امنیت، ډیموکراټیک اصلاحات او د روڼتیا او ملي یووالي له لارې پراختیا
د عامه او سټراټیژیکو اړیکو په چارو کې د ستر سلاکار په توګه د وحید عمر د معرفي کولو په مراسمو کې وینا
اساسي ټکي:
- امنیت او ثبات: تاوتریخوالی یې وغندلو؛ د ثبات لپاره یې پر سولې ټینګار وکړ.
- پراختیا او ځان بسیاینه: اقتصادي خپلواکي او په بهرنیو مرستو باندې د تکیې کمول.
- سیمه ییزه همکاري: د ټرانزیټي مرکز په توګه د آسیاد زړه (افغانستان) رول.
- متوازن اقتصاد: عادلانه وده، پانګونه او د کورنیو عوایدو زیاتوالی.
- د سولې بهیر: ټولګډونه خبرې اترې او د لویه جرګې مشورې.
- حکومتولي او روڼتیا: پیاوړي بنسټونه او د اساسي قانون اصلاحات.
- معلوماتو ته لاسرسی: اطلاعاتو ته د لاسرسي قانون پلي کول او د روڼتیا د کلتور وده.
- ډیموکراسي او هویت: ټاکنې، ملي یووالی، د خپلواکۍ د سلمې کلیزې لمانځل او کلتوري رغونې.
۳ حمل ۱۳۹۸ | قصر چهارچنار
بسم الله الرحمن الرحیم
ډاکتر صاحب محب، داودزی صاحب، وحید عمر صاحب، فضلي صاحب، د کابینې محترمو غړو، د رسنیو استازو، د تالار ټولو حاضرینو، جناب د تحصیلات عالي وزیر صاحب، جناب وزیر صاحب فواید عامه، بېک صاحب، جناب فاروقي صاحب، تر ټولو لومړی د بشریت د ستر پېشوا تحفه در وړاندې کوم، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
حمله بر هموطنان ما در هلمند، نشانهی بزدلی، عدم رعایت اصول و مقررات انسانی، اسلامی و ملی است. همچنین ترور وکیل صاحب پارلمان عبیدالله خان بارکزی در کندهار، حکایه از عدم رعایت رقابت و اصول سیاسی میکند. به خانوادههای شهیدان هلمند و خانواده جناب بارکزی صاحب تسلیت میدهیم. من همراه خانواده بارکزی صحبت کردم، جنازه بارکزی صاحب، امشب انتقال داده و با مراسم خاص انشاءاللهتعالی دفن میشود. برای خانوادهشان، خانواده سیاسی افغانستان و مخصوصاً شورای ملی افغانستان ابراز تسلیت میکنم.
سال نو را به همهتان مبارک میگویم! سال ۱۳۹۸ یک قسمت ویژگیهای خاص دارد که مستقیماً با وظیفه جدیدی که جناب عمر صاحب اشغال کرد، ارتباط دارد. از قبولی و تجربه اینها (وحید عمر) من اظهار امتنان میکنم. از این خاطر به صورت خلص من سر چند نکته تأید میکنم:
نام این سال، سال «انکشاف، صلح و مردمسالاری» است. اول در قسمت انکشاف: ضرورت واضح است که دیدگاه ما، دولت، حکومت و مردم بر اساس اتکا به خود از یک طرف و از طرف دیگر تبدیل موقعیت افغانستان به چهارراه منطقه است که به مردم ما به صورت واضح اظهار شده است. از مردم و مخصوصاً از حضور رسانهها که امروز تشریف دارید، درخواست ما این است که یک گفتمان ملی را در قسمت اتکا به خود و انکشاف متوازن افغانستان، رو به راه کنید.
موقعیت ما که تا چند سال پیش بیارزش تلقی میشد، در حال تبدیل شدن به یکی از عمدهترین سرمایههای ما است و اهمیت این را مردم دیدهاند. کارهای دیگری روی دست است؛ اما اول باید موقعیت این فراهم شود که افغانستان دیگر محاط به خشکه نیست. این فکر را ما باید از ذهن خود دور کنیم که یک مملکت محاط به خشکه هستیم؛ بالعکس باید تاکید ما سر قلب آسیا باشد که خداوند این موقعیت را به ما داده است. قلب آسیا ضرورت این را دارد که خودش متحرک و با آسیا در ارتباط باشد؛ بنابراین ضرورت به تغییر تعریف سیاست خارجی است.
سیاست خارجی به صورت عمومی دو بخش داشته و هر دو بخش آن، حکایت از دیدگاه قرنهای ۱۸، ۱۹ و ۲۰ میکند. اول این است که خارجی را بیگانه تلقی میکنیم، نه همکار. سیاست خارجی منطقهیی ما به اساس همکاری بسیار همهجانبه با تمام منطقه باید اجرا شود؛ چون اگر میخواهیم که به رشد ۹ فیصد برسیم، بدون همکاری منطقهیی این غیر ممکن است و طرز دید اقتصادی قرن ۱۹ و ابتدای قرن ۲۰ کفایت نمیکند. دوم پالیسی معنیاش این است که پالیسی دوامدار و هدفمند میباشد؛ نه عکسالعملی، احساساتی و مقطعی. ضرورت بسیار واضح است، تهدابی را که در پالیسی منطقهیی گذاشته شده، ما به صورت اساسی انکشاف بدهیم و در این، همکاری ما با پاکستان در ساحه اقتصادی جزء سیاست ملی ما است. ما میخواهیم که افغانستان نقطه انتقال انرژی آسیای مرکزی به آسیای جنوبی باشد. این یک چیزی است که تنها و تنها افغانستان برای پاکستان انجام داده میتواند. در بدل این، ما یک مناسبات مناسب به اساس استقلال، تمامیت ارضی، قانون اساسی و استقلال ملی میخواهیم.
نکته دوم این است که یک مملکت تا استقلال اقتصادی نداشته باشد، خود را مستقل گفته نمیتواند. کمک خارجی هیچ مملکت را به رفاه نرسانده، بلکه وسیله بوده است؛ اما نکته اصلی، انکشاف پایدار و دوامدار است. در ضمن انکشاف متوازن تمام زونهای اقتصادی و ولایات حتمی است. ما مجبور بودیم از شمال و غرب شروع کنیم؛ اما منابع ما باید به صورت متوازن حال در کُل افغانستان انکشاف داده شده باشد و پلانگذاری ما در یک پروگرام هشت و نیم میلیارد دالر سرمایهگذاری نو، زیر دست است و بار اول برای پروژههایی که منفعت عظیم خواهد داشت، حاضر به گرفتن قرضه هستیم.
همراه صندوق پول جهانی [صندوق بینالمللی پول] در صحبت هستیم. در حدود پنج میلیارد از سرمایه دولتی خواهد آمد و سه و نیم میلیارد آن از سرمایهگذاری خصوصی که در حال ایجاد است. حداقل هدف ما باید این باشد که در دو سال، مصارف بودجه عادی را خود افغانستان تامین و شروع به پرداخت عمده مصارف اقتصادی خود کند و این امکانپذیر است. ضرورت دیگر این گفتمان مخصوصاً در قسمت عواید این است که ما تنها ۳۵ فیصد عواید ملی خود را جمع میکنیم، با وجودی این که عواید ما ۹۰ فیصد انکشاف یافته است و این باید جز گفتمان ما باشد که چطور همهی مردم و ملت در این سهم میگیرند؛ چون هر قِرانی که خود ما به دست میآوریم، به همان اندازه آزادی ما زیادتر میشود.
ویژگی دوم سال ۱۳۹۸ در قدم اول این است که ما صدمین سال استقلال افغانستان را تجلیل میکنیم و امید است که مفهوم استقلال، استقلال پایدار، ابعاد استقلال و ضرورت وحدت ملی، اتفاق و اتحاد در این بحث بیاید. در این زمینه هم، من افتخار دارم که ۱۴۰۰ سال ادبیات دری ما در این سال تجلیل میشود. دری زبان وصل منطقه و دنیا بوده و مخصوصاً ارتباط دری با پشتو و ازبکی مورد تحلیل اساسی قرار میگیرد.
تمام تحقیقات آخری نشان میدهد که زبان دری محصول افغانستان و آسیای مرکزی بوده و در آن وقت ایران، پهلوی زبان بود، به مرور زمان رفته این زبان، زبان مشترک و وصل شده است. ضرورت این است که ما فرهنگ عظیم خود را در این بخش تجلیل کنیم که انشاءاللهتعالی وزیر صاحب اطلاعات و فرهنگ و همهی همکاران در این بخش کار خواهند کرد.
دوم، موضوع انتخابات است. قانون اساسی، وثیقه ملی و انتخابات محک اساسی مردمسالاری است؛ از این جهت فضای مساعد همگانی برای بحث انتخاباتی است. وقتی که کمیسیون محترم اجازه کمپاین را میدهند، پیش از آن زمینه بحث ملی باید فراهم شود که صدمین سالگرد استقلال در تمام ولایات و نقاط افغانستان تجلیل میشود. آن بخشی از میراث فرهنگی ما که محو شده بود، در حال احیا است. بخش میراث فرهنگی محو شده؛ تمام ساختمانهایی بود که در زمان امانالله خان وجود داشت. پغمان که حداقل هشتاد سال پیش از «کمپ دیوید» کرده ساخته شده بود، به خاک یکسان بود، بالاباغ پغمان را میگویم. همچنین دارالامان و جاهای دیگر. ضرورت این است که فرهنگ ما مرتبط شود تا تعادل ارزشهای فرهنگی دوامدار ما از نگاه شعر، ادب، آثار و بنیههای تاریخی با استقلال و یک تداوم واضح وصل شود و در این بخش خاصتاً عمر صاحب از شما، وفی امین صاحب و دیگر همکاران میخواهم که احیای قصر دارالامان را به حیث یک دستاورد بزرگ ملی و همچنین پغمان، جبلالسراج و نقاط دیگر را که از هر کدامشان نام نمیگیرم، به حیث یک محور هویت ملی، به صورت اساسی تجلیل کنید. په دې ضمن کې ضرور ده چې خاصتاً معارف او لوړو تحصیلاتو وزارتونو سره کار وکړو چې ځوانان، مېرمنې او ټول اقشار په کې شامل شي.
درېیمه او حیاتي موضوع سوله ده. جناب داودزی صاحب تشریف لري. اوله موضوع دا ده چې د سولې مشورتي لویه جرګه، په هغه تاریخ چې جناب داودزي صاحب ټاکلی او په فرمان کې هم دی، ترسره کېږي. دا جرګه واقعاً په هر عنوان ملي جرګه ده. په کوم فورمول چې توافق ته رسېدلي یوو، هغه فورمول دا دی چې برای هر ولایت به تعداد وکلای شورای ملی یک ضریب هفت قایل میشویم که یک اساس واضح و منطقی داشته باشد؛ اما نمایندها از قُرا، ولسوالیها، شاروالیها و ولایات به صورت متوازن میآیند و در عین حال تمام اقشار دیگری که لازم هستند، در این گفتمان ملی شامل باشند. دې کې به شامل وي.
د جرګې موضوع: دوه عنوانه په واضح توګه په فرمان کې ټاکل شوي دي، نو د جرګې راغوښتل نهایت لازمي او ضروري دي، ځکه موږ باید د ولس نبض په واضح توګه معلوم کړو او پوه شوو چې حدود څه دي؟ بل خوا واضح ده چې د افغانستان ولس سوله غواړي. خبره په سوله کې نه ده، خبره د سولې په تعریف کې ده. کوم رنګ سوله؟ او دا ضرور ده چې ټول ولس په دې کې شامل ووسي. کومې جرګې چې تراوسه شوې دي چې د مېرمنو جرګه وه او جناب ساپي صاحب او نورو ټولو خوېندو ته، یوسف صاحب او دې ټولو ته مبارکي ورکوم چې واقعاً مېرمنې راټولې شوې. مخکې نه ځوانان وو او نه مېرمنې، اول قدم علماء کرامو کېښود. کومه فتوا چې ۲۹۰۶ علماء کرامو صادره کړه، یو عظیم تاریخي حرکت و چې د هغه په تعقیب د اندونیزیا فتوا راغله او له هغه نه وروسته د مکې معظمې له ریاض نه او ورپسې د IOC یا د اسلامي کنفرانس فتواوې وې.
جنګ او جګړه مذهبي استناد نه لري. دا هم د افغانستان علماء کرامو او هم د عالم اسلام ټولو علماء کرامو واضح کړې ده. که جګړه سیاسي ده، نو د حل سیاسي لاره غواړي. دلته باید یو واضح او هر اړخیز بحث راشي چې دا په څه رقم عیارېږي او ضرور ده چې دا بحث بې له ډاره او په ډېر واضح توګه د ولس له خوا انجام شي، موږ چې جرګه غواړو، د دې لپاره چې له ولس مشوره واخلو او د ولس مشوره به دا حدود ټاکي، اما په عین حال کې باید پوه شوو چې ابعاد واضح شي چې په کومو ابعاد و څنګه مخ ته ځوو او په څه ترتیب مخ ته ځوو؟
که یوه ورځ موږ د وینې مخنیوی کولای شوو، هغه ورځ موږ ته په آخرت او دنیا کې د خیر شمېرل کېږي. ما مخکې هم تاسې ته ویلي چې که له ما نه د آخرت په ورځ پوښتنه وشي چې شفاعت دې په څه کوې؟ زه به ووایم چې په اوربند ، اما دلته باید پوه شوو چې ټول ابعاد واضح شي او په دې اساس د سولې په اړه زموږ مناسبات په اصولي بحثونو او اصولي ګټو استوار دي. د دولت استازیتوب په دایمي ګټو کېږي او هغه ګټې چې پایداره دي او د افغانستان اکثریت ولس یې غواړي، هغه ګټې باید د سولې له لارې ترلاسه شي چې انشاءاللهتعالی لاس ته راځي، ځکه دا وارخطایي چې راځي، کله کله چې سرخطونو ته ګورئ، نو د نورو مملکو تجربو ته هم وګورئ.
همیشه بدبختانه روند این بوده، پیش از اینکه به صلح برسد، خشونت در تمام ممالکی که به صلح رسیدهاند، زیادتر شده است. این باید موجب ترس دایمی ما نشود، تمرکز و اصول میخواهد؛ چون این رقم حرکات زیادتر راجع به امتیازگیری است. تا شرایط انشاءاللهتعالی آماده میشود، دقت و تدبیر میخواهد. چیزی که همهی اینها را با هم ارتباط میدهد، دو چیز است: یکی توانمندسازی دولت است، توانمندسازی دولت به کدام فرد ارتباط ندارد، این یک وثیقه و وظیفه ملی است. وثیقه ملی ما قانون اساسی است، توانمندی دولت یعنی این که قانون اساسی را بتواند پیاده کند، مخصوصاً فصل دو را. فصل دو تمام آرزوها و آرمانهای این ملت را در نظر گرفته است. ما چی رقم این را پیاده کرده میتوانیم، مخصوصاً امحای فقر را؟ اینها بدون توانمندی دولت نمیشود.
نکته دوم، وحدت ملی ما است که به صورت همهجانبه طبق فرمایش قانون اساسی باید نوع معلومات و بحث ما به بحثهای سازنده بدل شود. حال میآییم سر قانون دسترسی به اطلاعات. در روی کاغذ بهترین قانون دسترسی به اطلاعات را داریم، جناب عمر صاحب؛ چون شما همراه همکارانتان که در این تالار تشریف دارند، مرتضوی صاحب، چخانسوری صاحب و همه همکاران دیگر، باید به یک موافقه واضح برسید که قانون دسترسی به اطلاعات جنبه عملی پیدا کند و سازنده شود؛ چون قانون از خاطر این ساخته شده که پیاده شود؛ اما فرهنگ معلومات ندادن، یک چیز عام است. من امروز و هر پانزده روز گزارش میگیرم که هدایاتی را که صادر، و خواهشهایی را که کردهام، چقدرش عملی شده است. دیگر ضرورت واضح است که با یک تغییر بزرگ فرهنگی رو به رو هستیم. عمر صاحب باز هم از اینکه در این فرصت و شرایطی که از دور، دشوار معلوم میشود؛ اما از نزدیک امید است که به یک فرصت مبدل شود، تشریف آوردید، از همکاریتان تشکر میکنم و امید است که نوع هماهنگی را برای یک بحث آزاد و گفتمان ملی ایجاد کنید تا همهی ما از آن استفاده کنیم.
تل دې وي افغانستان!
یشهسین افغانستان!
زنده باد افغانستان!