینده - ما سر ایجاد ظرفیت وزارت مالیه سرمایهگذاری میکنیم تا نتیجهاش همهجانبه گردد.
دوم موفقیت است. موفقیت هر وزارت، اداره و ولایت ضروری است، چون نمیتواند به یک بخش خلاصه شود. فورمول هشتاد - بیست را تطبیق میکند. هشتاد فیصد مصرف را بیست درصد ادارات انجام میدهند و هشتاد فیصد عواید را بیست فیصد؛ اما دولت به خاطر این تشکیل شده که به مردم خدمات عرضه کند. هیچ اداره غیرکلیدی در دولت وجود ندارد؛ تمام ادارات کلیدی است. بنابراین همه مسئولیتپذیر هستند.
نکته دیگر این که «بودجه»، برای ما «محور» است. همه ما از مصارف بیجا و موازی، و نهادهای موازی و ضایعات منابع شکایات داریم؛ اما این ساختار موازی وقتی از بین میرود که سر نظام دولتی اعتبار ملی و بینالمللی وجود داشته باشد. معنیاش این است که بودجه تنها و تنها وسیله پالیسی و وسیله مصرف و عواید باشد.
بودجهی همه چیز، در چارچوب «بودجه» بیاید تا اول به پارلمان پاسخگو باشیم و دوم به مردم افغانستان؛ تا مشخصات و اعتبار وجود داشته باشد. یک پروژه، پروگرام و وعده که داده میشود، به یک بودجه ارتباط دارد که به آن تعلق بگیرد.
سوم، «اصلاحات» اولیه انجام شده؛ اما اصلاحات دوامدار به کار است. برای پشتیبانی از این اصلاحات، ما از تمام اقشار سیاسی و اقتصادی کمک کار داریم. این مسئله به وزارت مالیه تعلق نمیگیرد، به تمام ملت و دولت افغانستان تعلق میگیرد.
مسئله دیگر «پیغام به جامعه بینالمللی» است. به جامعه بینالمللی ما دو پیغام داریم: یک پیغام ما این است که به هر معیاری از شفافیت و حسابدهی که میخواهد، ما در تطبیق بودجه خود را متعهد میکنیم. دلیل اول، فرمایش دین مبین ماست. دوم شفافیت خواسته قاطبه مردم ماست. مردم ما ضایعات نمیخواهند، آنان میخواهند که با شفافیت کار شود و حسابدهی وجود داشته باشد؛ اما وقتی که بفهمید کدام قراردادی، قراردادش با کی است و مردم برای حسابدهی، ١٥ دروازه را بزنند، حسابدهی نمیشود.
بناءً خواهش دوم ما از جامعه بینالمللی این است که سیستم موازی، به تدریج اما به صورت اصولی، در چارچوب دولت بیاید. راه واضح حسابدهی، دولتسازی، ساختن اقتصاد متحرک و پاسخدهی، این است که ما بتوانیم همه در چارچوب واضح برویم. در این جهت پیغام عمده ما این است که پروژه به پروژه مملکت نمیتواند پیشرفت کند. پروژهها باید در چارچوب پروگرامهای منظم باشد. خواسته مردم این است که از پروژههای کوچک به پروژههای بزرگ برویم. نبض مردم افغانستان در این است که منابع خداداد ما چه طور عیار میشود. صدها کار شد؛ اما بند سلما، بند دوستی افغان و هند، را چرا تمام مردم جشن گرفتند؟ به خاطر این که میفهمند آبهای افغانستان یا راه امید، فلاح و رفاه است یا به صورت سیلاب میآید و زندگی مردم را به خطر میاندازد. این ایجاب میکند که ما بتوانیم منابع خود و موقعیت افغانستان را عیار کنیم. چرا مردم از پروژه تاپی یا کاسا ۱۰۰۰ استقبال میکنند؟ چون میبینند که موقعیت افغانستان به یک سرمایه بزرگ بدل میشود.
ضرورت این است که بحث آینده به این صورت باشد که کمکهای بینالمللی، وسیله تحرک باشد تا یک اقتصاد متحرک و پایدار داخلی ایجاد شود و بر اساس آن، پاسخدهی همهجانبه انجام شود.
در آخر میخواهم از همکارهای بینالمللی ما، از استرالیا، که همراهتان کمک کردهاند یک تشکر خاص کنم. این مشاورین از مشاورین عمومی که در گذشته داشتهایم فرقهای بسیار زیاد دارد. اول این که همهی اینها از وزارت مالیه استرالیا آمدهاند. دوم این که تمام هدف اینها این بود که چه طور وسیله شوند تا یک بحث در بین همکارهای وزارت مالیه ما ایجاد شود. سوم این که تجارب بینالمللی بسیار وسیع را در اختیار ما قرار دادند. چهارم این که یک آیینه بسیار خوب را به ما نشان میدهند تا در آن خودمان را ببینیم و بفهمیم که قوت و ضعف ما در کجاست و نیز امکانات و ظرفیت آینده ما در چیست. با همهی اینها انشاءالله میتوانیم به پیش برویم.
پیغامم به کل وزارتها و ادارات دیگر این است که شیوه اصلاحات ضرور است و مسوول هر اداره باید در این عرصه پیشقدم باشد. حلقه نجیبه وقتی به وجود میآید که مصرف با خدمات و تغییر به صورت اساسی، یکی شود تا برای ملت افغانستان و نهادهای مسوول، مثل پارلمان، پاسخهای واضح داشته باشیم.
بیا هم له تاسې ټولو مننه کوم، نننۍ ورځ ډېره ښه ورځ بولم، ځکه تاسې د تېرو دوو کلنو اقداماتو لومړنۍ نتیجه په محسوسه توګه ګورئ او یوه تګلاره ګورئ چې عملي، واقعی، افغاني او پر بینالمللي معیارونو ولاړه ده، نو له ټولو مننه کوم او له سکات هوګنین نه هم مننه کوم چې په دې برخه کې یې ډېر زحمت ویستی دی. دا زما ډېر پخوانی ملګری دی، بل ځای کې ورته همېشه تقاضاوې وې، خو زه چې پرې غږ وکړم، همېشه یې له نورو کارونو نه باسم. خدای ﷻ دې هر چاته داسې ملګري ورکړي.
خدای ﷻ مو په خیر وساته، ژوندي اوسئ او ټولو ته ښه ورځ غواړم.
تل دې وي افغانستان!
یشه سین افغانستان!