د نړیوالو بدلونونو مدیریت: د ثبات، سوکالۍ او ګډ اقدام په لور
د دوحې فورم په ۱۶مه ناسته کې وینا – قطر
مهم ټکي:
- ورانکار بدلون: د تروریزم ډیرښت همغږې نړیوالې مبارزې ته اړتیا لري.
- ګډوډونکی بدلون: څلورم صنعتي انقلاب اقتصادونه بیا رغوي.
- فاجعه لرونکی بدلون: د اقلیم بدلون نړیوال خطرونه او ناڅرګندتیا رامنځته کوي.
- نوښتګر بدلون: مشرتابه او همکاري کولی شي مثبت بدلونونه رامنځته کړي.
- نړیوال سمون: نړیوال بنسټونه باید له عصري ننګونو سره ځان عیار کړي.
- نوي اصول: د ثبات لپاره ګډو نړیوالو نورمونو ته اړتیا ده.
- کارنده دولتونه: مقتدر دولتونه ثبات او سوکالي تضمینوي.
- اقتصادي ادغام: فعال بازارونه د نړیوال فقر په کمولو کې مرسته کوي.
- مدني ټولنه: فعال اتباع ټولنیز او نړیوال سیسټمونه پیاوړي کوي.
- ګډ اقدام: د نړیوالو ننګونو د حل لپاره همکاري اړینه ده.
د بښونکي او مهربان الله په نامه.
د قطر جلالتماب امیر، درنو حاضرینو، آغلو او ښاغلو؛
د سوکالۍ او ثبات په اړه بحث کول زموږ د وخت په اصلي پوښتنه باندې تمرکز کول دي؛ ځکه چې ثبات او سوکالي دواړه له خطر سره مخ دي. که د نړۍ د اقتصاد وده په دوه سلنه کې پاتې شي، د نړۍ ناخالص تولید (GDP) به په ۳۵ کلونو کې دوه چنده شي؛ خو که دا وده څلور سلنه وي، د نړۍ ناخالص تولید به په ۱۶ کلونو کې دوه چنده شي. د دې دوو ارقامو ترمنځ توپیر د هغو ۲ څخه تر ۴ ملیاردو انسانانو برخلیک دی چې له فقر سره مخ دي او یا ورته سقوط کوي.
د نړیوالو بدلونونو څلور اړخونه
اوسنی بستر څه شی دی؟ لومړی دا چې موږ له یو لړ بدلونونو سره مخ یو. دا بدلونونه کوم دي؟
۱. ورانکار بدلون: د سیاسي تاوتریخوالي او تروریزم پنځمه څپه رارسېدلې ده. که پخوانۍ څلور څپې معیار وي، بدبختانه دا به یوه منځمهاله ننګونه وي، نه لنډمهاله. په ملي کچه ځواب ورته بسنه نه کوي؛ دا په سیمه ییزه، اسلامي او نړیواله کچه مبارزې ته اړتیا لري.
۲. ګډوډونکی بدلون: څلورم صنعتي انقلاب رارسېدلی دی او دا ځکه ګډوډونکی دی چې په ملي، سیمه ییزه او نړیواله کچه د اقتصاد د مدیریت عادتونه مو په بدلیدو دي. دا بدلون بل ډول پوهې ته اړتیا لري، ځکه د درېیو پخوانیو صنعتي څپو ځواکونه موږ یو ځل بیا له سترو بدلونونو سره مخ کوي.
۳. فاجعه لرونکی بدلون: دا د اقلیم بدلون او ورسره تړلو مسایلو پورې اړه لري، ځکه چې د ناڅرګندتیا او نه وړاندوینې کچه یې خورا لوړه ده.
۴. نوښتګر بدلون: دا زموږ په خوښه دی؛ هغه بدلون چې موږ پکې خپل ځواکونه یوځای کوو ترڅو پوه شو چې ثبات مشرتابه، لیدلوري او مدیریتي وړتیا ته اړتیا لري ترڅو بدلونونه حس او ځواب ورته ووایو.
د نړیوالو سازمانونو بیا رغونه
دلته د هغو نړیوالو سازمانونو رول مهم دی چې موږ ته په میراث پاتې دي. د ملګرو ملتونو د عمومي منشي په شتون خوښ یم او د نړیوالې سولې او امنیت په لاره کې د هغه د هڅو مننه کوم. که ملګري ملتونه نه وای، موږ باید اوس بیا رامنځته کړي وای — خو د نړیوالې پوهې طبیعت، ښاغلی منشي صاحب، بنسټیزې بیا کتنې او نوې فکر ته اړتیا لري. د شلمې پیړۍ د نیمایي سازمانونه نور د یوویشتمې پیړۍ د دویمې نیمایي د ننګونو ځواب نشي ویلی. موږ نویو نړیوالو تړونونو ته اړتیا لرو.
د لوبې نوي اصول
ثبات په دې کچه د لوبې نویو اصولو ته اړتیا لري. له نویو اصولو پرته به ثبات په ډیر ځنډ سره راځي. اصلي ټکی دا دی چې موږ یو ګډ لیدلوري ته اړتیا لرو؛ داسې لیدلوری چې زموږ د ټولو ثبات پکې په یو بل پورې تړلی وي او زموږ ثبات د ګډ لیدلوري او د بدلونونو د پوهیدو د وړتیا پایله وي.
د کارنده دولتونو مرکزي رول
زما بنسټیزه وړاندیز دا دی چې فعال او کارنده دولتونه د ثبات او سوکالۍ کیلي ده. خو د ګډې پوهې لپاره باید داسې نړیوال اصول ولرو چې دولتونه پکې هم خپل حقوق او هم خپل مسؤلیتونه ومني. نننۍ نړۍ کې دولتونه لنډمهاله غبرګون ښیي، په داسې حال کې چې زموږ ستونزې منځمهاله او اوږدمهاله دي. دا ایجابوي چې دولتونه د ورانکارو غیر دولتي لوبغاړو په څیر چلند ونکړي او نه هم د هغوی ملاتړ وکړي.
اقتصادي ادغام او مدني ټولنه
د نړۍ د بې وزلو اکثریت به سوکالي ونه ویني ترڅو چې بازار فعال نشي. د فعالو بازارونو لرل هومره اړین دي څومره چې کارنده دولتونو ته اړتیا لرو؛ ځکه کارنده دولتونه بازارونو ته مناسب چاپیریال برابروي. په پای کې، دا په ملي، سیمه ییزه او نړیواله کچه د تابعیت او مدني ټولنې په اړه بیا فکر کولو ته اړتیا لري. موږ باید د سازمانونو کلتور بدل کړو او د انفرادي کار پر ځای په ګډه او همغږې توګه ځواب ویونکي واوسو.
پایله: د ګډ اقدام لپاره بلنه
زه د یو خوشبین واقعیت پال او عمل پال ایډیالیسټ په توګه، باور لرم چې دا ننګونې زموږ د ګډو وړتیاوو په چوکاټ کې دي. ګډ اقدام تر بل هر وخت ډیر اړین دی. زه ډاډمن یم چې زموږ خبرې به د یوې سوکاله او باثباته نړۍ لپاره په عملي ګامونو بدلې شي.
مننه.