امنیت، اقتصاد، محیط زیست و توسعه منطقهی | کنفرانس مشترک با رئیس جمهور ایران دکتور روحانی
نکات مهم:
- همکاری اقتصادی: تقویت تجارت، سرمایهگذاری، انرژی و استخراج معادن؛ تبدیل افغانستان به مرکز ترانزیت منطقه.
- مدیریت پناهجویان: ثبت و راجستر پناهجویان افغان؛ تضمین رفتوآمد قانونی، ایمن و داوطلبانه.
- امنیت: تبادل اطلاعات استخباراتی؛ هماهنگی در مبارزه با تروریزم و تقویت امنیت مرزها.
- کنترل مواد مخدر: کاهش تولید مواد مخدر؛ ترویج کشت بدیل و ایجاد فرصتهای شغلی.
- آب و محیط زیست: حل اختلافات بر سر حقآبهها؛ مدیریت مشترک منابع آبی و تالابها.
- همکاری منطقهای: کار مشترک با همسایگان؛ اعتمادسازی و تلاش برای ثبات و رفاه همگانی.
٣٠ حمل ١٣٩٦ | تهران
سخنرانی حسن روحانی
بسم الله الرحمن الرحیم به جناب آقای دوکتور اشرف غنی، رئیسجمهور محترم کشور دوست و برادرمان افغانستان و هیئت همراهشان، خوشآمد عرض میکنم. این سفر در دولت وحدت ملی و دولت جدید افغانستان، آغازی خواهد بود، برای همکاریهای وسیعتر بین دو کشور در زمینه منافع مشترک دو کشور؛ از جمله در زمینه مسایل اقتصادی بین دو کشور، در زمینه انرژی، در زمینه همکاریها در بخش صنایع و معادن، در زمینه تجارت و سرمایهگذاریهای اقتصادی و همچنین در زمینه ترانزیت، راه آهن، جاده و توسعه بنادر جنوبی ایران که بتواند افغانستان و سایر کشورهای شرقی و شمالی ما را به آبهای آزاد متصل بکند.
هم چنین در مذاکرات خصوصی دو رئیسجمهور و مذاکرات عمومی ما تأکید بر حل و فصل مسئله مهاجرین افغانی در ایران شد که قرار شد، همهی افرادی که در این کشور حضور دارند، به دقت ثبت نام بشوند و دو دولت بتوانند، ترتیبی را مشخص بکنند تا افرادی که میخواهند در ایران حضور پیدا بکنند، چه برای فعالیت اقتصادی و کاری و چه برای تحصیل و مسایل علمی؛ در چارچوب ویزا و در چارچوب قانونی، ترددشان انجام بگیرد.
در زمینه مسئله مواد مخدر که امروز یک معضل برای منطقه، ایران، افغانستان و کشورهای دیگر هست، قرار شد، هم همکاریهای اطلاعاتی و هم همکاری عملیاتی در برابر باندهای قاچاق (مواد مخدر) و هم برنامهریزی برای کارهای زیربنایی در زمینه مسئله زراعت با همدیگر داشته باشیم، برای اینکه این منطقه و از جمله دو کشور دوست و همسایه از این معضل بتوانند، نجات پیدا کنند، انشاءالله.
موضع دیگر که مورد تأکید دو طرف و تأیید دو طرف بود، همکاریهای بیشتر در زمینه مقابله با تروریسم، با خشونت و افراطگری در منطقه و از جمله در مناطق مرزی ایران و افغانستان؛ همکاریهای اطلاعاتی که باید با یکدیگر داشته باشیم و هم چنین در موارد لزوم، با هماهنگی همکاریهای عملیاتی که باید ما انجام بدهیم.
ما البته در زمینه کل امنیت منطقه، هم مذاکراتی با هم داشتیم که باید دو کشور یاری کنیم، کشورهای دیگر منطقه را؛ چون معضلاتی که امروز در منطقه وجود دارد، اختصاصی به یک کشور ندارد و به تدریج کل منطقه را دارد، فرا میگیرد و دامنگیر همه میشود و نیاز داریم به کمک یکدیگر برای حل و فصل مسایل منطقه، از جمله ما امیدواریم، برخی از مسایلی که در منطقه به سمت جنگ و راه حل نظامی کشیده شده، همه کشورهای منطقه تلاش کنند، راه حل صلحآمیز و راه حل سیاسی را برگزینند و از جمله در یمن که مردم یمن بتوانند، صلح و آرامش را ببینند، حملات نظامی به کشور یمن قطع بشود و مردم یمن بتوانند، خودشان پای مذاکره، مسایلشان را حل و فصل بکنند.
اراده سیاسی در دولت، امروز برای همکاریهای اقتصادی، امنیتی، علمی و فرهنگی وجود دارد و در این سفر در تهران، وزرایی مربوط در این زمینه با هم مذاکر خواهد کرد و ما ادامه میدهیم این مسایل را تا حل و فصل نهایی.
برخی از مشکلات که ما داریم مربوط میشود به بحث محیط زیست؛ در سیستان و بلوچستان ما مشکلاتی داریم در زمینه مسئله محیط زیست. در زمینه احیای تالابها و دریاچههایی که وجود داشته و باید اینها احیا بشود و همچنین در زمینه استفاده دو کشور از حقآبههای که دارند و از مقررات قانونی که وجود دارند و توافق نامههایی که بین دو کشور وجود دارد که بنا شد در این زمینه از دو کشور با هم مذاکرات جدی را انجام بدهند. ما در چارچوب «حق، عدل و انصاف» بتوانیم، به یک تفاهمات و توافقاتی برسیم که به نفع دو ملت و به نفع دو کشور باشد.
هم چنین برخی از فعالیتها، فعالیتهای چندجانبه است که باید بین ایران و افغانستان و هندوستان، بین ایران، افغانستان و چین، بین ایران و افغانستان و تاجیکستان، بین ایران و افغانستان و ترکمنستان و هم چنین بین ایران و افغانستان و کل کشورهای ساحلی دریای خزر و منطقه قفقاز و آسیای میانه باید انجام بگیرد که کلیت این مسایل مطرح شد و انشاءالله در هر زمینه، با تماسهای سهجانبه، چهارجانبه و چندجانبه ما مسایل را دنبال میکنیم که انشاءالله، آثار آن به نفع دو ملت و به نفع کل منطقه خواهد بود.
سخنرانی رئیسجمهور غنی
بسم الله الرحمن الرحیم جلالتمآب دکتر روحانی، رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران، اراکین عالیرتبه دولت ایران، مردم شریف ایران، اولتر از همه از مهماننوازی گرم شما به نمایندگی از ملت و دولت افغانستان و هیئت همراهم، ابراز امتنان میکنم و امید است که دعوت ما را برای سفر به کابل بهزودترین فرصت، قبول کنید تا ما بتوانیم، میزبانتان باشیم.
مناسبات افغانستان و ایران، تاریخی و طولانی است و ابعاد مختلف دارد. تأکید ما این است که یک فصل نو ایجاد شود تا مشکلاتی که وجود داشته، بهصورت اساسی مورد مطالعه و غور قرار بگیرد و راه حل (جستجو شود) و فرصتهایی که وجود دارد، از آنها برای ایجاد همکاری دوجانبه، سهجانبه و چهارجانبه در منطقه و تبدیل منطقه از یک «نقطه خطر» به یک نقطه رفاه، صلح و ثبات استفاده شود.
ما امروز با خطر جدی و اشکالِ نو تروریزم دچار هستیم. روزانه قربانی میدهیم، با وحشت و بربریت سر و کار داریم و بدون همکاری همهجانبه منطقهیی، پدیدههایی شومِ مثل داعش، مهار شده نمیتواند؛ اما اراده ملت افغانستان قوی است، ما قبرستان این حرکات خواهد بودیم و در این اراده ما باید شک و شبهه وجود نداشته باشد و چارچوب همکاری دوجانبه ما، برای حل این بغرنج که تصویر دین مبین اسلام و تمام هدایات دین مبین اسلام را به طرف انحراف برده، اساسی است. «اسلام دین رحمانی است نه دین خشونت» و عقاید و فرهنگ مشترک ما، اساس همکاری همهجانبه را ایجاد می کند.
ما از مهماننوازی ایران در بخش مهاجرین افغانستان، ابراز امتنان میکنیم و طرح همهجانبه را برای برگشت رضاکارانه، تدریجی و اساسی اینها باید روی دست بگیریم و در عین حال، قدمی موافقه شد تا تمام مهاجرین ما ثبت شود؛ قدمی است که دولت افغانستان همراه سایرین انجام میدهند و عالمی بلخی صاحب وزیر مهاجرین ما این نکته را تعقیب خواهد کرد.
مواد مخدر، تهداب اقتصاد جرمی منطقه را ایجاد کرده است و این بستر جرمی، بستری است که امروز، تروریزم از آن استفاده میکند. بنابراین، منافع مشترک دو ملت و دو دولت با هم بهصورت اساسی مرتبط است تا ما بتوانیم، بدیل اقتصادی، اجتماعی و امنیتی را به وجود بیاوریم که این پدیده شوم را از ریشه خشک کند.
همکاری ایران در ایجاد سیستم ترانزیتی برای افغانستان، حیاتی است. بازار ایران یک بازار بسیار بزرگ است که اقتصاد بدیل را اساس گذاشته میتواند و درین بخش، فیصله ما این شد که بهزودی، کمیسیون مشترک اقتصادی، تحت رهبری اکلیل حکیمی، وزیر مالیه ما(تشکیل شود). جناب اکلیل حکیمی، یک هیئت بزرگ را رهبری خواهد کرد تا مشکلات بهصورت اساسی مورد غور قرار بگیرد؛ اما از مشکلات کرده زیادتر، فرصتهایی است که باید ایجاد شود.
در بخش امنیتی هم، ما به نتیجه رسیدیم که (روی) یک میکانیزم خاص همکاری امنیتی، از طرف ما جلالتمآب حنیف اتمر مشاور امنیت ملی ما و از جانب ایران، جلاتمآب رحمانی صاحب، بهزودی ممکن، کار عملی را شروع کنند تا خطرات از یک طرف و فرصتهای همکاری منطقهیی از طرف دیگر، مورد غور قرار بگیرد.
محیط زیست در تغییر است و هر درجه تغییر حرارت هوا، زندگی همه ما را تغییر میدهد. من از این جهت، خدمتتان زودتر رسیده نتوانستم که در ماه حوت، ما با برف مدهش روبهرو شدیم و استان پنجشیر که ما ولایت میگوییم، ١٩٦ نفر شهید داد و به یک کفن سفید مبدل شد. تغییرات محیط زیست، نوع همکاری وسیع منطقهیی را (ایجاب) میکند و ایجاب این را میکند که ما مطالعات دقیق انجام بدهیم تا در چارچوب آن، مذاکرات براساس مطالعات صورت گرفته بتواند و یک دیدگاه واضح، برای حل مشکلات به وجود آید.
ما در حالتی هستیم که توجه ژورنالیستان و مخصوصاً ژورنالیستهای منطقه و دنیا، سر خطرها است. تأکید ما باید سر فرصتها باشد. افغانستان انشاءالله تعالی به یک «منطقه محور ترانزیت و مرکز تجارت انرژی» مبدل خواهد شد. معادن ما در دنیا بی نظیر است، آب و زمین ما، بی نهایت مفید است و از همه کرده مهمتر، ما مردمی داریم که اراده کامل برای ثبات، رفاه و همکاری منطقهیی دارد.
من باز میخواهم از جلالتمآب شما و از پذیرایتان ابراز امتنان کنم. کار ما این است که اراده سیاسی را به اقدامات عملی زمانی و مکانی مبدل بسازیم تا فضای اعتمادسازی برای اینکه از طرح به عمل برویم، روزبهروز زیادتر شود و این، ایجاب میکند که مسایل عمده، طبقهبندی شود و در چارچوب محدوده زمانی بهصورت تدریجی؛ اما اساسی مورد توجه و راه حل قرار بگیرد و امید است، چیزی را که ما برای جانشیننان خود به حیث دو دولت دوامدار منطقه که از پنج هزار سال هر کدام ما زیادتر، هم ارتباط داشتیم و هم دوام داشتیم، می گذاریم، یک تهداب محکم، دوامدار و پایدار همکاری باشد. تشکر!
روحانی: خیلی تشکر.
سوال خبرنگار ایرانی: اجازه است؟ با سلام و احترام خدمت رؤسای جمهور ایران و افغانستان، از خبرگزاری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سوالم را میپرسم. یک سوال مشترک داشتیم و آن اینکه همکاریهای ایران و افغانستان در خصوص مبارزه با تروریست در منطقه و هم چنین مبارزه با قاچاق مواد مخدر چگونه خواهد بود، به خصوص اینکه ما دیروز شاهد یک حمله تروریستی در افغانستان بودیم که منجر به کشته و زخمی شدن بیش از ١٤٠ نفر از مردم افغانستان شده است؟
حسن روحانی: یکی از مباحثی که ما هم در جلسه خصوصی آن را دنبال کردیم و هم در جلسه عمومی، بحث امنیت و مبارزه با مواد مخدر بود. مشکل مواد مخدر این است که تولید آن در سالهای اخیر، سال به سال افزایش پیدا کرده است. ما همه باید تلاش کنیم که در قدم اول، آن را کنترل و مهار بکنیم، کاهش بدهیم و بعد کلاً مسئله مواد مخدر در منطقه به حل و فصل نهایی برسد. برای این کار، دو نوع اقدام نیاز است: یک نوع اقدام، اقدام اطلاعاتی_امنیتی است که از لحاظ اطلاعاتی دو کشور با هم در تماس نزدیکتر باشند، از لحاظ اقدامات امنیتی دو کشور بتوانند، هماهنگیهای لازم برای عملیات داشته باشند یا در برخی موارد، حتی عملیات مشترک داشته باشند. این یک بخش کار است و بخش دیگر اینکه ما بتوانیم با مسئله مواد مخدر و تولید آن به طور ریشهای مقابله کنیم و آن «کشت جای گزین» است که در افغانستان باید انجام بگیرد. در این زمینه، وزارت جهاد و کشاورزی ما هر کمکی که لازم باشد، انجام خواهد داد. در افغانستان هم زمین آماده است برای کشت و هم آب به اندازه کافی وجود دارد و هم مردم افغانستان، مردم سختکوش در طول تاریخ بودند و هستند. بنابراین همه زمینهها برای کشت با برکت وجود دارد، برای مردم افغانستان و برای مردم منطقه و ما هم انشاءالله مسیر ترانزیت آن را با همکاری دو کشور آماده میکنیم تا محصولات افغانستان و هم چنین محصولات معدنی افغانستان بتواند به کشورهای هدف، صادر بشود و در این زمینه اقدامات وسیع در واقع ولو اینکه این اقدامات بلندمدت است و سریع جواب نمیدهد؛ اما قدم به قدم انشاءالله پیش خواهم رفت.
سوال خبرنگار افغانی: تشکر میکنم. ذبیحالله ظاهر هستم، خبرنگار تلویزیون شمشاد. من دو پرسش دارم، یکی هم از آقای روحانی که دولت شما تازه خواستار عملیات مشترک علیه دولت اسلامی [داعش] در افغانستان و پاکستان شده است. اگر حکومت افغانستان با شما موافقه کرد، این عملیات شما با کدام راهکارها و رویکردها انجام خواهد شد؟ روی این موضوع، امروز همراه رئیسجمهورمان صحبت کردید؟ این یک مسئله و از جناب رئیس صاحب، له تاسې پوښتنه دا ده، فارسی بگویم چې ټول پوه شئ، روی حوزه آبی هریرود اختلافات میان ایران و افغانستان وجود دارد. آیا این مسئله به بحث گرفته شد؛ حل شد یا نه؟ تشکر
حسن روحانی: بفرمایید آقای رئیسجمهور(محمد اشرف غنی)
رئیسجمهور محمد اشرف غنی: تشکر! ما پنج حوزه عمده دریایی داریم، تنها یک دریای ما که دریای هلمند است به اساس یک معاهده تنظیم شده که همه حقوق و وجایب افغانستان و ایران در آن ایجاد شده است. در بحث هریرود، موافقه ما سر این است که مطالعات انجام شود و در روشنایی مطالعات، مذاکرات انجام بگیرد که راه حل اساسی برای این موضوع پیدا شود. تغییر محیط زیست، قسمی که قبلاً ذکر کردم، یک موضوع حیاتی برای منطقه و دنیا است و ایجاب چارچوب همکاری به مراتب بزرگتر از هریرود را میکند و ضرور است تا ما مسئله محیط زیست را محدود نسازیم و (این) به معنی این نیست که ما هریرود را نمیخواهیم، مورد توجه قرار بدهیم؛ مگر چارچوب همکاری ما به مراتب بزرگتر از (هریرود میباشد) و امید است که ترتیب تجارت و آب را در آینده بتوانیم، تنظیم کنیم و این یکی از نکات عمده همکاری ما خواهد بود. قسمی که جلالتمآب رئیسجمهور(روحانی) ذکر کرد، ایجاد بازار برای پیداوار افغانستان، سرمایهگذاری سر یک زراعت عصری و مدرن که با بازارجهانی ارتباط داشته باشد، مسئلهای است که مکانیزم راه حل ریشهیی را برای ریشهکن کردن مواد مخدر ایجاد میکند و در این بخش، همکاری ما اساسی است. طروق استفاده بهتر از آب در تمام منطقه از اولویتها است. همه ما در منطقه، آب زیاد را ضایع میکنیم و ضرور است که آب بهصورت اساسی و موثر مورد استفاده قرار بگیرد.
حسن روحانی: خیلی متشکرم. همچنانی که آقای رئیسجمهور(غنی) بیان کرد، همکاریهای دو کشور بسیار وسیع میتواند باشد، وسیعتر از آنچه تا کنون در بخشهای مختلف بوده و انشاءالله ما این همکاریها را توسعه خواهیم داد. ما امروز این اراده مشترک و اراده دو طرف را به خوبی مشاهده میکنیم. در مسئله آب یک بخشی است، همان طوری که بیان شد در بخش هیرمند، ما توافقنامه داریم؛ چارچوبی مشخص که ما باید آن را اجرا کنیم و عمل بکنیم و برای بحث محیط زیست و حقآبههایی که به هر حال وجود دارد، برای تالابها و دریاچهها، باید دو طرف بنشینند تا در چارچوب توافق و تفاهم جدیدی بتوانیم، بقیه مسایل محیط زیستی را حل و فصل کنیم. در برخی از رودخانهها ما یک توافق مکتوب نداریم، به هر حال آنچه که بوده، عرف بوده و حقآبه که وجود داشته، برمبنای آن عرف و حقآبه باید با هم بنشینیم، مطالعه کنیم و به نتیجه برسیم. من فکر نمیکنم که دو ملت بزرگ ایران و افغانستان و دو دولت بزرگ درین منطقه نتوانند، مسایل خودشان را حل و فصل بکنند و هریرود بتوانند، مانع باشد برای توسعه روابطمان. انشاءالله هم ما دو کشور و هم با ترکمسنتان، سه کشوری که از این رودخانه همه ما داریم، استفاده میکنیم به یک چارچوبی خواهم رسید که آن چارچوب، نفع همه منطقه و ملتها را تأمین بکند، انشاءالله.
محمد اشرف غنی: در آخر اگر اجازه دهید، من میخواهم شما و جناب دکتر ظریف [وزیر امور خارجه ایران] را تبریکی بدهم که فکر میکنم، مذاکرات جینیوا در تاریخ دیپلماسی، یک فصل درخشان خواهد بود، به امید موفقیت آن، تبریکی میدهم.
حسن روحانی: خیلی متشکرم، خیلی ممنون.