د افغانو مېرمنو حقونه او پیاوړتیا: زدهکړه، ګډون او زعامت
د ښځو د نړیوالې ورځې په نمانځغونډه کې وینا
اساسي ټکي:
- برابري او پیوستون: مېرمنې باید د یو بل د رقیبانو پر ځای، د متحدینو په توګه د یو بل ملاتړ وکړي.
- فعال ګډون: افغان مېرمنې نن د مدیرانو، سرتېرو، ډاکټرانو او ولسي استازو په توګه خدمت کوي.
- حقونه او وجایب: مېرمنې باید خپل حقونه او مدني مسؤلیتونه په متوازنه توګه وپېژني.
- زدهکړه او ځواکمنول: د نجونو زدهکړه نه یوازې کورنۍ، بلکې پنځه راتلونکي نسلونه بدلوي.
- خوندیتوب او درناوی: هره افغان مېرمن د خوندیتوب، وقار او د تاوتریخوالي د نشتوالي حق لري.
- مدیریت او اغېزناکي: مېرمنې د ملي پرېکړو او د هېواد د پرمختګ په بهیر کې بنسټیز رول لري.
- عقیده او اصول: د مېرمنو حقونه د اسلام د مبین دین په چوکاټ او نبوي سیرت کې خوندي دي.
- فرصتونه او هیلې: افغان مېرمنې باید د کرکټ او فوټبال ملي ټیمونو په څېر لوړې موخې وټاکي.
١٩ حوت ١٣٩٤
بسم الله الرحمن الرحیم
ښه راغلاست، به خیر آمدید، یشهسین!
بانوی اول، خانم کامله صدیقی معاون اداره امور افغانستان، ملالی شینواری، عادله بهرام، خانم رامیکا، پلوشه امین، فوزیه علم، همه مشاورین و خواهران عزیز؛ خوش آمدید! به خیر باشید.
اول من میخواهم روز جهانی زن را برایتان تبریک بگویم. شاید برای باقی افغانستان این روز یک روز زن باشد؛ اما برای من هر روز سال، روز زن است. چون کسی که احکام خداوندی، سیرت نبوی و تعلیمات قانون اساسی را در قسمت نقش زن فراموش میکند در حقیقت خود را فراموش کرده است.
روز جهانی زن یک وسیله است، وسیله برای این است که ما هم مشکلات خود را بفهمیم و هم دستاوردهای خود را بفهمیم؛ اما از همه کرده زیادتر نیت، اراده و عزم خود را برای تغییر زندگی بنیادی و تحول اساسی در نقش زن در جامعه افغانستان اظهار کنیم و تجدید عهد و پیمان کنیم.
من به همه شما تبریک میگویم؛ اول از خاطر اینکه امروز زن افغان مالک آواز و اجندای خود است. زن افغان ضرورت به زن بیرون ندارد که بگوید اهداف زن افغان در افغانستان چی باشد.
دوم من تشکر میکنم که امروز دو زن واقعی را که از آشپزخانه و کارخانه میآیند شما به نمایندگیتان انتخاب کردید. تشکر!
و نکته دوم از سهم فعالتان است. زن افغان امروز سرباز، پولیس، داکتر، قانوندان، قاضی، وزیر و سفیر است. حد و سرحد برای زن افغان وجود ندارد انشاءالله تعالی. نکته بنیادی این است که زن افغان را پس کسی در قفس انداخته نمیتواند. هر صلح و ثباتی که میآید بر اساس تحکیم نقش زن افغان در جامعه افغانستان میآید. صلح پایدار معنیاش تأمین نقش فعال زن افغان است. بناءً از همه شما من باز هم تشکر میکنم از اینکه نهادهای زنان را به وجود آوردید، از اینکه به صورت فعال سهم گرفتید.
و مخصوصاً امروز من میخواهم از زنان بیوه افغانستان تشکر کنم، آن زنانی بیوه که مثل خانم پرنیان آینده اطفال خود را تأمین میکنند. واقعاً جای افتخار است که یک زنی که در هژده سالگی بیوه شده، امروز اولادش فاکولته را تمام کرد داده و به موفقیت رسیدهاند. از این معلوم میشود که اراده زن افغان واقعاً محکم است و چیزی که از شما تقاضا دارم همبستگیتان است. امید است تکرار وضعیتی که خواهر ما، قاضی بسیار ماهر را که به ستره محکمه من پیشنهاد کرده بودم، از خاطر عدم حضور هشت زن¹، تکرار نشود. من تعهدم را انجام دادم، زنان افغان در پارلمان تعهد خود را انجام ندادند. ضرور است که حساب کنیم همراه یکدیگر و این به معنی این است که زن افغان باید زن دیگر افغان را به حیث رقیب خود نبیند.
وثیق صاحب از همکاری بین زن و مرد یاد کرد، من اول خواهان همکاری بین خود زنان افغان هستم.
هدف ما چیست؟ تأمین حقوق و وجایب زن به حیث زن. تنها حرف حقوق نیست، یک شهروند بدون اینکه خواهان حقوق است، بدون وجایب زندگی کرده نمیتواند و ضرور است که تعادل بین حقوق و وجایب به صورت دوامدار باشد. هر دو خواهر ما که صحبت کردند، اول موفقیت در انجام وجایبشان را گفتند، بعد از آن از حقوق صحبت کردند. معاونین محترم اداره امور امید است که سال آینده اینها نگویند که آمرینشان برایشان علاقه (کاری) ندارند.
دیگر اگر از حقوق زن شروع میکنید، اول از حقوق زن در ارگ ریاست جمهوری شروع کنید. هدایت واضحم به تمام معاونین اداره امور ریاست جمهوری افغانستان این است که همراه تمام کارکنان زن افغان داخل یک بحث اساسی در یک ماه آینده شوید تا اینها خود را جز این خانواده بدانند.
اگر خانم اول اجازه بدهند که یک مزاح را برایتان تکرار کنم. دیروز همراه ستانکزی صاحب و اتمر صاحب صحبت میکردم. از پیششان تشکر کردم از خاطری که پیش از اینکه روز جهانی زن را اعلان کنند، من و خانمم در روز هشت مارچ عروسی کردیم، سالگره چهل و یک سال ما بود. از صمیم قلب ابراز امتنان میکنم چون مساوات مرد و زن و نقش مساوی مرد و زن را در عمل به من آموخت و امید است همکاران ما عین وضعیت را در اداره امور به وجود بیاورند.
الهام صاحب دیگر گریز ندارید و کامله جان را هم یک کمی تشویق میکنیم؛ خودت کم و اینها زیاد. عرض در این است که تأکید سر نقش زن معنیاش چیست؟ چیزی که قرآن مجید و حدیث نبوی دارد. مخاطب قرآن شریف و حدیث نبوی کیست؟ انسان یا ناس. تنها دو کلمه است. قانون اساسی امریکا، اعلامیه آزادی فرانسه مساوات مردها را میگوید و چند صد سال دیگر گرفت تا زنان حق رای یا دارایی را پیدا کنند. دین مبین اسلام تأکیدش سر انسان است. تمام کلمات را ببینید، من باز هم امروز حدیث صحیح بخاری و مسلم را بار بار میخواندم تا تفکیک پیدا کنم، نیافتم.
از آن جهت به زن ما به حیث مادر، خواهر، همسر احترام داریم؛ اما این نقش دومی است. زن را به مادر، خواهر، همسر تنها بدل کرده نمیتوانیم. احترام زن در این جامعه وقتی میشود که اول به حیث زن بشناسید. باز نقش دوم. اگر از مادر، خواهر و همسر یاد میکنید از پدر، برادر و همسر همزمان یاد کنید. چرا مردها را نمی گویید؟ درست است یا نی؟ خبره جدي ده که نه؟ دواړه خواوې باید وګورو.
قانون اساسی افغانستان به مراتب غنیتر از اعلامیه حقوق بشر است. چرا؟ دو اصل بنیادی؛ اول هر وجیبه که در قانون اساسی افغانستان گنجانیده شده، وسیله اجراییاش مشخص شده و آن وسیله اجرایی دولت افغانستان است. تأکید قانون اساسی مخصوصاً فصل دوم، مسوولیت د دولت دی چې دا اهداف باید عملي کړي، د بشري حقونو نړیوالې اعلامیې کې اجرائیوي نقش نشته. دویم، د افغانستان د اساسي قانون درېیمه ماده، د اسلام په مبین دین باندې استواره ده. او دلته واضح ده چې زموږ ستونزه چېرې ده. موږ غوندې ټینګ مسلمانان د ایمان له نظره، دنیا کې نشته. دا د دې لپاره نه وایم چې زه افغان یم او د افغانستان جمهور رئیس یم، ما ته یو بل ولس راوښیئ چې یو نیم میلیون قرباني یې د دین لپاره ورکړې وي. دلته کومه کورنۍ ده چې شهید یې نه دی ورکړی؟ موږ په امریکا کې وو، تحصیل کې وو چې نیمه شپه زما د کورنۍ ټول نارینه بندیخانې ته لاړل او اتلس میاشتې کوټه قلفي وو. تره مې جنرال صاحب شاپور خان شهید شو او موږ یې جسد نه شو پیدا کولای. هره کورنۍ لکه زما غوندې داغدار کورنۍ ده، اما هره کورنۍ په عین حال کې د ویاړ کورنۍ ده، ځکه پوهېږي چې د اسلام مبین دین لپاره یې د دې وطن د مینې لپاره قرباني ورکړې ده. زموږ ستونزه دا ده چې په قرآن باندې نه پوهېږو. څلوېښت کاله درد او غم هغه شیان په دود بدل کړي دي چې په اسلام کې ځای نه لري.
خشونت در مقابل زن در دین مبین اسلام جای ندارد، از این جهت وضاحت داشته باشید. یکی از سورههای قرآن عظیمالشان سوره مجادله نام دارد، یک زن بود نامش خوله بود. از پیامبر اسلام ﷺ پرسید که حقوق من چیست؟ سوره نازل شد.
در دورانی که حضرت عمر فاروق خلیفه اسلام بود، هر بار که خوله پیشش میرفت، به عظمتش ایستاد میشد، میگفت آواز خوله را خداوند ﷻ در آسمان شنید، من چطور در روی زمین نشنوم؟
نو ځکه ډېر ضرور ده چې موږ پوه شوو. یکی از ابتکارات که من واقعاً از پیشش ابراز امتنان میکنم، ابتکار نهادهای زنان و علماء افغانستان است. قطعنامه اینها که دو روز پیش همراه ما شریک شد، یک نقشه راه را به ما داد و آن نقشه راه این است که علما و نهادهای زنان با هم کار میکنیم تا تمام افغانها به صورت اساسی حقوق و وجایب زنان را در چارچوب فرمایشات دین مبین اسلام درک کنند.
تعهد ما چیست؟ تعهد من این است که در شش هفته آینده من همراه نهادهای زنان و علما یک مشوره سرتاسری و همهجانبه را انجام میدهم. بعد از آن کابینه و جلسه هر سه قوه افغانستان را مشترکاً دایر میکنم تا به حیث رئیس این سه قوه، نقشه عملی را برای رفع خشونتها ایجاد کنیم. این یک بخش مشکل ما است، باید مشکل را تعریف کنیم. خواهش من از شما رهبران زنان، زنان تعلیمیافته افغان این است که مثال امروزتان را تکرار کنید، آواز زن افغان را از آشپزخانه، باغ و از همه جاهای افغانستان به صورت اساسی انسجام بدهید تا ما بفهمیم و نقشه را قسمی عیار کنیم که نه تنها الهام صاحب و سایر صاحب مسوول باشند؛ بلکه همه ما مسوول باشیم و مسوولیتپذیر شویم. مشکلات ما زیاد است باید فراموش نکنیم. چیزی را که ما میراث گرفتهایم: ٤١ فیصد مردم افغانستان زیر خط فقر زندگی میکنند، ٤١ فیصد یعنی یک دالر، یک دالر و ٢٥ سنت در روز محصولشان است. اگر این را به دو دالر بالا کنید این میرود در حدود ٦٥ فیصد، رفع فقر هدف عمده ما است؛ چون تا فقر از این مملکت گم نشود، عزت و حیثیت تأمین نمیشود؛ اما خشونت چیزی است که هر زن را تهدید میکند، هم از پولش، هم از مقامش و هم از وظیفهاش و این پدیده در فرهنگ ما باید جای نداشته باشد.
ما بار بار ویلي، بیا یې هم تکراروم، که یو هلک ته درس ورکوئ، یو نسل تغییر کوي، که یوې نجلۍ ته درس ورکوئ پنځه نسلونه تغییر کوي. ټولو علمي تحقیقاتو دا ثابته کړې، مګر که ژوندي مثال ګورئ، ماته وګورئ. زما نیا د عبدالرحمن خان په دوران کې مجبوره شوې وه چې تبعید ته لاړه شي. په هندوستان کې لویه شوه، تعلیم یافته شوه، هره ورځ یې یو ساعت قرآن شریف لوست، اما پس له هغه نه به یې د خپلو اولادونو، لمسیو او نورو د مکتب ترتیبات جوړول او نتیجه یې دا ده چې زه نن ستاسې مخکې درېدلی یم. ما غوښتل پس له ماسټرۍ مې دوکتورا ته لاړ شم. ویل یې بچیه بس ده! ما ویل نه یوه ورځ دې وهلی وم چې مکتب ته لاړ شه، نو تر هغو چې یې خلاص نه کړم، نه یې خوشې کوم. [خندا] مقصد دا دی چې د ژوند په هره برخه کې د ښځې تعلیم ضرور دی، زموږ ستونزې ډېرې دي.
آیا فکر میکنید به حیث رئیسجمهور افغانستان، به حیث یک کسی که استاد فاکولته بود، خبر سنگسار یک زن، یک دختر افغان سر من چی رقم تمام میشود؟ تبعیض در مقابل یک دختر افغان سر من چی رقم تمام میشود؟ خشونت در مقابل یک (انسان)، اما از همه کرده توهین یک زن افغان سر من به چی اندازه سخت تمام میشود؟
زه دوه فزیکي اولادونه لرم او تعلیم او تربیه یې د بېبي ګل له برکته دي. مریم مشره ده، طارق کشری دی. دواړه اوس د پوهنتون استادان دي، اما که د مریم ژبه نه وای، د طارق به اوس لیکل نه وای زده، اما زما پنځلس میلیونه افغانان بچیان دي، جینکی او هلکان، او زه غواړم چې هر یو یې د مریم او طارق خصوصیات ولري! په ځان باندې اتکاء ولري، هدفمند ووسئ، او وکړای شي ټولو ته د انسانانو په حیث خدمت وکړي. زه بیا هم له تاسې ټولو نه مننه کوم چې ماته مو دا فرصت راکړ. دا ورځ به یوه ورځ نه نمانځو، هره ورځ به ورباندې کار کوو او زه باور لرم چې ستاسې په همکارۍ به دې مشکلاتو باندې بریالي کېږو.
کوه هر چقدر بلند باشد، انسان به قلهاش میرسد و هدف را هر چقدر بلند تعیین کنید به همان اندازه کوشش میخواهد. اگر مثال میخواهید، تیم کرکت و تیم فوتبال افغانستان را ببینید، زنهای افغان مثل تیم کرکت و تیم فوتبال افغانستان باید هدفهای بلند را تعیین کنید، در پهلویش هر چی دولت را سرش انتقاد میکنید به سر چشم، حوصله من زیاد است.
تل دې وي افغانستان!
پاینده باد افغانستان!