میراث تاریخی هرات و نقش آن در آینده افغانستان
(پیام به مناسبت تجلیل از روز هرات)
- میراث فرهنگی: هرات به عنوان گهواره تمدن افغان-آریایی، اسلامی و خراسانی.
- شخصیتهای تاریخی: بزرگداشت از دانشمندان، شاعران، عارفان و هنرمندانی که میراث هرات را شکل دادند.
- فداکاری و وطندوستی: ایستادگی مردم هرات در دفاع از عقیده، آزادی و عزت ملی.
- تعلیم و جوانان: نقش دانشآموختگان و عالمان هرات در ترویج دینداری معتدل، علم و پیشرفت.
- صنعت و اقتصاد: رفع موانع و تضمین انرژی پایدار و رشد صنعت در هرات.
- زراعت: پیگیری هفتهوار پیشرفت بند سلما و بهبود زیربناهای آب و برق.
- ترانزیت و اتصال: تکمیل خط آهن، شاهراه حلقوی و تبدیل هرات به مرکز وصل تجارت منطقهای.
- توسعه شهری: توأمیت (خواهرخواندگی) هرات با شهر "تیان جین" چین و تطبیق پلان ملی مدیریت آب و زمین.
- دیدگاه و برنامهریزی: ستراتیژی درازمدت برای احیای هرات به عنوان قطب تاریخ و شکوفایی مدرن.
٢٥ حمل ١٣٩٤
بسم الله الرحمن الرحیم. نحمده و نصلی علی رسوله الکریم.
موجب مسرت است که شهریان هرات روزی را برای تجلیل این شهر باستانی برگزیده و فرصتی را فراهم آوردهاند که به هرات، این مرکز مهم فرهنگ، صنعت و اقتصاد افغانستان بیندیشند.
هرات باستان مظاهر تمدنهای بزرگ آریایی، یونانی و اسلامی را در آغوش خود پرورده و در طی قرون متمادی الگویی از همزیستی صلحجویانه را به نمایش گذاشته است. این شهرِ منارهها، مساجد، و معماریهای باشکوه، شهر بسیاری از شاعران، عارفان، دانشمندان و هنرمندان برجسته افغانستان و جهان اسلام بوده است.
هرات از میراثداران تمدن کهن سرزمین ماست، و نشان فرزندان نامآور آن بر «جریده عالم» به ثبت رسیده است. امام فخرالدین رازی به عنوان امام متکلمان، خواجه عبدالله انصاری به عنوان پیشوای عارفان، مولانا عبدالرحمن جامی به عنوان خاتم شاعران، کمالالدین بهزاد به عنوان نیای ماندگار هنرمندان، و صدها چهره نامدار دیگر که در عرصههای علم، ادب، هنر و فرهنگ تمدن ما درخشیدهاند، تأیید این مدعا هستند. هرات با پروردن چنان بزرگمردانی در دامان خود، توانست نمونهای موفق از مدارا، تسامح، دانشپروری، اخلاقمداری، و شکوفایی فرهنگی را به نمایش بگذارد، و خراسان بزرگ را در تاریخ نامدارتر سازد.
همین پیشینه درخشان، در ادوار مختلف تاریخی، الهامبخش فرزندان هری زمین بوده است تا نقش درخور تحسین خود را بر دوش داشته باشند، چه در دفاع از عقیده و پاسداری از آزادی، چه در خدمت به علم و فرهنگ، چه در ترویج تصوف و عرفان، و چه در اشاعه هنر و مدنیت. همان گونه که هرات در یک روز دهها هزار از فرزندانش را برای دفاع از عزت و کرامت به قربانگاه فرستاد، و در جهاد مقدس سهمی فراموشناشدنی بر عهده گرفت، همچنان توانست در سازندگی و شکوفایی نیز گامهایی استوار و ماندگار بردارد.
امروزه دانشآموختگان هریوا از مفاخر افغانستان هستند و در کنار سایر نخبگان کشور سهم قابل قدر خود را در انکشاف کشور دارند. عالمان بزرگوار هرات با تأکید بر خط معتدل دینی، کمک میکنند که جوانان کشور ما از افتادن به دام افراطگرایی مصون بمانند. جوانان برومند هرات دوشادوش سایر جوانان کشور هر دم بر مفاخر این آب و خاک میافزایند. تاجران و سرمایهگذاران هرات نیز عرصههای صنعت و تولیدات ملی را فعال نگه داشتهاند و در کمک به خودکفایی کشور سهم ارزندهی خود را دارند. زنان و دختران هرات میکوشند با سهم گرفتن در فعالیتهای علمی، فرهنگی و اجتماعی نشان بدهند که به حق میراثدار محجوبه هروی، مهری هروی و گوهرشاد بیگم بزرگ هستند، و درخور عصر خود به رشد علم و شکوفایی فرهنگ کمک برسانند.
هرات کنونی اما، مانند هر شهر بزرگ کشور مشکلاتی دارد که باید به آن پرداخته شود. هرات به مثابه قطب بزرگ صنعت، تجارت، اقتصاد و فرهنگ افغانستان، نمیتواند در معرض بیتوجهی قرار گیرد و مشکلاتش نادیده انگاشته شود، زیرا انکشاف افغانستان بدون انکشاف هرات قابل تصور نیست. به همین جهت، پیشرفت فزاینده هرات در عرصههای صنعت، ترانزیت، زراعت، و توسعه شهری از اولویتهای ماست.
در زمینه صنعت، که هرات شاهد موفقیتهای افتخارآمیزی بوده است، حکومت متعهد است که بستر پویایی مستمر آن را هموار کند و موانع را از راه آن بردارد. در سفری که به ترکمنستان داشتیم، توافق صورت گرفت که لین ١٢٠ ولت برق به ٢٢٠ ارتقا یابد، و ضایعات ٦٠ تا ٧٠ فیصدی که در گذشته بود، برطرف گردد. ما میخواهیم هم شهر هرات و هم شهرک صنعتی آن از برق دوامدار برخوردار باشند. ما با ایران نیز به توافق رسیدهایم که در زمینه تأمین مابقی نیاز برق هرات و فراه همکاری کند، تا مشکلات این عرصه کاملاً مرفوع گردد. حمایت از صنعتگران و فعالان امور تولیدی نیز در برنامههای آتی ما قرار دارد.
برای رونق بیشتر زراعت هرات، علاوه بر حمایت از کشتمندان، باغداران، زمینداران و سرمایهگذاران در این عرصه، پیشرفت کار بند سلما، طبق پلان در نظر گرفته شده، به صورت هفتهوار تعقیب میشود. همچنین به یکی از متخصصان برجسته کشور، داکتر همایون قیومی، برنده جایزه انجینیری از سلیکان والی، که در سفر هرات ما را همراهی میکرد، وظیفه داده شده است که شخصاً برق هرات را تعقیب کرده و گزارش بدهد.
از نظر ترانزیتی، برنامه تکمیل خط آهن و همچنین شاهراه حلقوی روی دست است. هرات از این طریق نقش مرکزی در وصل کردن آسیای غربی با مناطق آسیای شرقی خواهد داشت. برای تکمیل خط آهن و رساندن آن تا شهر هرات، با کشور ایتالیا مذاکراتی در حال جریان است. همچنین میخواهیم از طریق ترکمنستان، تورغندی را احیا کرده و آن را با شهر پیوند بدهیم. به زودی هیئتی چینی برای تهیه پلان زیربنا و تکمیل خطآهن وارد کشور خواهد شد. شاهراه حلقوی پیش از این با مشکلات جدی مواجه گردیده بود، و شخصاً به کابینه وظیفه سپردهام که کار این شاهراه به صورت بنیادی به نتیجه برسد. با این حساب، قرار است که هرات نه تنها نقطه وصل غرب و شرق کشور، بلکه همچنین، نقطه وصل ایران، آسیای میانه، و کشور چین باشد.
برای توسعه شهری هرات، در سفر چین، درخواست نمودیم که هرات با یکی از بهترین شهرهای انکشافیافته آن کشور، به نام «تیان جیان» توأمیت پیدا کند. برای این هدف قرار است که هفته آینده، هیئت چینی به کشور آمده، کار را روی پلانگذاری آن شروع کند.
در عرصه انکشافی، تمام پروژههای مربوط به کشورها و نهادهای بینالمللی در شش ماه گذشته مورد غور و بررسی مجدد قرار گرفته و با رفع کاستیهایی که ملاحظه میشد، فیصله صورت گرفته است که «پلان ملي مدیریت آب و زمین» تهیه گردد. در همین راستا، در مذاکرات آذربایجان صحبتهای مقدماتی برای سرمایهگذاری آن کشور بر روی تولید سمنت هرات صورت گرفت، و برای تعقیب آن داکتر صاحب صبا عازم آن کشور شد تا فرصت اجراآت عملی آن فراهم شود.
در زمانی که داکتر صاحب صبا در مقام ولایت هرات قرار داشت، من شخصاً برای تهیه دیدگاه جامع جهت تحول بنیادی هرات، در جریان و در ارتباط قرار داشتم، و اکنون هم میخواهیم با رأی تأیید گرفتن باقیماندهی اعضای کابینه، به ادامه گامهایی که برداشته شده است، نقش مرکزی هرات برجسته گردیده، و شاهد تحولی مثبت و همهجانبه باشیم.
من خود در سالهایی که در بیرون از کشور قرار داشتم، یک سال تمام روی جویها و منابع آبی هرات کار کردم. هرات همچنان که بیشترین آثار تاریخی مربوط به قرن شانزدهم را در سطح کشور در خود جای داده است، ظرفیتهای فراوانی برای رشد متناسب با قرن بیست و یکم دارد، و میتواند نقش تاریخی خود را در شکوفایی کشور ما از نو بر عهده بگیرد.
در پایان، با سپاس از برگزارکنندگان همایش روز هرات، آرزومندم که این دست از تلاشها به تقویت بیشتر روحیه ملی و عرق وطندوستی بینجامد، و این روحیه را بیش از گذشته در یکایک فرزندان کشور تقویت بخشد.
محمد اشرف غنی
رئیس جمهوری اسلامی افغانستان