د ښځو پیاوړتیا او تلپاتې سوله: بېوزلي، ګډون او ملي یووالی
د ښځو د نړیوالې ورځې (د مارچ اتمه) د نمانځنې په مراسمو کې وینا
مهم ټکي:
- بېوزلي او پیاوړتیا: د ښځو پرمختګ د بېوزلۍ او نادارۍ له کمولو سره تړلی دی.
- له ژمنې تر ژونده (له تعلیمه تر کاره): زده کړې باید د کاري فرصتونو او عاید د ترلاسه کولو لامل شي.
- خوندیتوب او ملاتړ: بېوزله ښځې تر ډېره له تاوتریخوالي او د میندو د مړینې له خطرونو سره مخ دي.
- اقتصادي شمولیت: د تولید او ارزښت په ځنځیرونو کې د ښځو ګډون او برخه اخیستنه.
- مهارتونه او پانګونه: د مهارتونو پر لوړولو او د اقتصادي چانسونو پر برابرولو تمرکز.
- خودکفایي او حکومتولي: د وړتیاوو پیاوړتیا او د ښځو په وړاندې د حساب ورکونې د اصل ټینګښت.
- د سولې لومړیتوب: سوله باید ټولشموله او په بشپړه توګه د افغانانو په مالکیت وي.
- تلپاتې سوله: اوږدمهاله او رښتینې سوله، د هېواد ثبات او پرمختګ تضمینوي.
۱۹ حوت ۱۳۹۷
بسم الله الرحمن الرحیم
بانوی اول کشور، جناب داکتر صاحب عبدالله، وزیر صاحب امور زنان، اعضای محترم کابینه، خواهران گرامی، سفیر صاحب ایتالیا، خانم سفیر صاحب ایتالیا و تمام حاضرین مجلس، اولتر از همه تحفه پیشوای بشریت را برایتان تقدیم میکنم؛ السلام علیکم و رحمة الله!
حرفهایم در چهار بخش است. عنوان اولام این است که در حکومت وحدت ملی هر روز، روز زن است. اول میخواهم از اعضای کمیسیون محترم انتخابات و کمیسیون شکایات از صمیم قلب تشکر کنم که در روز ۸ مارچ، ملت افغانستان را یک هدیه بزرگ دادند. انتخاب نورستانی صاحب و شینواری صاحب از طرف اکثریت مردان افغانستان نشاندهنده این است که از بالا انتخاب نمیشود، خودتان انتخاب میشوید. عمدهترین مسئله ملی افغانستان را امروز دو کمیسیون به دستان توانای دو زن سپردند که نوع همکاری مردان و زنان یک نمونه واضح را نه تنها در سطح ملی، بلکه در سطح منطقهای و انشاءالله بینالمللی ایجاد میکند و این یک مثال خوب برای دنیای اسلام خواهد بود.
دوم، حضور گرم همهی شما در پستهای عمده، امروز نشاندهنده این است که مسئله مشارکت زنان در سطح بالای دولت پیشرفت قابل ملاحظه داشت. امروز مردم افغانستان تعجب نمیکنند که یک زن به یک مقام نو مقرر شده. تنها سوالشان این است که در کجا مقرر نشده. سدهای فکریای که وجود داشت، دیگر وجود ندارد.
د افغانستان خلک دې ته منتظر دي چې په ټولو ځايونو کې د مېرمنو ګډون په اساسي توګه وشي او دا حرکت به انشاءالله تعالی هره ورځ او په راتلونکو کلونو او راتلونکې لسیزه کې په مثبته توګه وي. بل دا چې نن ټولې مېرمنې په ټولو عمده ملي بحثونو کې شاملې دي. د ملي وحدت حکومت په دې وياړي چې ستاسې لپاره يې د فعالې برخې اخيستو زمینه برابره کړې، اما زه غواړم له تاسې مننه وکړم چې تاسې له دې فرصت نه اعظمي استفاده کړې او خاصتاً تاسې ته تبريکي وایم چې د سولې اجماع مو جوړه کړه چې یو اساسي قدم و او د افغانستان په تاریخ کې یې سابقه نه درلوده. په کابل سربېره له ولایتونو نه ۷۰۰ ښځو مشترکه ژبه پیدا کړه او یوه مشترکه قطعنامه مو صادره کړه. مبارک دې وي!
امروز سوال طفل افغان را تا یک حد زیاد شما حل کردید. چند سال پیش، ۱۰ سال پیش یا مخصوصاً ۱۸ سال پیش طفل افغان این سوال را داشت که من چه میشوم؟ حدود من را این جامعه چه رقم تعیین کرده است؟ کدام کارها را من انجام داده میتوانم و کدام کارها را انجام داده نمیتوانم؟
امروز بسیار واضح است که دختر افغان میتواند بگوید که مثل رویا رحمانی و عادله راز در بزرگترین کشور، همکار ما یا در نهاد بینالمللی سفیر ما بوده میتواند. مثل ندیمه سحر یا نورستانی و شینواری صاحب، داکتر صاحب سیماسمر یا غضنفر صاحب رهبری کمیسیونها را به عهده داشته میباشند، مثل نهان صاحب، صافی صاحب و نظری صاحب و دیگر همکاران، وزارت داشته میباشند یا عضو ستره محکمه بوده میتوانند. زن و طفل افغان امروز کمبود مثالها ندارد. وکیل، سناتور و قاضی بوده میتواند و از همه کرده زیادتر در تمام بخشهای اساسی سهم گرفته میتواند. از این جهت این پیشرفت که در ضمن سالهای گذشته و در ۱۸ سال گذشته، از روزهای تاریک که زن در محرومیت بود، تا حالا یک روزه اتفاق نداده، نتیجه ۱۸ سال است و از همکاری بینالمللی هم ما در این بخش تشکر میکنیم؛ اما امید است که جهت مورد سوال قرار نگیرد.
چیزی که خاصتاً نکته امید است، این است که بحث زنان کابلمحور نیست. در هفته گذشته من در کنر و پیش از آن در نیمروز بودم، دیروز در فراه و شب ناوقت در کندهار بودم، در تمام این نقاط زنان افغانستان آواز بسیار رسا، منسجم و یک دیدگاه بسیار مشخص برای آینده زنان دارند. این تحول بزرگ ملی را من به تمام زنان و مردان افغانستان و شهروندان، خاصتاً به همکار عزیزم داکتر عبدالله تبریک میگویم.
بحث دومم استفاده از انسجام، آواز و موقعیت فعلی شما است. قسمی که صافی صاحب چند بار ذکر کرد، از دادخواهی به مشارکت و از مشارکت به تصمیمگیری و از حاشیه به متن آمدید. حال سوال پیدا میشود که همراه این ظرفیت، قدرت و اقتدار چه میکنید؟
نکته اول این است که تعادل بین تداوم و تحول در چارچوب ارزشهای اسلامی و ملی ما نکته کلیدی است. حکومت وحدت ملی بحث حقوق زنان را در چارچوب ارزشهای اسلامی و ملی انجام داده است.
موږ بل شی نه غواړو. که غواړو مېرمنې په اقتصاد کې وي، موږ ته مثال حضرت خدیجه (رض) ده، که موږ غواړو په علم کې موږ ته مثال وي، بي بي عایشه (رض) ده او که تقوا کې يې غواړو، نو بي بي فاطمه او بي بي زینب (رض) دي.
دا ټول مثالونه موږ ته باید واضح او مشخص وي. زموږ قاموس اسلامي او ملي قاموس دی. د افغانستان اکثریت خلک نه په انګریزي پوهېږي، نه په فرانسوي پوهېږي، نه په یوناني پوهېږي. کلمات باید مانوس وي، مفاهیم باید واضح وي او اهداف باید مشخص وي. پوهېږم او په دې ټول ویاړو!
ما ۲۴ کاله په تبعید کې ژوند کړی، ۳۰ کاله جمع تعلیم سره کېږي، اما کله چې خپل ولس سره غږېږو، نو زموږ عمدهترینه خبره دا ده چې په ترکمني، اوزبیکي، بلوچي، پښتو او دري باندې وغږېږو او هغه مفاهیم ولرو چې پوه شوو. دلته خاصتاً د علماء کرامو او مېرمنو، د مېرمنو په حرکت او شبکو او د علماء کرامو په منځ کې همغږي د تعادل او تحول لپاره ضروري او حتمي ده. همدارنګه ما ته یو ډېر لوی ویاړ و چې په هلمند او پکتیکا کې کله چې مې غونډې درلودې په دواړو ولایتونو کې ډېر معظم سپین ږیري جګ شول او ماته یې وویل، پوهېږې چې اصلي درد څه دی؟ زه نورو خبرو ته منتظر وم، ویل یې اصلي درد دا دی چې موږ تعلیم نه لرو او بل یې دا دی چې موږ مېرمنو په پانګونه نه ده کړې چې مکتب ته لاړې شي. هغه نجلۍ چې ۱۸ کاله مخکې یې ویل د ښځو لپاره نه غواړو، خو نن یې لومړنی غوښتنه دا وه چې راشئ عاجل په ښرنه کې د مېرمنو لپاره جوړه کړئ.
کله چې ولس پخپله یوې پایلې ته ورسېږي، علماء کرام او سپین ږیري په اول خط کې وي، دا شی بیا پایداره دی، نو ځکه لازمه ده چې اوس موږ له افغانستان نه بهر وګورو، نه له بهر نه افغانستان ته. تراوسه پورې نورو زموږ استازیتوب کړی، زموږ مشکلات نورو تحلیل کړي دي او نسخې یې ورکړې او دا د همکارۍ برخه ده، ځکه نړیوالې ټولنې کې ژوند کوو. خو هغه مملکت مخ پر وړاندې ځي چې خپل عمده مسائل پخپله تحلیل کړي او پخپله یې حل کړي او داسې تګلارې وښيي چې د عملي کېدو وړ وي.
نکته دوم، تمام بحثهای ما باید افغانستانشمول باشد. با نهایت احترام، کابل افغانستان نیست و وزیر اکبر خان کابل نیست، از موسهی، چهارآسیاب و خاکجبار، کابل امروز به اندازه دور است که کابل از واشنگتن، نیویارک و برلین دور است. اگر این فاصله کلیدی بین خود کابل و ولسوالیهایش حل نشود و بین کابل و ولایات به صورت اساسی مورد توجه قرار نگیرد، حرکت پایدار بوده نمیتواند، امروز قوتتان در این است که در اجتماع صلح زنان، همه زنان افغانستان آمدهاند. از این جهت ضروری است که بحثها عامشمول شود و حوصله شنیدن دیدگاههای مختلف در بین مردها و زنان ما وجود دارد. تا در یکدیگر حس همپذیری واضح را ایجاد و زبان مشترک پیدا نکنیم، خود به خود به تقسیم میرویم.
نکته کلیدی این است که امروز در این اتاق همه مرفه میباشند؛ اما مشکل بنیادی زن افغان، فقر است. اکثریت قاطع زنان افغان در فقر زندگی میکنند و تا فقر زن افغان مورد توجه کلیدی ما قرار نگیرد و تا کاهش و امحای فقر یک هدف کلیدی ملی ما قرار نگیرد، زن افغان محروم خواهد بود. زنی که زیادترین قربانی در وقت زایمان میدهد، زن فقیر افغان است، زنی است که در ولایتها و نقاط دورافتاده کشور است؛ زنی که زیادترین امواج خشونت طرفش راجع است، زن فقیر افغان است و زنی که مسئولیت یک خانواده را دارد و آن خانواده در فقر زندگی میکند، آینده اولادش مخصوصاً اولاد دخترش در خطر است، من یک مثال برایتان میدهم، هفته پیش ما یک خانم را یافتیم که یک عریضه کرده بود، از راههای مختلف بالاخره پیدایش کردیم، آدرس نبود از این رو وقت نشد، شوهرش شهید شده و حقوق برایش نرسیده بود، سه سال در خانه بود، در سال چهارم قرض پیدا کرده بود در حدود یک لک و بیست هزار افغانی؛ برایش گفته بودند که حال طفل نه ساله خود را برای ما در بدل قرض بده.
من یک مثال برایتان میدهم، هفته پیش ما یک خانم را یافتیم که یک عریضه کرده بود، از راههای مختلف بالاخره پیدایش کردیم، آدرس نبود از این رو وقت نشد، شوهرش شهید شده و حقوق برایش نرسیده بود، سه سال در خانه بود، در سال چهارم قرض پیدا کرده بود در حدود یک لک و بیست هزار افغانی؛ برایش گفته بودند که حال طفل نه ساله خود را برای ما در بدل قرض بده.
این یکی از واقعیتهای تلخ جامعه ما است، ما توانستیم مشکل را رفع کنیم، مقصد تا هزارها مسئله دیگر است و مخصوصاً موضوع یتیمهای ما، دهها هزار یتیم داریم، نحوه برخورد با اینها چه میشود؟ عرض من در این است که بعد از سال آینده که سال تعادل است، بحث کاهش فقر و محو فقر باید در مورد زنان به یک بحث اساسی توانمندی بیاید. ما کلمات بسیار خوب را استعمال میکنیم، توانمندی اقتصادی زنان، اما زنی که کار دارد، یک زن توانمند است. زنی که عاید دارد، حقوق اسلامی خود را از پیشش دفاع کرده میتواند. باید این آسیبپذیری تشخیص و به صورت اساسی همراهش مجادله شود.
د دې لپاره ضروري ده چې موږ د پانګونې شېوه بدله کړو. دا ټول وایو چې په یوې بانډې پانګونه ۵ نسلونه بدلوي، اما آیا زموږ د معارف کیفیت دا شی تراوسه کړی دی؟ باید ځان ته وګورو او مخصوصاً هر هغه څه ته مو توجه ده چې مېرمنو ته د تخنیکي فعالیتونو برابرولو لپاره اساس جوړ کړي. هر وار خو دا نه شي کېدای چې ورته ووایو یوازې تربیه کېږئ او سبا کار نشته. نن موږ د تعلیم یافته مېرمنو د بېکارۍ ستونزې لرو. په شغنان کې سلګاو تعلیم یافته مېرمنې نن کار نه لري، ځکه د تعلیم زمینه ورته مساعده شوې، خو باید دوی په اساسي توګه د توجه وړ وګرځي چې پانګونه پرې وکړو او نتیجه هم ورکړي. پانګه باید یوازې د دې لپاره نه وي چې ارقام ورکړو چې دومره نجونې مکتب ته ځي. که هلکان وي یا نجونې، خو چې د معارف کیفیت ته اساسي پام ونه شي، بیا دا چې کار پیدا کړي او دا چې یو مسلمان افغان تربیه کړي، له سوال سره مخ کېږي، نو دلته ضروري ده چې په مختلفو برخو کې د ښځو پر ونډې او د تعادل په برقرارۍ وغږېږو او پام ورته وشي.
نکته سوم، اتکا به خود است. افغانستان یک خوشبختی غیر معمول داشته که هجده سال است، کمکهای بیسابقه برای ما آمده است و قسمی که داکتر صاحب گفت، ما نهایت از این ممنون هستیم؛ اما یک درس کلیدی تاریخ است که از کمک خارجی هیچ مملکت به اتکا به خود نرسیده است. از فقر فاحش به فقر نسبی رفتیم و فقر شاید دانه دانه آن به رشد متوسط رسیده باشد، اما کشورهایی که به رشد دوامدار و پایدار رسیدند، سرنوشت اقتصادی خود را به دست خود گرفتند. بنابراین سرعت رشد اقتصادی در این سال تعادل یک مسئله باشد که باید همهی زنان افغانستان در این داخل بحث شوند. فعلاً ما افتخار داریم، از آن حالتی که اقتصاد افغانستان و حکومت وحدت ملی رسید، بیرون شدیم. شرایط فراهم شده و مخصوصاً که امسال از یک طرف یک سال بزرگ خوشبختی است که یکی از کلانترین بارندگیها رخ داده، اما دیروز من جهت دیگر آن را که سیلابها است در فراه و کندهار دیدم، هزاران خانواده ما متأثر است و غم شریکی میخواهند.
اما نکتهای که واقعاً قابل امید در کندهار و فراه بود، من خدمت شما ذکر میکنم. در کندهار مردم، سکتور خصوصی، علما و و اردوی پر افتخار ملی و نیروهای امنیتی همه با هم یکجا شده بودند که مردم را نجات بدهند و عین چیز در فراه بود و چیزی که در فراه بالای من تاثیر عمیق گذاشت، این بود که من همراه آسیبدیدگان سیلاب ملاقات داشتم و گفتند که کمکهای عاجل را میکنید و نمیکنید، دل شما، اما از پیش شما یک چیز بنیادی میخواهیم و آن این است که آب بخشآباد و فرارود را مدیریت کنید، دیگر چیز از حکومت شما نمیخواهیم.
مردم سرمایههای طبیعی ما را میفهمند و از این خاطر ما واقعاً یک ملت پر افتخار داریم که در حالتی که خانههایشان خراب شده و در خانه یک همسایه و یا صحرا زندگی میکنند و خیمه میخواهند، باز هم توجهشان بالای نکات کلیدی است.
دوم، حال که صادرات از یک میلیارد تجاوز کرده و هدف سال آینده ما دو میلیارد صادرات است. خواهش من از زنان افغانستان این است که زنجیرههای ارزش را جدی بگیرند. در یک بحث واضح بعد از این به توانمندی باید تمرکز کند که نقش زنان در ایجاد ارزش به چی قسم زیاد میشود. قسمت زیاد این چیزها که صادر میشود در یک مرحله و مرحله دیگر، نقش اساسی زنان در این بوده که شامل جمع نمودن و پروسسش میشود.
سوم، مسئله عواید و مصارف، بعد از این یک مسئله شهروندی است. هر پول که ضایع میشود، یک ضایعه ملی است. هر پول که به صورت درست مصرف میشود و مخصوصاً ازدیاد عواید ما که ۹۰ فیصد در دوران حکومت وحدت ملی زیاد شد و اما هنوز بسنده نیست و تنها هنوز ۳۵ فیصد عواید خود را جمع میکنیم.
مسئولیت شهروندی ما حالا تنها در دادخواهی نیست، نکته کلیدی من برای زنان پر افتخار افغانستان این است که بحث دادخواهی شما به نتیجه رسیده است و حال بحث مشارکت شما باید هم برای زنان و مردان افغانستان نتیجه مدیریت، زعامت و نتیجه فکر مبتکرانه خویش را ببینید.
حرف آخر من بالای صلح پایدار است. حکومت وحدت ملی باز هم افتخار دارد که صلح یک موضوع غیر قابل باور و مطلق در حاشیه بود؛ اما امروز در متن آمده است. جامعه افغانستان، منطقه و همگی حرف صلح را میزنند.
فراموش نکنید، که این زمینه را ما ایجاد کردیم که با دقت، تحمل و تدبیر تا این مرحله پیش رفته است و ما مسئولیت داریم. شوخی داکتر صاحب را تکرار کنم که مسئله کاندیدا نیست، بلکه مسئولیت است و صلح با عزت و پایدار خواسته اکثریت مطلق مردم افغانستان میباشد.
دا دې واضح وي چې هر ځل کله افغانان په ملي وحدت او اتفاق پخپلو عمده مسایلو یوځای شوي، نو هغه مسئله حل شوې ده. نو همدغسې اوس په سولې باندې د اتفاق وخت دی. زه او ډاکتر صاحب عبدالله سوله د ځان لپاره نه کوو، بلکې د افغانستان ولس تصمیم نیسي چې څه کوي، اما زموږ مسئولیت دا دی چې سوله د یوې ورځې لپاره نه ده، بلکې د سلو کالو لپاره ده. سل کلن مسئولیت بل رقم تدبیر غواړي، ځکه پایداره سوله هغو ټولو بحثونو ته چې موږ وکړل، زمینه برابروي چې خپلو ملي اهدافو ته ورسېږو. که سوله وي تاسې فکر وکړئ چې په هرې پروژې پسې موږ شخصاً وګرځو، د افغانستان د منابعو د استعمال او بشري پانګې لپاره شخصاً هڅه وکړو، اما سوله کې باید ټول افغانان شامل وي. سوله ملي ده او سوله قومي، سمتي او حزبي نه ده، بلکې سوله د ټولو افغانانو سوله ده. که خدای ناخواسته په سوله کې د افغانانو یوه برخه بهر پاتې شي، هغه سوله به پایداره سوله نه وي.
افتخار حکومت وحدت ملی این است که صلح را به یک بحث و اعتبار ملی مبدل کرد. امروز از تمام گوشههای افغانستان، صدای اتحاد، اتفاق و تدبیر است. در این بخش باز هم از همکاران بینالمللی خود تشکر میکنیم که به خواهش ما آمدند و چیزهایی را که مردم فکر میکردند، قابل بحث نیست و حال کلمه نو که از انگلیسی به دری و پشتو آمده، تابوها را شکستند و دلیلش این بود که ما میخواستیم به وضاحت برایشان بگوییم که مسئله حضور قوای بینالمللی در افغانستان قابل بحث است؛ اما سوال این است که ارتباطات طالبان همراه پاکستان چی وقت موضوع بحث ما و بینالمللی میشود. ارتباطات با شبکههای تروریستی تا یک اندازه موضوع بحث شده است و ارتباطات با شبکههای اقتصاد حرام چی وقت قابل بحث میشود. ما وابستگیهایی را که داریم و دولت افغانستان و حکومت وحدت ملی از آن نمایندگی میکند، همهاش قانونی و شفاف و به اساس معیارهای بینالمللی است. ارتباطاتی که مبهم، تاریک و پشت پرده است باید روشن شود؛ چون ضمانتی که مردم افغانستان به خاطر صلح میخواهند، این است که صلح موجب امنیت سرتاسری شود. به اساس تجربههای تلخ بینالمللی وقتی که صلح به دقت سنجیده نشده باشد، به جای اینکه امنیت بیاورد، نوع دیگر بیامنیتی آورده است و حرف آخر من در این قسمت این است که من تا دوازده شب همراه قولاردوی ۲۰۵ اتل بودم و قوای امنیتی پر افتخار ما با خون خود این خاک را حمایت کردند و هیچ نوع انحلال، اضمحلال، پایین دیدن و توهین برای قوای امنیتی و دفاعی افغانستان مورد قبول ملت ما نیست. از این خاطر از نقش زنان برای پیام سرباز، خاصتاً ابراز تشکر میکنم.