ډاکټر اشرف غني

(د ټاکنو او اقتصادي پراختیا په اړه مطبوعاتي کنفرانس - ارګ)

مهم ټکي:

د سرښندنو درناوی: د امنیتي ځواکونو او شهیدانو د مېړانې او رضاکارانه روحیې ستاینه.
قضايي اصلاحات: د محکمو پیاوړتیا، له فساد سره مبارزه او د ښځو او ماشومانو حقونو ته پاملرنه.
انتخاباتي اصلاحات: د رڼو او باوري ټاکنو ډاډ او د انتخاباتي کمېسیونونو د چارو تنظیم.
اقتصادي وده: د سیمه ییز ټرانزیټ، انرژۍ، اوبو، کرنې او پانګونې پراختیا.
بودیجه او مالیه: د عوایدو لوړول، د پراختیایي بودیجې اغېزمن لګښت او په بهرنیو مرستو د تکیې کمول.
سیمه ییزه همکاري: له ګاونډیو او نړیوالو متحدینو سره د سوداګرۍ او پراختیا په برخه کې شراکت.
د تروریزم ضد مبارزه او سوله: د تروریزم ردول او له هغو ډلو سره د مذاکراتو ملاتړ چې قانون مني.
امنیت او یووالی: د اردو، پولیسو او استخباراتو ترمنځ همغږي او د عامه باور ترلاسه کول.
ثبات او اصلاحات: د نظام د تداوم او حقوقي، سیاسي او اقتصادي تحول ترمنځ د تعادل ساتل.

۱۰ مرغومی ۱۳۹۴

بسم الله الرحمن الرحیم

ژورنالیستان عزیز، خواهران و برادران، بعد از ظهر شما به خیر! السلام علیکم و رحمت‌الله و برکاته!

تر ټولو لومړی یو ځل بیا زموږ شهیدانو ته جنت غواړم او زخمیانو ته د شفا دعا کوم.

برای تداوی بهتر منسوبین اردوی ملی، بار اول است که قانون تدارکات نو، عملی شد و کیفیت دوا بر قیمتش ترجیح یافت. امید است به صورت بسیار شفاف، دوای موثر در اختیار منسوبین اردوی ملی قرار بگیرد تا مجروحین ان‌شاءالله تعالی در زودترین فرصت شفا پیدا کنند. همچنین پروسه تدارکات برای پولیس ملی روی دست است و زمانی که فیصله صورت گیرد، عین موضوع تعقیب خواهد شد.

از افتخارات عمده افغانستان، قانون اساسی ما است، که نظام را به حیث یک نظام مردم‌سالار ترسیم کرده است. بدین جهت تحکیم نهادهای دموکراسی وظیفه دولت است؛ چون وظیفه اول رئیس‌جمهور در قانون اساسی حاکمیت قانون است. تقویه نظام اقدامات همه‌جانبه می‌خواهد که اول، تعادل بین سه قوا موجود باشد، یعنی قوه اجرائیه، قوه مقننه و قوه قضائیه. دومین ضرورت، اقدامات همه‌جانبه برای آزادی بیان است که امروز در تمام دنیا به حیث رکن چهارم (دموکراسی) است؛ از نگاه عقاید ما نیز، نقش علماء کرام و تمام طبقات عرفانی، یک اصل اساسی و ضروری در این تعادل است.

در سال گذشته نیروهای امنیتی ما بقای این خاک را تأمین کردند. ما و نسل‌های آینده برای همیشه مدیون این قربانی خواهیم بود؛ چون مسئله اصلی در سال گذشته، بقای ما بود. جنگ تحمیلی که بالای ما تحمیل شده، ضرورت به اقدامات همه‌جانبه داشت. زه غواړم بیا هم زموږ له امنیتي او دفاعي قواوو نه چې ټول رضاکار دي، د زړه له کومې مننه وکړم. آسان کار نه و، ما په پیل کې تاسې ټولو سره مطلب شریک کړی و چې دا کال به د بقا کال وي او د خدای ﷻ په فضل او د دوی د قربانی په برکت، د افغانستان بقا تأمین شوې ده.

در پهلوی این، امروز می‌خواهم سر دو اصل تمرکز کنم که یکی «قضا» و دوم «اقتصاد» است. با تقرر جناب قاضی‌القضات اصلاحات نظام قضایی ما به صورت همه‌جانبه روی دست گرفته شده است. اول ټکی چې غواړم ویې وایم، دا ماته ډېر د لوی افتخار ځای دی چې جناب قاضي‌القضات صاحب او زه په اصلاحاتو باندې همغږي یوو او زه د دوی د ټولو اصلاحاتو ټینګ ملاتړ کوم. البته دا اصلاحات د قضایه قوې د استقلال بر مبنا باندې بنا دي، اما قضایه قوه د امنیت او خاصتاً د ثبات په راوستلو کې ستر رول لوبوي. تاسې ولیدل چې جناب قاضي‌القضات صاحب په دې تېرو څو هفتو کې د ۳۴ ولایتونو ټول قاضیان بدل کړي دي. له دې قاضي صاحبانو نه یې خاصه ژمنه اخیستې چې د فساد په مقابل کې به ودرېږي او عدالت به تأمینوي، ځکه دا موضوع ډېره مهمه ده. زما وړاندیز دا دی چې تاسې محترم ژورنالیستان قاضي‌القضات صاحب سره له نږدې کېنئ او په تفصیل د دوی اقداماتو ته غوږ کېږدئ، ځکه دا هم عملي دي، هم ښکلي دي او هم تر ټولو مهمه دا چې اصولي دي..

به طور مثال برای مبارزه با خشونت علیه اطفال و خانم‌ها یک دیوان خاص در بین قضات ایجاد شده و تعداد دیوان‌ها از شش به هشت افزایش یافته است. همچنین از این فرصت می‌خواهم استفاده و از ولسی‌جرگه ابراز امتنان کنم که به جناب احدی به عنوان قاضی ستره‌محکمه افغانستان رأی اعتماد داد و همچنین تمامی اعضای پیشنهادشده کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی را تأیید کردند. هر دوی این اقدامات برای تحکیم عدالت و حاکمیت قانون قدم‌های مهمی است و مورد استقبال ما می‌باشد. مننه او کور مو ودان چې دا کار مو کړی..

در عرصه انتخابات ما گام بزرگی را برداشته‌ایم. همه‌ی ما مخصوصاً جناب داکتر صاحب عبدالله و من به این نظر بودیم که اصلاحات در نظام و شیوه انتخابات ضرور است تا انتخابات افغانستان برای ولسی‌جرگه و شوراهای ولسوالی با موفقیت و شفافیت انجام شود و خاصتاً تهداب شفافیت برای انتخابات ریاست جمهوری و تمام انتخابات‌های آینده افغانستان گذاشته شود تا مردم بتوانند نتیجه آرای خود را به زودی و به صورت اساسی که مورد قبول‌شان باشد، ببینند..

کمیته اصلاحات کار خود را با موفقیت شروع کرد و انجام داد. گزارش مفصل‌شان همراه ما شریک شد. در مرحله اول گزارش‌شان دیدید که فرامین قسمی صادر شد که بر اساس آن روند را به پیش ببریم. اینها کار خود را هفته گذشته ختم کردند، پیشنهادات‌شان مورد غور و بحث اساسی و همه‌جانبه می‌باشد. به زودی، ان‌شاءالله تعالی، ما قدم‌های عملی را برای فیصله (روی) بدیل‌هایی که اینها عرضه کردند و دوم برای اجرای آنها خواهیم گذاشت. کمیته گزینش که یکی از پیشنهادات بود، هفته گذشته کار خود را شروع کرد تا در پیامد آن، کمیسیون‌های محترم انتخابات و شکایات، دارای اعضای جدید شوند..

زه خوشحال یم چې ټول ولس سره او خصوصاً تاسې سره بیا دا پیغام شریکوم چې دولت د انتخاباتو لپاره آمادګي لري. انتخابات به د اوړي او مني ترمنځ کېږي. قسمی که همه شما اطلاع دارید، تعیین تاریخ دقیق، وظیفه کمیسیون محترم انتخابات است اما دولت آمادگی دارد و (اگر) فضای سیاسی مطمئن وجود داشته باشد، انتخابات در بین تابستان و خزان ان‌شاءالله تعالی انجام می‌شود.

موضوع سوم که در این بخش خدمت‌تان عرض می‌کنم، قانون اساسی یک چارچوب همه‌جانبه دولت‌داری را تعیین کرده است، اما بارها ذکر می‌کند که این امر، یا این امر دیگر، بر اساس قانون باید صورت بگیرد؛ بنابراین قوانین دومی ضروری است. بدین جهت است که از شروع کار من، تأکید ما بالای این بوده که قوانین لازمه تدوین شود و به شورای ملی افغانستان تقدیم شود. در جاهایی که اشد ضرورت بود، در زمان رخصتی شورای ملی طبق اساسات قانون اساسی، من از قوانین تقنینی کار گرفتم. یک دلیلش این بود که شورای محترم ملی در این بخش یک کمی آهسته حرکت کرده و امید است که تقاضای مردم افغانستان را بشنوند که (به حیث یک) ضرورت، تقنین یکی از وظایف اصلی و اصولی شورای محترم ملی است. طبق قانون اساسی مشخص است که شورای محترم ملی حق دارد، قوانین تقنینی را رد کند؛ چون آنها نماینده ملت‌اند و نقش قوه مقننه (این است که) تصمیم‌شان تصمیم آخری است. با مراحل تعیین‌شده که در قانون وجود دارد، زمانی که یک فرمان تقنینی صادر می‌شود تا مراحل آخر تکمیل نشده باشد، بر جا است؛ بنابراین این قوانین به جای خود است تا وقتی که کل مراحل بین دو مجلس به نتیجه می‌رسد و در ختم آن هر فیصله را که شورای محترم ملی انجام بدهد، عملی است..

قسمی که پیش‌تر از ولسی‌جرگه ابراز امتنان کردم که کاندیدای محترم ستره‌محکمه و کاندیدان کمیسیون نظارت بر تطبیق قانون اساسی را تأیید کردند، می‌خواهم از مشرانو‌جرگه ابراز امتنان کنم که در قسمت فرامین نظر همه‌جانبه داشتند. از ولسی‌جرگه یک گلایه دوستانه می‌کنم. گلایه این است که همه چیز را با هم رد نکنند. وقتی که در کدام قانون تقنینی مشکل باشد، تعدیلات را پیشنهاد کنند. اگر هدف قانون را لازم نمی‌دانند، این بحث باید در جامعه و مخصوصاً از طرف شما ژورنالیستان محترم به یک بحث سرتاسری ملی مبدل شود. آیا ما می‌توانیم قانون اساسی را ناتمام بگذاریم یا که ضرورت به قوانین دومی و سومی است تا بر اساس آن پیکر حاکمیت قانون در افغانستان تکمیل شود؟ من یک مثال کوچک برای‌تان ذکر می‌کنم که نتایج بسیار بزرگی دارد. در نیپال زلزله شد، در افغانستان زلزله شد، سارک نتوانست به حیث یک سازمان منطقه‌یی کمک کند. چرا؟ چون شورای ملی محترم افغانستان هنوز مسوده (مربوط) را زیر نظر نگرفته و پاس نکرده است. قوانین بر زندگی مردم تأثیر دارد. حوادث طبیعی، خطری است که نه تنها ما، بلکه تمام ممالک همجوار ما را تهدید می‌کند. امید است در این قسم موارد – که قطعاً جنبه سیاسی ندارد – ما قهر ایجاد کنیم و بتوانیم به زودی اقدامات لازمه را که ضروری است برداریم و با هم پیش برویم..

چون اعضای محترم ولسی‌جرگه و مشرانو‌جرگه به طرف رخصتی زمستانی خود می‌روند، من ضرور می‌بینم که پیش از این با تمام اعضا بر اساس زون ببینم، نظریات‌شان را دوباره بشنوم تا در پلان‌های انکشافی، امنیتی و اصلاحی، نظریات نمایندگان ملت و اعضای محترم مشرانو‌جرگه گنجانیده شود. ضرورت هماهنگی بین قوا همیشه لازمی است و قسمی که در شش ماه اول دیدید من حداقل چهار بار همراه تمام اعضای محترم ولسی‌جرگه و مشرانو‌جرگه دیدم. باز هم ضرورت این احساس می‌شود و این را ان‌شاءالله تعالی انجام می‌دهم..

در عین حال این باید واضح باشد که وقتی انتخابات صورت می‌گیرد، هم ولسی‌جرگه و هم مشرانو‌جرگه تداوم کار خود را انجام می‌دهند، این نظر تمام مردم شریف افغانستان است. وقتی که از آنها پرسان کردیم، بر اساس نظرسنجی که توسط تمام والی‌صاحبان انجام گرفت، (نتیجه این بود که) مردم افغانستان خلا در قانون اساسی را نمی‌خواهند. ضرورت این است که هر سه قوه، همیشه موجود و در همکاری و تعادل لازمه باشند..

د اقتصاد لپاره غواړم تاسې سره څو ټکي شریک کړم:

لومړۍ خبره دا ده چې د افغانستان لویه سرمایه او پانګه زموږ موقعیت دی. موقعیت ما یکی از سرمایه‌های اساسی افغانستان است. چند روز پیش نتایج پروژه تاپی را خدمت‌تان ارائه کردم، این یک نمونه‌اش است. هدف ما از چهارراه این است که مثل گذشته قبل از آمدن استعمار اروپایی که در آسیا چهارراه منطقه بودیم، باید (اکنون نیز) از حالت اتکا به یک یا دو کشور همسایه بیرون شویم؛ بدین جهت برای تنوع ترانزیت افغانستان، اقدامات جدی انجام شده است..

در ماه حمل، ان‌شاءالله تعالی، خط‌آهن ترکمنستان به بندر آقینه می‌رسد. کله چې دا خط وصل شي، د افغانستان اموال به هم د آذربایجان او ترکیې له لارې اروپا ته رسېږي او په عین‌حال کې موږ له قزاقستان سره په مستقیم ډول وصل کېږو. زموږ امکانات د دې خلکو لپاره چې مهمترین شی یې اوړه او غنم دي، په دې اساس موږ ټول یوه ځای نه وصل کېږو. در پهلوی آن در ماه حمل لوله تیل از ترکمنستان در بندر آقینه وصل می‌شود..

از مشکلات عدیده، ترانزیت تانکرهای ما و واردات و صادرات در بخش تیل و گاز است که مردم توجه به آن را می‌خواهند. با این اقدام از ماه حمل به بعد، ان‌شاءالله تعالی، یک تغییر اساسی در واردات می‌تواند صورت گیرد. قسمی که نکته دیگرش صادرات ما است، پر دې سربېره، کله چې د هندوستان محترم صدراعظم مودي صاحب راغی۱، وا مو ورېدل چې هندوستان، ایران او افغانستان په چابهار بندر باندې اساسي کارونه ترسره کړي او لارې به وصل شي. په دې اساس به موږ خلیج ته ورسېږو او ورځ په ورځ به ان‌شاءالله زموږ ترانزیت پراخه شي. قدم‌های بعدی را که در ارتباط به چین، تاجیکستان، قرغیزستان و غیره داریم، در فرصت مناسب خدمت‌تان عرض می‌کنم..

زموږ بنیادي مشکل دا و او لا هم دی چې په خارجي مرستو باندې تکیه هیواد یوو. تا یک اقتصاد پایدار در افغانستان ایجاد نشود ما متکی خواهیم بود. من در قدم اول می‌خواهم وزارت محترم مالیه را تبریکی بدهم که بار اول بعد از سال‌ها هدف عایدات ما تنها برآورده نشده، هدف عایدات ما ۱۱۴ میلیارد افغانی بود، ۷۵.۱۲۰ میلیارد افغانی را تکمیل کردیم. دا تنها د پیسو خبره نه ده، دا د اعتبار خبره ده، ځکه په یوه ډېر سخت کال کې چې د بقا کال و، موږ وکولای شول چې خپلو عوایدو ته جهت ورکړو او یو لوی قدم مخکې کېږدو. دا نښيي چې په راتلونکو کلونو کې به ان‌شاءالله تعالی هر کال موږ په خپلو پښو درېدلو لپاره یو لوی قدم اخلو..

یکی از مشکلات بنیادی ما عدم ظرفیت در (مصرف) بودجه انکشافی بود. لس کاله پرلپسې پيسې موجودې وې، خو موږ په دې نه وو بریالي شوي چې پیسې مصرف کړو، و این تنها مشکل ما نیست، حداقل صد مملکت در دنیا مشکل جدی دارند که پول و بودجه انکشافی را مصرف کرده نمی‌توانند. بدین جهت از تدارکات گرفته تا مذاکرات با سکتور خصوصی و دیزاین پروژه‌های بزرگ ما، تمام‌شان را زیر بررسی سرتاسری گرفتیم و بر اساس آن، وزارت به وزارت مخصوصاً در وزارت‌هایی که در بخش زیربنا مصروف‌اند، شیوه عملی کردن طرح و پروژه‌ها، به یک تغییر بنیادی مصادف خواهد شد. یگ کاغذ پیش‌تان است که در قسمت اقدامات وزارت محترم زارعت است. «شورای عالی اقتصاد» دایر شده و دو جلسه را صورت داده که بعد از این تا اول بهار به صورت متواتر و بعد از آن حداقل ماهی یک بار جلسه‌هایی خواهد داشت، تا ما بتوانیم مشکل بنیادی مصرف موثر و شفاف را انجام بدهیم..

در ابتدا در قسمت دوا برای شما ذکر کردم، که قانون تدارکات ضرورت به تغییر داشت. این تغییرات فرصت می‌دهد که (یک مورد) پانزده ماه وقت را نگیرد تا (آن را) شروع کنیم. باید بتوانیم کارها را به سرعت انجام بدهیم که این هم جزء بحث ملی است که باید همه ما و شما در آن شریک باشیم..

سفرهای من به ترکمنستان و قزاقستان، مخصوصاً آذربایجان و ترکیه در دو بعد بود. یکی این که این ممالک توانسته‌اند بودجه انکشافی خود را مصرف کنند، مخصوصاً آذربایجان و ترکیه. وقتی که گذشته‌ی اینها را ببینید، در ظرف چهارده سال توانسته‌اند تحولات اساسی را در مملکت خود بیاورند. چهارده سال پیش انفلاسیون ترکیه بعضی اوقات به ۸۰۰ فیصد رسیده است! و همیشه محتاج بوده‌اند. امروز هدف ترکیه این است که در ده سال آینده در جمله اقتصادهای بزرگ دنیا قرار گیرد. هیئت اقتصادی را که در هر دو مملکت همراه خود برده بودم، بدین خاطر بود که مثال‌های زنده پیش روی ما باشد. ما افغان‌ها مبتکر هستیم، مخصوصاً وقتی که ببینیم یک طریقه واضح پیش روی ما چیست؛ اقدامات را موثرتر می‌سازیم. دنیای اروپا و امریکای شمالی از ما بسیار دور است؛ ولی اینها بسیار نزدیک هستند. به همین خاطر همکاری‌های همه‌جانبه را ایجاد می‌کنیم.

بعد دوم این بود که سرمایه‌گذاری و سهم‌گیری آنها در اجرای پروژه‌های بزرگ را فراهم می‌کنیم. موضوعی که فعلاً در این بخش مورد تمرکز اساسی ما است، از یک طرف «برق» است و از طرف دیگر «آب».

افغانستان تخمیناً ظرفیت (تولید) ۳۱۶ هزار میگاوات برق را دارد که ۲۳ هزار میگاوات آن از آب است، حدود ۷۳ هزار آن از باد است و باقی از آفتاب است که تمام اینها همراه محیط زیست سازگار است. این ظرفیت بالقوه ما باید به یک ظرفیت بالفعل مبدل شود. سیاست ما در قسمت انرژی، این است که از یک طرف باید به یک مرکز تجارتی انرژی مبدل شویم - که تاپی از یک طرف و کاسا ۱۰۰۰ و پروژه‌های دیگری که همراه ترکمنستان داریم نمایندگی از مرکزی شدن است - از طرف دیگر باید خود ما به یکی از عمده‌ترین صادرکنندگان و تولیدکنندگان انرژی مبدل شویم.

بخش دیگر انسجام آب است. افغانستان آب فراوان دارد؛ اما این آب مورد استفاده موثر قرار نگرفته و عوض آن، بدبختانه، از سیلاب صدها میلیون دالر متضرر می‌شویم. در یکی از صحبت‌های بعدی، یکی از پروژه‌های اساسی را که در قسمت تنظیم آب داریم، همراه‌تان شریک می‌کنم. امروز از این پروژه‌ها به تفصیل ذکر نمی‌کنم.

در بخش زراعت پیغام ما به دهاقین واضح است. زراعت، زیربنای زندگی اکثریت مردم ما را تشکیل می‌دهد، اقدامات همه‌جانبه در این بخش روی دست است و تمویل آن فراهم شده و ان‌شاءالله تعالی این را عملی می‌کنیم. هدف بزرگ زراعتی ما چیست؟ ما باید از یک مملکت واردکننده (محصولات) زراعت و مالداری، در مرحله اول به یک مملکت خودکفا و دوم به یک مملکت صادرکننده مبدل شویم.

بدین جهت تنظیم همزمان «آب» و «برق» یکی از احساساتی است که نکات عمده و چارچوب آن گذاشته شده است. چارچوب همکاری‌ها و مذاکرات اساسی و بنیادی در قسمت جذب سرمایه منطقه‌یی و سرمایه بین‌المللی در این بخش گذاشته شده است.

بیا هم له تاسې مننه، کور مو ودان چې تشریف مو راوړ، خدای ﷻ مو همېشه راوله، اوس که پوښتنې لرئ مهرباني. هاشمي صاحب پوښتنې ته منسجمې کړه.

پوښتنې او ځوابونه:

خبریال: رئیس صاحب تاسې چې کوم توضیحات ورکړل، په دغه چوکاټ کې زه پوښتنه نه لرم، سیاسي چوکاټ کې یوه پوښتنه لرم. په دې وروستیو کې د پاکستان لوی درستیز کابل ته راغی او دلته یې خبرې وکړې، د دې خبرو جزییات پوره څرگند نه شول، ولې وروسته چې راحیل شریف پاکستان ته ستون شو، هلته یې په سبا باندې پوځ یوه اعلامیه خپره کړه چې هغه طالبان چې کابل سره خبرو ته نه چمتو کېږي باید وځپل شي او له منځه یوړل شي. څه فکر کوئ چې د پاکستان په صداقت کې یو څرک نه دی لګېدلی؟ او په عین حال کې دغه څلور اړخیزه غونډه چې په راتلونکې هفته کې د بهرنیو چارو وزارت له خوا جوړېږي، دا به د امریکا، افغانستان، پاکستان او چین ترمنځ، د سولې د تأمین لپاره څومره مفیده او گټوره تمامه شي؟

جمهور رئیس: دویمې پوښتنې ته به اول ځواب ورکړم، غونډه د دسمبر په یوولسمه نېټه په اسلام آباد کې دایرېږي او دویمه غونډه به په کابل کې دایره شي. د دې غونډې غړي افغانستان، پاکستان، چین او امریکا دي. هدف یې دا دی چې د پایداره سولې لپاره زر تر زره د لارې یوه نقشه برابره کړو. اما د دې لپاره چې پایداره سولې ته ورسېږو، اول ضرورت دا دی چې د جنګ د ابعادو په اړه وضاحت ولرو. دا خو اړخیزه جنګ دی، اول د منطقي تروریستان دي، د منطقې او نړۍ تروریستان نن زموږ په وژلو کې تر ټولو لویه برخه لري.

دویم منطقه‌يي اړیکي دي. دا منطقه‌يي اړیکي باید په ډېر وضاحت تشخیص شي. ځکه هره ډله چې له بلې ډلې سره اړیکي لري، سبا باید د هغې اړیکي ډېرې روښانه اوسي چې پس له هغه نه به څه کېږي او درېیم معلومدار هغه مسایل دي چې د افغانانو په خپل منځ پورې تړلي دي.

د پاکستان د لوی درستیز راتگ یو مهم گام و، تاسې ولیدل چې درې اړخیزو او څلور اړخیزو بیانیو کې په وضاحت سره دا تفکیک وشو چې کوم خلک سوله مني هغوی ته باید یو سیاسي چوکاټ مطرح شي او کوم خلک چې سوله نه مني، نور به دوی ته ځای ورکول د تحمل وړ نه وي.

این یک قدم بزرگ است، تفکیک واضح بین کسانی که صلح می‌خواهند و می‌خواهند در آغوش وطن خود زندگی کنند، و آنهایی که صلح نمی‌خواهند. نو راتلونکو اقداماتو ته معطل یوو، مگر دوی چې دا اعلامیه ورکړه، خپله ژمنه یې په ځای کړه او یو واضح پیغام ورکړل شوی دی.

خبرنگار: آنچه که پیش مردم مطرح است، آجندای مذاکرات صلح است. در مذاکرات صلح، افغانستان چی را روی میز با گروه‌های هراس‌افکن می‌گذارد، آیا موضوع آتش‌بس از اولویت‌های افغانستان است یا خیر؟ دوم، پاکستان چی تعهد کرده و کدام گروه‌ها را واقعاً به روند صلح می‌کشاند؟ - به خاطری که گروه طالبان هم چند دسته شده‌اند..

رئیس‌جمهور غنی: مشخص است که گروه‌های مختلف در بین طالبان وجود دارند، نه یک گروه واحد. بنابراین ضرور است که نکته‌ای را که شما بالایش تأکید کردید، مورد نظر قرار بگیرد. بعضی از این گروه‌ها از این طریق به صلح خواهند پیوست و بعضی از طُرق دیگر. همه این دروازه‌ها جزء چارچوبی است که نقشه راه را فراهم خواهد ساخت. مسئله اساسی، یک انتخاب است؛ این که صلح را انتخاب می‌کنند یا تروریزم را؛ انتخاب دومی وجود ندارد..

قدمی که برداشته شده این است که امروز در چارچوب همکاری‌های چهارجانبه، جای تحملی برای تروریزم نخواهد باشد. بر استعمال قوای مشروع در مقابل گروه‌هایی که صلح را قبول نکنند، موافقه شده است. نکات عملی میکانیزم‌های مشخص جزء مذاکرات است. در مرحله اول مذاکرات معین صاحب وزارت خارجه ما، آقای حکمت کرزی، از افغانستان نمایندگی خواهد کرد؛ چون این به سطح معین‌های وزارت خارجه افغانستان و پاکستان است و از طرف چین و امریکا نماینده‌های خاص‌شان نمایندگی خواهند داشت. در مراحل بعدی وقتی که ضرورت آن ایجاب شود که سطح بالاتر برود، محتوا و نوع مذاکرات را برای بحث‌های بعدی می‌گذاریم..

خبریال: زما سوال دوه برخې لري: یو دا چې د هیواد په ختیځ کې د داعش موضوع ډېره گرمه روانه ده او ټول خلک په اندېښنه دي، خو دولت چوپه خوله دی او د دولت دريځ معلوم نه دی. بله دا چې په اقتصادي برخه کې هغه پانگوال چې په افغانستان کې غواړي پانگونه وکړي د ځمکو د نشتوالي له امله، د سختو ستونزو سره مخامخ دي. بله دا چې افغانستان د نړيوال تجارت سازمان عضویت ترلاسه کړ او پنځه کاله وخت یې ورکړی د کورني تولید د حمایت لپاره. فکر کوئ په ادارو کې دا ظرفیت شته دی چې دا تشه به ډکه کړې شي؟.

جمهوررئیس غنی: هیله ده خفه نه شئ. تېرو دوو ورځو کې د داعش نږدې ۱۶۰ غړي خلکو وژلي دي. آیا موږ چوپ ناست یوو، تاسې که دې ته چوپه خوله وایئ، نو سوک ته څه وایئ؟ ارقام له ستانکزي صاحب نه واخلئ، د دولت سوک د داعش په خوله دی او په دې کې دې هېڅوک شک نه لري. دلیل یې تاسې ته وایم، تېر کال به مو د مونیخ کنفرانس کې په یاد وي، څوک وو چې اول وار لپاره یې د نړۍ په سویه د داعش موضوع د یوه جدي خطر په اساس باندې مطرح کړه؟ ستاسې فقیر جمهور رئیس! ویې نه ویل چې که القاعده اوله وینډو (نسخه) ده، داعش پنځمه ده. زموږ د تحلیل په اساس، نن د داعش په اړه یوه منطقه‌يي او نړیواله اجماع جوړه شوې ده. په دې باندې موږ هر اړخیز اقدامات کوو او تاسې د تېرو ورځو اقداماتو ته وګورئ، بیا به مو ان‌شاءالله تعالی دا خبره نه پاتې کېږي. ځکه دا یو اساسي خطر دی، منطقه‌يي خطر دی او نړيوال خطر دی. زموږ ټول کوښښونه د سولې لپاره دي چې سبا بیا ناآرامي ته لاړ نه شوو، نو ځکه دا ډېره ضرور ده چې په خطر باندې پوه شوو او په دې هم پوه شوو چې دې خطر سره څنګه مقابله وکړو او په دې برخه کې هر اړخیزه مقابله په کار ده..

دویمې پوښتنې دوه برخې درلودې، یوه یې د تجارت نړيوال سازمان او پنځه کالو په اړه وه. پنځه کاله ډېر وخت دی، په دې شرط چې سړی تصمیم ونيسي. شېرشاه سوري مې په یاد دی چې په پنځه کالو کې یې د هندوستان ټول تهداب کېښود او له ده وروسته بیا لوی اکبر او نورو عملي کړ. اما که انسجام ونه لرو پنځه کاله ډېر لږ وخت دی او دا زموږ اساسي ستونزه ده..

د پانگې په برخه کې، موږ پیسې لرو او پانګه نه لرو. پیسې دا دي چې د تجارت له لارې راځي او بېرته په تجارت وځي. پانګه دا ده چې کار پیدا کوي، ژوند پیدا کوي او ارتباطات تأمينوي، نو دې لپاره ډېره ضرور ده چې موږ محترمو تاجرانو ته قناعت ورکړو چې په پانگوالو باندې بدل شي. د دې لپاره ما اساسي ترتیبات نیولي چې دوی سره کار وشي او د دوی ټولو ستونزه د ځمکې ستونزه ده. د ځمکې په ستونزې باندې د ځمکو ادارو ډېر درست کارونه روان کړي دي او که تاسې غواړئ جواد پیکار صاحب سره کښېنئ. یوه اساسي طرحه مو هم نیولې چې له امله به یې د پانګوالو لاسرسی ځمکې ته ان‌شاءالله تعالی آسانه شي او نتایج به یې ووینئ..

خبرنگار: پرسش من بسیار کوتاه است جناب رئیس‌جمهور! سال ۲۰۱۵، سالی که بخشی از کارهای شما در این سال صورت گرفت، از دید خود شما چگونه سالی بود، مخصوصاً برای حکومت وحدت ملی؟ و شما از یکه‌تازی‌هایی که در جامعه بلند می‌شود صحبت کردید، تا فعلاً چند فرمان شما از سوی مجلس نمایندگان رد شده، فکر می‌کنید که در ادامه کار مجلس، حکومت مقصر است یا کمیسیون مستقل انتخابات؟.

رئیس‌جمهور غنی: من نمی‌خواهم بالای تقصیر بیایم، پیام من پیام همکاری، اتحاد و همسویی است. قانون اساسی افغانستان تعادل سه قوه را لازمی دانسته است. به حیث رئیس دولت با هر سه قوه ارتباط من نزدیک و همه‌جانبه است. مشکلاتی را که از نگاه دیدگاه و سلیقه داشته‌ایم، باید حل کنیم، و این ضرور است. بررسی ما نظر به این فرق می‌کند، بررسی را من نمی‌کنم، بررسی را شما کنید. من مشکل اساسی را تعریف می‌کنم، بعد از آن شما قضاوت کنید. مسئله اول این بود که آیا سال ۲۰۱۵ سال بقای افغانستان بود یا نبود؟ آیا این مشکل درست تعریف شد یا نشد؟ و در طول این سال آیا قوای امنیتی و دفاعی افغانستان از حالت نیمه‌متحرک به متحرک کامل آمدند یا نیامدند؟ و آیا توانستیم که ناموس وطن را نگاه کنیم یا نه؟ و این سوال‌های اساسی است که شما بالایش فیصله همه‌جانبه کنید..

بخش دوم! تعهدات دنیا برای افغانستان، تنها یک سال بود. تعهد عمده رئیس‌جمهور اوباما به ملتش این بود که در ختم ۲۰۱۵ قوای امریکا در افغانستان به ۶۰۰ نفر تقلیل خواهد یافت و به سفارت تمرکز خواهد کرد. شما قضاوت کنید که آیا رهبری‌تان قادر به این شد که یکی از مدبرترین شخصیت‌های دنیا را قناعت بدهد که افغانستان به کمک دوامدار و همکاری دوامدار ارزش قایل است یا نه، و همچنان اروپا را؟ ۴۰ مملکت دوباره تعهد کردند..

حمایت قاطع تنها برای یک سال مطرح شد؛ آیا تغییر سیاست منطقه‌یی و ایجاد فضای همکاری منطقه‌یی ایجاد شده یا نشده؟.

ما یک معادله اعتدال بین «تداوم» و «تحول» را کار داریم. در گذشته وقتی که حرکت به سمت تحول، بسیار با سرعت بوده، - امان‌الله خان، داوود خان و بعد از آن حرکت‌های چپی را به یاد دارید - نتیجه تداوم نبود. مردم افغانستان، تداوم نظام را می‌خواهند. در عین حال اگر تداوم باشد و تحول نداشته باشد، مردم به فغان می‌آیند!.

من به تفصیل موضوع نمی‌روم، من می‌خواهم یک بحث اساسی داشته باشیم؛ شما یک بحث ملی را مطرح کنید، به جهتی که قدم برمی‌داریم باید به چه شکل باشد، تا بر اساس آن بتوانیم نتیجه‌گیری کنیم..

خبریال: زما پوښتنه یوازې د ټاکنو په هکله وه، ستاسې له خوا د ټاکنو لپاره وړاندې شوې تقنیني فرمان ولسي جرګې رد کړ، دوی غواړي پوه شي چې دغې کمېټې کار د کوم بنسټ په اساس روان دی؟.

رئيس جمهور: قانون په ځای دی، مراحل واضح دي، ترڅو چې نوی قانون زما له خوا توشیح نه شي، اوسنی قانون په ځای دی. د غوراوي کمېټه په اساسي قانون کې بنسټ لري او خپل کار مخ ته وړی شي. تر کومه چې نوی قانون راځي، دا کار خو باید وشي، هر څوک چې راځي هر رقم شکل چې ورکوي یو میکانیزم ته ضرورت شته که نه؟ او ما میکانیزم ایجاد کړی، ځکه چې هدف ته وګوري. د ولسي جرګې محترم غړي هم د افغانستان د ټولو خلکو غوندې ثبات غواړي. غواړي چې سیاسي فضا معلومه وي چې انتخاباتو ته څوو. دوی خو سیاسیون دي، ځان به کاندیدوي او چې ځان کاندوي باید لاره هم ورته معلومه وي، نو په مخه ځوو. تشکر!.

لټون