له وګړمحوره عدالته تر تلپاتې سولې: د یووالي، ډیموکراتیکو بنسټونو او متوازن پرمختګ پیاوړتیا
د استاد عبدالعلي مزاري د شهادت په ۲۴م تلین کې وینا
اساسي ټکي:
- د ملکي وګړو خوندیتوب: د قانوني عملیاتو له لارې د ملکي تلفاتو د کچې صفر ته راښکته کول.
- وګړمحوره حکومتولي: د یوه شهروند محوره سیسټم په اډانه کې د مساوي حقونو تضمینول.
- مقتدر دولت: د قدرت د انحصار د مخنیوي په موخه د یوه قوي او قانونمحوره دولت جوړول.
- ملي یووالی: د ټولشموله ملي هویت پیاوړتیا او د هر ډول حذف کولو د سیاست ردول.
- ټاکنیز اصلاحات: په خپل وخت، رڼو او د باور وړ ټاکنو ترسره کېدل تضمینول.
- متوازن پرمختګ: د عادلانه پراختیا له لارې د سیمه ییزو پرمختیایي کچو د واټن کمول.
- د سولې پروسه: د افغانانو په مالکیت د یوې ټولشمولې او بنسټیزې سولې تضمینول.
- د ځوانانو رول: د هېواد د راتلونکو مشرانو او نوښتګرو په توګه د ځوانانو پیاوړي کول.
۲۲ حوت ۱۳۹۷ | قصر سلامخانه
بسم الله الرحمن الرحیم
برادر گرامی جناب استاد دانش معاون اول ریاست جمهوری افغانستان، برادر گرامی جلالتمآب داکتر صاحب عبدالله رئیس اجرائیه حکومت وحدت ملی، ابراهیمی صاحب، مسلمیار صاحب، جناب محمد خان، قاضیالقضات صاحب، لوی خارنوال صاحب، تمام اعضای محترم کابینه، بزرگان، علماء کرام، استادان گرامی، جوانان عزیز، خواهران محترم، حضار مجلس و هموطنان عزیز، اولتر از همه تحفهی پیشوای بشریت را خدمتتان عرض میکنم، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
مخکې له دې چې د نن ورځې د غونډې په اړه خپلې خبرې پيل کړم، د يو مسوول دولت د مشر په صفت بايد ووايم، په جګړه کې تر ټولو لویه بدمرغي د ملکي تلفاتو موضوع ده. کله هم چې له ملکي تلفاتو نه خبرېږم، نو لکه د بل هر افغان زيات غورېږم. د ملي وحدت حکومت رهبري او د ملي امنيتي او دفاعي ځواکونو مشرتابه ته په هېڅ صورت په جګړه کې ملکي تلفات د منلو او زغملو وړ نه دي. هغه څوک چې وي او که زيات وي. له تېرو څو کالو راهيسې چې په دې اړه هر راپور رارسېدلی هغه جدي نيول شوی او تعقيب شوی دی. تل هڅه شوې چې د ملکي تلفاتو مخه ونيول شي.
په تېرو څو ورځو کې چې د ملکي تلفاتو په اړه کوم راپورونه را رسېدلي هغه ټول جدي نيول شوي او نن دولس بجې مې د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت د امنيتي او دفاعي ځواکونو ټول مسوولین راغوښتي دي چې نه يوازې د ملکي تلفاتو په اړه د پخوانيو راپورونو د څېړلو او معلوماتو په اړه وضاحت ورکړي، بلکې په دې به هم جدي بحثونه ولرو چې څنګه کولای شو په راتلونکي کې د داسې ناوړه پېښو مخنيوی وکړو او د ملکي تلفاتو کچه صفر ته را ښکته کړو.
ما د امنيتي ځواکونو ټولو مسوولينو ته لارښوونه کړې که هر څومره مهم هدف هم وي او هلته د يوه ملکي کس د له منځه تلو احتمال کېږي، باید هغه هدف ته انتظار وباسي او يا ور نه تېر شي. زموږ امنيتي او دفاعي ځواکونه د جګړې نړيوالو قوانینو ته ژمن دي او حتی دوښمن سره په جګړه کې او د برید پر مهال کوښښ کوي متوازن او مسوولانه ځواب ورکړي.
هموطنان عزیز!
بیست و چهارمین سالیاد شهید وحدت ملی، شهید استاد مزاری را به همه مردم کشور و رهروان راه آن شهید تسلیت میگویم.
همچنان تمام شهدای نامدار و گمنام کشور را برایشان استدعا و دعا میکنم و خاصتاً شهدای مصلای مزاری را برای خانوادههایشان تسلیت میگویم و آرزومندم که مجروحین به زودی ممکنه شفا بیابند.
استاد مزاری از سیاستمداران صاحب فکر و ارزشگرای افغانستان بود که تحقق صلح و ثبات، عدالت اجتماعی و وحدت ملی برمبنای ایجاد نظام متکی بر آرای مردم و برگزاری انتخابات از بارزترین اندیشههایش بود. او بارها تأکید کرد که مردم باید از طریق انتخابات شفاف و عادلانه، خود صاحب سرنوشتشان باشند. او جمله مشهوری دارد که میگوید: «ما وحدت ملی را در افغانستان یک اصل میدانیم.» مزاری شهید بارها تأکید کرد که جنگ راه حل معضل افغانستان نیست و هیچ قوم و جریانی نمیتواند قوم و جریان دیگری را حذف کند، بهترین راه همان صلح است که به خواستههای همه مردم پاسخ داده شود.
اکنون باگذشت ۲۴ سال وقت آن رسیده است تا در رابطه به شخصیتهای ملی و تاریخی تحقیق بیشتر کرده و در حلقههای مختلف، مزاریشناسی و مسعودشناسی را به یک گفتمان ملی بدل کنیم. در این بخش من میخواهم از استاد دانش و همکارانشان از خاطر نشر، این دو نشریهی بسیار مهم «عدالت و امید» سال ۱۳۹۶ و سال ۱۳۹۷ ابراز امتنان کنم.
من تمام این مقالات را مرور کردم و به اجازهی جناب استاد و نویسندهها میخواهم سر یک چند اصل که از این استخراج کردهام، تأکید کنم.
اول عنوان است، عدالت در دین مبین اسلام، اساس یک نظام است. بدون عدالت نظام وجود داشته نمیتواند، چون به بی راهه میرویم. دوم کلمه امید است، چون ما عدالتی را میخواهیم که موجب امید، تحول و تغییر مثبت شود.
از استاد دانش در قدم اول به حیث رابط نسلها، دوست نزدیک و صمیمی شهید مزاری و ممثل تولید فکر و فرهنگ ملی، میخواهم تشکر کنم. استاد مزاری تولید فکر را یک هدف قرار داده بود و امروز تحت نظر استاد دانش و استادان بسیار قدرتمند دانشگاهها و حلقههای فرهنگی ما، یک گفتمان ملی سرتاسری در حال ایجاد و توسعه است.
دوم؛ ایجاد ادبیات جدید در استناد با کلمات کلیدی شهید مزاری، خاصتاً عدالت به یک بحث سرتاسری وضعیت معاصر افغانستان بدل شده است. نکتهای که واقعاً چشمگیر است، من کیس شخصیتپرستی ندیدم، تأکید سر یک راه اساسی و اصولی و یک گردش اصولی یک سیاستمدار دیدم. این را به همه تبریک میگویم.
سوم؛ طرح سوالها که در تاریخ معاصر ما واقعاً بی سابقه است. دو سوال خاصتاً، یک، مواجهه عقلانی و نقادانه با مزاری، و دوم نحوه مواجهه با میراث شهید مزاری با در نظر داشتن محدوده زمانی و مکان مشخص که خودش زندگی کرد، است و آن بخش آثارش که امروز هم همهی بزرگان استاد دانش، داکتر صاحب عبدالله، رضایی صاحب و خواهر ما سر این تأکید کردند.
چهار؛ دستیابی به دولت مدرن است. بحث شهروندی را همکاران ما در چارچوب دستیابی به یک دولت مدرن و توانمند تشریح کرده است. در گذشته ما از توانمندی ملت به حیث ملت هراس داشتیم، حال یک تغییر فکری را میبینیم، که یک ملت توانمند، به یک دولت مردمسالار و پاسخگو ضرورت دارد و نحو فکر عدالت اجتماعی در چارچوب بهترین و مهمترین نظریات مقایسوی دولتداری مطرح میشود، این سطح بزرگ دانش را به همه تبریک میگویم.
پنجم؛ بازتاب ملت - دولت در اندیشههای شهید مزاری و ایجاد یک گفتمان ابعاد ضروری وحدت ملی افغانستان است. وحدت ملی در این بحثها شعار نیست، بلکه یک بحث سازنده همهجانبه است که در چارچوب این چطور مساوات هر افغان با هر افغان دیگر به حیث یک شهروند یک کشور با ثبات و مقتدر و دارای رفاه و اتکا به خود تامین شود. این واقعاً از بلوغ سیاسی کشور نمایندگی میکند و نشان میدهد کسانی که ده ساله بوده و امروز سی و چهار ساله هستند، از یک نسل متفاوت به اساس ریشههای فکری شهید مزاری نمایندگی میکند. و این نه تنها برای برادران هزاره ما بلکه برای تمام مردم افغانستان یک افتخار است و تبریک میگویم.
نکته ششم؛ سهم زنان است به حیث شهروندان و سهمگیری مساوی اینها. از این جهت من میخواهم جناب استاد و همه همکاران را تبریک بگویم که در ظرف سه سال که ما شروع کردیم، در سه سال گذشته تاکید سر شخصیت استاد شهید بود و امروز این به یک گفتمان ملی سرتاسری در اتکا با واژههای کلیدی ایجاد شده و این نکتهی امید را میدهد و امید دارم که این مباحث به زودی ممکنه به اوزبیکی و پشتو ترجمه شود، تا جز یک گفتمان ملی و سرتاسری مردم افغانستان شود.
قسمی که پیشتر گفتم، امید است که جناب داکتر صاحب و همکاران بنیاد مسعود کتابچههای مسعود را به چاپ برساند و یک بحث سرتاسری سر شخصیت مسعود شهید و ابعاد مختلف آن، استاد ربانی شهید، جناب حضرت صاحب و دیگر بزرگان ملی و جهادی ما رخ بدهد تا همه بتوانیم درک کنیم که در یک موقعیت خاص زمانی چی تصامیم گرفتند و شرایط امروز ایجاب چی رقم بحث و حرکت را میکند.
یکی از عناصر مهم در اندیشههای شهید وحدت ملی، موضوع عدالت اجتماعی است. اکنون وقت آن رسیده است تا از فرهنگ رعیتمحوری عبور کرده و به فرهنگ شهروندمحوری دست یابیم.
افغانها آزادمنش هستیم و نمیخواهیم رعیت باشیم و زیر سلطه شمشیر و ماشیندار زندگی کنیم، راه ما، راه شهروندی است.
تحکیم وحدت ملی متکی به شهروندمحوری است. شهروندان با حقوق و وجایب مشترک در قالب قرارداد واضح اجتماعی به عدالت و مشارکت مساویانه نایل میگردند. حقوق و وجایب مشترک ما وحدت ملی را تقویت میبخشد.
شهروندمحوری ضرورت به منابع دارد. زیرا شهروندان خواهان انکشاف متوازن اند و برای تحقق این هدف نیاز به اقدامات بزرگ است. برنامههای بزرگ ملی که تمام مردم و مناطق افغانستان را در بر بگیرد، به خوبی میتواند زمینه شهروندمحوری را ایجاد و تضمین کند.
در فقدان دولتهای قوی شکلگیری شهروندمحوری دشوار است. هدف ما ایجاد دولت توانمند است. در پرتو دولت قوی و دولتسازی میتوان به فرهنگ شهروندمحور دست یافت.
با ایجاد فضای شهروندمحوری، ما از جزایر جداگانه نیز عبور کرده و با رویکرد به برنامههای آیندهنگری، زمینه مساوات هر افغان با هر افغان را فراهم میکنیم.
باید واضح ساخت که در نظامهای استبدادی، قوت دولت منجر به ضعف مردم میگردد، در نظام مردمسالار برعکس قوت دولت، قوت مردم است.
هموطنان عزیز!
حکومت وحدت ملی ما نیت و اراده برای خدمت به مردم را در طرح و تمویل پروژهها و پروگرامهای بزرگ ملی ثابت نموده است. نیت ما روشن و واضح است؛ اما مشکلات در ادارهها وجود دارد.
به رغم موجودیت منابع و صلاحیت، بعضی کارها و پروژههای بزرگ به کندی صورت میگیرد. این نشان از مشکلات در برخی ادارههای کشور است. پروژههای زیادی بوده است، مثل پروژه گردن دیوار که باید با سرعت بیشتر تکمیل میگردید، اما کندی در ادارهها مانع رسیدن به این هدف شده است و این کندیها به زودترین فرصت باید رفع شود.
واضح است که با شعار نمیشود، کارها را انجام داد. نیت و اراده باید به طرح مبدل شود و طرح باید جامه عمل بپوشد. من در طول چهارونیم سال گذشته بیش از شصت سفر ولایتی داشتهام. منظور از تمام تلاشها این است که با هدف انکشاف متوازن در تمام ولایات کشور شاهد پیشرفت و شکوفایی باشیم.
خوشبختانه از برکت خداوند جل جلاله ثروت و منابع طبیعی کشور به صورت متوازن در همه نقاط کشور وجود دارد. هدف ما محرومیتزدایی است. ما همه برای اهداف بزرگ دست به دست هم بدهیم، بحثهای برای سازندگی باید مثبت و سازنده باشد.
درد مشترک همه افغانها را میدانیم، ظرفیتها و مشکلات ولایتها شناسایی شده است. انکشاف در ولایات به صورت متوازن خواهد بود. هم چنان بالای شیوه حکومتداری ادارههای ولایتی تجدید نظر جدی جریان دارد. نقشهی راه فراهم شده است، شرایط برای عملی ساختن تطبیق این فراهم خواهد شد.
ما برای رسیدن به استقلال اقتصادی ضرورت به خودکفایی داریم، اهداف ملی خودکفایی را باید تعیین کنیم، همچنان پروگرامهای واضح خودکفایی را روی دست داشته باشیم. زموږ ستر ارمان دا دی چې افغانستان د نورو له احتیاجه راووځي او دې هدف ته د رسېدو لپاره پرمختګ او انکشاف په کار دی. افغانستان هغه کسان له احتیاجه را وباسي چې پلونه، سړکونه، مکتبونه او نور تاسیسات جوړوي او برعکس، هغوی چې په تخریب لګیا دي، صرف او صرف غواړي چې وطن خدای مه کړه نورو ته محتاج پاتې شي.
خواهران و برادران!
شهید وحدت ملی بر ایجاد سیستم عادلانه انتخابات تاکید داشت. این هدف اکنون در حال تحقق است. اعضای کمیسیونهای انتخاباتی از یک پروسه شفاف مشغول به کار شدهاند. انتخابات براساس حکم قانون حتمی و ضروری است. تمام امکانات در بخش منابع مالی و تأمین امنیت بسیج خواهد شد. اما از مردم شریف و آگاه افغانستان، همه زنان و مردان کشور انتظار دارم که برای این پروسه ملی آمادگی داشته باشند تا با رای به کاندیدان ریاست جمهوری در تعیین سرنوشت خویش سهیم باشید. همچنان با درسها از گذشته، تمام فرصتهای لازم برای نظارت فراهم خواهد شد و مانع هر نوع مداخله خواهیم گردید. رای شما هموطنان در انتخابات ضامن مردمسالاری است و نکته مهم برای تحکیم نظام به شمار میرود. هرکس که شهید مزاری وحدت ملی را قدر میگذارد باید در انتخابات به انگشتش نشان سهمگیری داشته باشد.
هموطنان گرامی!
اکنون بعد از تلاشهای زیاد صلح از حاشیه به متن آمده است. در هر نشست و هر سفری که دارم صدای صلحطلبی و حمایت مردم را از پروسه صلح میشنوم. صلح اکنون به گفتمان مسلط بدل شده است. آمادگی برای صلح از امروز شروع نشده است. یک پروسه دوامدار مشورتی از طرف حکومت وحدت ملی سبب شد تا به این مرحله مهم دست یابیم.
دا موږ وو چې نوره دنیا مو له طالبانو سره خبرو ته وهڅوله او سوله مو له یوې ضمني موضوع د افغانستان د سیاست په اصلي موضوع بدله کړه. ما ان ۱۲ کاله پخوا په نړۍ کې د سولې شاوخوا ۱۰۰ تړونونه په دقت ولوستل چې په خپل هېواد کې د سولې لپاره لارې چارې وسنجوو. زه هماغه وخت دې پایلې ته ورسېدم چې په ځینو مواردو کې سوله د څو ورځو لپاره وي او په ځینو نورو مواردو کې د تلپاتې لپاره. موږ سوله غواړو او دایمي سوله غواړو.
مالکیت پروسه صلح از مردم و دولت است. صلح ما سنجیده شده و از متن مطالبات مردم است. قرار است بزرگترین جرگه مشورتی که ممثل اراده مردم است، در نهم ثور سال آینده دایر گردد. از همه هموطنان میخواهم تا در این پروسه ملی و هم چنان در پروسه انتخابات سهم فعال داشته باشند.
اهداف و اجندای جرگه مشخص است. حدود و چارچوب مذاکره و تعریف و چگونگی صلح در این جرگه مورد مشوره قرار خواهد گرفت.
هموطنان عزیز!
تغییر نسلی یکی از ظرفیتهای کشور ما است. من به نسل جوان، خلاق و مبتکر کشور افتخار میکنم و فرصتهای مهم هر روز به این نسل واگذار میگردد.
نسل جوان امروز هزاره نیز بانسل چند سال قبل فرق دارد. تحول فکری، ایجاد مراکز آموزشی، مکاتب و مراکز فرهنگی و شبکههای فعال مردمی نشانههای این تحول و جای افتخار است. این شبکهها میتوانند به شبکههای وصل برای تمام مردم افغانستان بدل شود و آرزوی من این است که به زودترین فرصت به شبکههای وصل تبدیل شود.
در اخیر یک بار دیگر به روح همه شهدا درود فرستاده و اعلام میکنم که حکومت آماده است تا در همکاری مردم و هیئت امنای مصلی شهید مزاری، در قسمت بازسازی آن سهم داشته باشیم.
هم در زیر باران ما و داکتر عبدالله نشستیم و هم در برف و آفتاب سوزان¹. امید است که امنا و مردم موافقه کنند که یک جای منظم که قابلیت جلسات متعدد را داشته باشد، به همکاری دولت و مردم در اینجا اعمار شود.
همچنان به اطلاعتان رسانیده میشود که بستههای پروژه در دشت برچی و پروژههای زیربنایی در مناطق مرکزی سرعت بیشتر خواهد گرفت. یک لیست منظم است که جداگانه به خدمتتان داده میشود. مخصوصاً پروژهی آبیاری در دشت برچی به زودترین فرصت عملی میشود. و پروژههای سرک عرفانی و سرکهای دیگر در تدارکات است، ما به زودی ممکنه شاهد افتتاحشان خواهیم بود. ما مصمم هستیم که زندان جغرافیای طبیعی را از بین برده و افغانستان مرکزی را به نقطه وصل تجارت و ترانزیت و قلب متحرک افغانستان و آسیا مبدل کنیم.
شهید وحدت ملی اگر چه جان خود را در راه آشتی از دست داد؛ ولی ارزشها و آرزوهای او زنده است و روزی انشاءالله فرا میرسد که صلح پایدار در کشور برقرار شود و مردم افغانستان در آسایش و آرامش و همزیستی و مساوات در چارچوب یک نظام عادل و توانمند زندگی کنند.
تل دې وي افغانستان!
یشه سین افغانستان!
زندهباد افغانستان!
پاینده باد عدالت!