اجماع ملی زنان برای صلح، برابری و ملتسازی فراگیر
سخنرانی در مراسم اجماع ملی زنان افغان برای صلح
نکات اساسی:
- توانمندسازی زنان: نقشآفرینی زنان به عنوان عاملان فعال تغییر و تحول.
- صلح فراگیر: حضور و سهمگیری ملموس زنان در پروسهها و گفتگوهای صلح.
- وحدت و همدلی: تقویت انسجام ملی در میان تمامی اقشار و گروهها.
- حقوق شهروندی: تضمین حقوق شهروندی برابر برای زنان بر اساس قانون اساسی.
- تغییرات اجتماعی: بهبود نگرشهای جامعه نسبت به دختران و زنان.
- امنیت: پیوند بنیادین میان حضور زنان و تأمین صلح و ثبات پایدار.
- سیاست و حکومتداری: مشارکت فعال زنان در ساختار حکومت و پروسههای انتخاباتی.
- تأثیرگذاری بر آینده: نقش حیاتی زنان در تربیت و شکلدهی نسلهای آینده کشور.
۹ حوت ۱۳۹۷
بسم الله الرحمن الرحیم
خواهران گرامی، بانوی اول کشور، حاضرین مجلس، هموطنان عزیز در تمام اکناف و اطراف افغانستان، ما یو څه لیکلي وو، مګر تاسې ته چې مې غور ونیوه، ما وویل چې بهتره ده مخامخ درسره وغږېږم.
امروز یک روز تاریخی است، زن قهرمان افغان امروز تاریخساز شده است. هزاران شعر و صدها مقاله نوشته کردید که در حاشیه و وسیله بودید؛ اما امروز هدف و عامل تغییر مثبت هستید. از قربانی به تعیینکننده سرنوشت ملی بدل شدید، مبارکتان باشد.
دوم، همیشه میگفتند که زنها به مردها ضرورت دارند که سازماندهی مجالسشان را کنند، امروز شما سازمانده برنامه هستید، خودتان هستید و نظم را ببینید نام خدا، امید است که در مجالس مردها هم کمک کنید.
سوم، موقفتان امروز موقف شهروند مسؤول است، امروز جایگاه شما را که قانون اساسی افغانستان تعیین کرده به حیث یک شهروند در عمل پیاده کردید، این شهروند بودن به تمام مردم افغانستان مبارک باشد.
چهار، آیندهنگر و آیندهساز هستید و تمام دردهای گذشته را میفهمید و همه قربانیهای جنگ را از نزدیک میشناسید، دردشان را به صورت ملموس در قلب و جانتان حس میکنید؛ چون امروز در افغانستان خانوادهای نیست که در این چهل سال قربانی صدمه جنگ نبوده باشد.
خواهران و برادران ما که صحبت کردند، خود را تنها ندانند، کل ملت افغانستان قربانی است و این درد را از دل و جان همراهشان مشترک حس میکنم، اما فرق در این است که امروز به یک اجماع رسیدیم که عوض اینکه قربانی باشیم، باید در صلح، ثبات، همدلی و وحدت ملی زندگی کنیم. ما و شما زنان افغانستان پیغام مثبت به تمام مردم افغانستان، منطقه، جهان و خاصتاً طالبان داریم، آیا آن صحنههای کشتار را میخواهید که دوام کند و یا صحنههای آبادی و همزیستی را باهم رقم بزنیم.
امروز که نهم حوت روز پر افتخار قوای امنیتی و دفاعی ماست، امروز شما سرباز هستید، به افتخار سربازان این سرزمین کف بزنید. [کف زدن حاضرین] از من سوال کردند که این دو تاریخ را از هم جدا کنید، جلسه زنان را به عقب بیندازید تا جلسه قوای امنیتی و دفاعی گرفته شود، جواب من این بود که اینها لازم و ملزوم یکدیگر هستند، قوای امنیتی و دفاعی افغانستان پاسدار قانون اساسی هستند و زنان به حیث شهروندان مسؤول، مدیران، استادان، افراد مسلکی و مخصوصاً زنان نانآور در چارچوب قانون اساسی زندگی میکنند، امروز پیغام زنان افغانستان به قوای امنیتی و دفاعی این است که پاسدار قانون اساسی و حقوق حقه اسلامی و ملی زنان افغانستان باشند.
ششم، صلح حساس است، صلحآور هستیم، جنگ را میفهمیم، جنگ همت، شجاعت و تدبیر نیست. هر کس جنگ را دوام داده میتواند، چند بوجی کود کیمیاوی را بگیرید که عوض اینکه ملک را آباد کند به بم بدل میشود، حلقه خبیثه را هر کس دوام داده میتواند. جرأت اخلاقی، شهروندی، اسلامی و ملی این است که حلقه نجیبه صلح، ثبات و حاکمیت قانون را بیاورید.
از این جهت من اول میخواهم که از بانوی اول کشور از خاطر تعهدش به زنان افغانستان و مخصوصاً تعهدش به بحثهای عاقلانه، مدبرانه و افغانستانشمول اظهار تشکر کنم.
از تمام همکاران که اول به مفکوره آمدند و دوم به ولایات تشریف بردند، هر سه والی صاحب: والی صاحب کابل، والی صاحب کاپیسا و والی صاحب کنر که حضور دارند و از ۷۰۰ خواهر ما که از ولایات آمدند، خاصتاً تشکر میکنم.
امروز در نتیجه این حضور وسیع خواهران ما از ولایات، تاسې ویلای شئ چې د افغانستان د ښځو په استازیتوب دا قطعنامه راغلې ده. که کابل کې په ډېر احترام سره، سل وارې انجمنونو قطعنامې صادرې کړې. که له ولایتونو نه استازي نه لرئ. ووایئ تاسې د تعلیمیافته افغانانو استازیتوب کوئ، زه په تاسې باندې افتخار کوم، اما هره خور په افغانستان کې د اشرف غني نسل ده، ځکه موږ څه غواړو؟!
نن د افغانستان مېرمنې که اطرافي دي که ښاري، او که کابل کې ژوند کوي، په یوه آواز سره راغلې دي. نن زه تاسې ته د دغه متحد او واحد دریغ مبارکي وایم. په متحد او واحد دریځ کې اول قدم تېر کال د افغانستان د علماء و.
دویم قدم د افغانستان مېرمنو واخیست. د افغانستان ټول اقشار چې تقریباً ۲۶ موږ په نښه کړي، له دوی ټولو زما غوښتنه دا ده چې ځان د ښځو، علماء کرامو غوندې منسجم کړئ او نظریات مو متحد کړئ چې بله ورځ انشاءالله تعالی په مشورتي لویه جرګه کې کښېنو او په انسجام سره له یو بل سره وغږېږو. د ملت غږ یو محدود اقلیت نه شي پورته کولای. د حکومت او د جمهور رئیس اتکا هم په ولس ده، اما ډېر خلک ادعا لري، ځکه پخوا چې څه وو یا یې څه کړي، باید ټوله نړۍ او ټول ولس ورته غور ونیسي. دوی ته تاسې ځواب ورکړئ چې د ملت نبض چېرې دی او لفظ چېرې دی.
په خوله او په عمل کې افغانانو ته وښیئ چې حدود څه دي؟ د سولې حدود یوازې د افغانستان ولس ټاکلی شي. موږ باندې څوک سوله نه شي تحمیلولای. کومه سوله چې تلپایه نه وي، هغه د منلو نه ده.
اما په دې هم پوه شئ چې جنګ قیمت لري او په دې پوه شئ چې موږ درانه رسمونه لرو چې تل تل همېشه یې د وینې توېدو مخه نیولې ده. موږ د جرګو وطن یوو. موږ د مرکو وطن یوو. اوس باید یوه افغاني لاره برابره کړو چې یو بل ته قناعت ورکړو، په جنګ کې بربادي ده. ټول وایي چې د شهیدانو کورنیو ته ورسپره او زه هره ورځ په دې پسې ګرځم، مګر دا خو په بهرنیو مرستو او صدقې نه کېږي. تاسې خیال کوئ چې نوره دنیا راځي او د شهیدانو بچو پسې ګرځي چې تاسې روغ صحت شئ. وایي پخپله امکانات پیدا کړه. فضل د خدای (ج) دا وطن دا امکانات لري. موږ باید یوه طرحه ولرو په عمل کې باید مخکې لاړ شوو.
چند پیام زنان که امروز آمده نهایت ضرور است: پیام اول زنان از این جرگه به تمام جامعه و ملت افغانستان بسیار ساده است که در قوت زنان، قوت وحدت ملی، عزت و اعتبار افغانستان نهفته است. مردان قهرمان افغانستان از شمشیر، شیر، توپ و تفنگ نترسیدید، از زنان افغان چه ترس دارید؟ راشئ ورسره کښېنئ، که له موره پیدا نه یي، نو بیا به بلې نړۍ ته لاړ شوو، خو که له موره پیدا یوو راشئ چې یو بل ومنوو او دا جدي وایم، ځکه ماته همېشه خلک وایي چې ولې دې تل نیا (انا) یادوې؟ ځکه زما له نیا سره هېڅ وخت بېعزته رفتار نه و شوی، شخصیت یې درلود، علم یې درلود او عزت یې درلود. په ټولو شپږو اولادونو یې پوهنتونونه خلاص کړل، ټول لمسیان یې دوکتورا ته واستول. موږ دا بحث دغه د افغانانو په منځ کې غواړو، دلته واقعاً یو فکري دار دی او لکه څنګه چې محترمې خور وویل، دا د حضرت محمد (ص) او د اصحاب کرامو (رض) سلسله نه ده. ځیني منفي دودونه راغلي دي، هغه منفي دودونو باندې باید بېرته له سره غور وکړو.
اما اصلي خبره دا ده، ټول افغانان باید پوه شي چې د ښځو په روزنه پنځه نسله بدلېږي، که یو هلک وروزي یو نسل بدلېږي، مګر که یوه نجلۍ وروزي، پنځه نسله بدلېږي او څلوېښت کاله مو له لاسه ورکړي که نه؟ آیا دې تالار کې داسې څوک شته چې ووایي څلوېښت کاله مو له لاسه نه دي ورکړي؟ بې د ښځو له مثبت او جامع ګډون او بې له اسلامي او ملي دودونو او ارزښتونو دا څلوېښت کاله جبره کولای شئ؟
نو دلته یو پیغام دی، پیام دوم زنان به طالبان است. پیغامتان این است که جنگ و افغانکشی را توجیه نکنید، از خاطر کی و برای چه میجنگی؟ اگر هدف این بود که قوای بینالمللی از افغانستان براید، قوای بینالمللی مانعتان نیست. دا ګز او دا میدان. پوهېږې چې څنګه مې ټوله نړۍ قانع کړه چې درسره وغږېږي؟ تر څو مو چې نړۍ ته ونه وویل، دا ۱۷ کاله درسره څوک وغږېدل؟ خو دا د افغانانو د سولې د اجماع برکت و چې تاسې ته بینالمللي ټولنه نظر کوي. اما خپلې ټولنې ته که نظر ونه کړئ، سوله له چا سره کوئ؟ سوله په کلي کې ضرور ده که نه؟ په باندې کې ضرور ده که نه؟ په ولسوالۍ کې ضرور ده که نه؟
دوی [ښځو] ته غور ونیسئ، دوی درنه پوښتنې لري. سبا موږ مجبور یوو چې یو بل قانع کړو چې دا وینه که بنبنو، نو په نتیجه کې یې تلپاتې سوله باید وشي.
د افغانستان ټولنه امید او آرزوګانې لري، حاضره ده چې سرې د دې ټول غم او درده چې مخکې لاړ شي، مګر دا په دې نه کېږي چې بیا ترې وغواړئ چې شاته لاړ شي. شانګ د چا په ګټه دی؟ نو کومې پوښتنې چې د افغانستان مېرمنې له طالبانو لري او له ټولو افغانانو یې لري دا دي: غواړئ چې دا وطن ویجاړ شي که آباد شي؟ غواړئ چې زموږ ټولې طبیعي منابع د افغانانو په خدمت کې وي که قاچاق شي؟ دا واضح پوښتنې دي او تلپاتې سوله تعریف غواړي.
جنګ یوه رشته ده، یوه علاقه ده، ډېره سخته علاقه ده، لکه د مینې په څېر! خو د مینې بله خوا کرکه ده، کرکه که بل تن ته په مینې بدلولو، نو باید یوه تګلاره ونیسوو. د یو بل په منلو باندې باید پایلې ته ورسپرو او دا ضروري ده چې د جنګ ټولې دخیلې برخې باید افغانانو مېرمنو ته غور ونیسي. د مېرمنو په خبر واضح دریځ به په نورو کې پیدا نه کړئ، نو ضرور ده چې دا خبره په واضح توګه وشي.
در بیم پیغام مو هم دولت دی او دا پیغام ډېر ساده دی. صلح را میخواهیم اما نه به هر قیمت. امروز در قطعنامهتان حدود گذاشته شده و وضاحت موجود است. حدود این قطعنامه و قطعنامههای دیگر و بحثها در لویه جرگه مشورتی بیاید که یک اجماع کلی انشاءالله تعالی صورت بگیرد تا به اساس آن ما از نبض و داخل جامعه کار کنیم. پیامتان به همسایگان و جامعه جهانی واضح است. از کمک مثبتتان متشکرهستیم. همکاریهای زیادتری منطقه را میخواهیم؛ اما صلح کار ما است. در تضمین صلح همکار شوید، ثبات افغانستان به نفع تمام منطقه و دنیا است و افغانستان با کسی در تضاد نیست، افغانستان هماهنگی و همکاری میخواهد. مګر مالکیت پروسه صلح باید افغاني او از طرف حکومت مشروع افغانستان باشد.
قدم دیگر این است که برای لویه جرگه مشورتی آمادگی میگیریم و برایتان تعهد میکنم که حضور فعال و همهجانبه در لویه جرگه مشورتی خواهیم داشت. شما به حیث زنان قهرمان کشور باید مردها و تمام اقشار افغانستان را قانع بسازید که نقش زنان در آینده و صلح چه باشد. مثلی که شما افغانستانشمول هستید، اراده من این است که لویه جرگه، افغانستانشمول باشد. به چه معنی: از قریهها، ولسوالیها، شاورالیها، ولایات و اقشار به صورت واضح نمایندگانی که مانند شما انتخاب شدهاند، تشریف بیاورند که از تمام افغانستان نمایندگی کرده بتوانند. در قُرای افغانستان پروگرام میثاق شهروندی را داریم. ضرورت واضح است که هر کس، هر قشر و هر بخش به صورت واضح از خود نمایندگی کرده بتواند. قوت ما در وحدت ملی ما است. امروز زنان افغانستان نشان دادند که در اینجا هیچ تفرقه وجود ندارد، تبعیض نیست و همه با هم در مسایل ملی در یک صف واحد ملی قرار داریم. او دا زه له مشورتي لويې جرګې غواړم او شیوه بحث در لویه جرگه باید مثلی که زنان افغانستان به احترام متقابله اما با آزادی تمام و بحثها را انجام دادند، به عین شیوه باشد. بحثهای ما باید سازنده باشد. تحلیل ما باید جامع و نتایج داشته باشد که انشاءالله تعالی میشود.
قسمت دیگر؛ امروز دو چیز را دیدم: یکی زنان افغانستان امروز را؛ هم ملت ما و هم منطقه و جهان میدانند که زن امروز افغانستان، زن پریروز نیست. زن امروز افغانستان، فعال، مدبر، توانا، آگاه، آیندهنگر و متعهد به وحدت ملی کشورش است. اما قسمت دیگر؛ زن پریروز افغانستان، متاسفانه امروز هم اکثریت زنان را تشکیل میدهد. اشعار مختلف بود، اما خواهر ما از نیمروز یک شعر عجیب داشت. روزی که در خانه یک افغان پسر تولد میشود، جشن میگیرد؛ اما دختر که تولد میشود، مثل این است که تسلی برایشان بدهیم. این روحیه باید تغییر کند و چرا باید تغییر کند؟ از خاطری که کدام ولایت نیست، خصوصاً ده ولایت محروم که تقاضای داکتر زن را نمیکند و جواب من هم واضح است، اگر دخترانتان را به فاکولته روان نمیکنید، دختران کسانی دیگر چرا برای خدمت به شما بیایند. نو ضرور ده کوم افغانان چې بهر پاتې دي هغه شامل شي، نن وګورئ چې ډاکتر صاحب موسی زپور، ډاکتر صاحب صبحرنګ... دا ټول موجود دي.
خبره دا ده چې په ښځو پانګونه په ځان باندې پانګونه ده. هغه شعر کې زموږ نیمروزۍ خور وایي چې ما هېڅ وخت د مور مینه نه ده لیدلې. دا یوازې نه ده چې د پلار مینه مې نه ده لیدلې، دې مور مینه مو هم نه ده لیدلې. ځکه مور هم خپل راتلونکی له خپل زوی سره ویني، نو د سولې یوه ملي بحث ته ضرورت دی. تر سولې وسیع تر بحث دا دی چې موږ افغانستان څنګه آبادوو او دې کې باید د ښځو ونډه او برخه ډېره واضح شي.
در قسمت مشورهها و قطعنامهتان، در سه بخش من نظر دارم: اول به حیث یک شهروند افتخار میکنم که امروز زنان افغانستان به این حد رسیدهاند که از خود نمایندگی کرده میتوانند و به حیث یک شهروند تعهد من این است که همراهتان شانه به شانه کار میکنم، تا حقوق شهروندی کل ما عملی شود.
دوم، به حیث سرقوماندان اعلای افغانستان، این خواستتان را که کلمه مسلح غیر مسؤول از فرهنگ سیاسی و اجتماعی ما محو شود، من همراهتان صد فی صد قبول دارم. انحصار مشروع قوه باید به دولت مشروع باشد، بدون این هر کس ما را تهدید میکند. این چی حال است که میگن زورمند و زورآور است. زورآور معنیاش چیست؟ قانون را زیر پای و مردم را لت و کوب میکند. دې ته زور وایي؟ دې ته غیرت وایي؟! که هغه پخواني دور ته چې خوشال خان وایي ځاني په خپل د او آداب دا دي چې باید خپل ټول امکانات ورکړي او خپل پر ځای وساتي، دا زورور او دا کلمات معنی داره نه دي.
دا د اساسي قانون غوښتنه نه ده چې دوه نرخونه وي. د قانون حاکمیت په دوو او څلورو نرخو نه کېږي چې څوک ټوپک لري هغوی ته یو نرخ ورکړئ او څوک چې ټوپک نه لري، هغوی ته بل نرخ ورکړئ. ټول افغانان باید د قانون په مقابل کې مساوي وي او همدا ستاسې غوښتنه ده. د ملي امنیت مشاور صاحب ناست دی، د اعلى سرقومندان په حیث مو ژمنه دا ده چې په دې برخه کې به آخري کوشش کوو او دا به انشاءالله تعالی عملي کوو.
به حیث رئیسجمهور من متعهد هستم که نظریات سازندهتان را با همه اقشار دیگر تلفیق کنم تا یک دیدگاه واحد ملی که همه ما به آن تعهد داشته باشیم به وجود بیاید و لویه جرگه زمینه این را فراهم کند.
مهمترین موضوع که من از حلف ریاست جمهوری میگرفتم، معلومدار تطبیق قانون اساسی و حفاظت قانون اساسی است.
قانون اساسی تنها به اساس شرایطی که در قانون اساسی گذاشته شده تغییر کرده میتواند؛ اما تا آن روز وظیفه و حلف مشترک کُل ما این است که این وثیقهی ملی ما مثلی که شما خواستهاید، چارچوب اساسی زندگی ما را تشکیل میدهد.
صلح، قانونیت و انتخابات در تضاد نیست خواهرهای محترم! امروز چون اکثریت مطلق هستید، این برادران را یک کمی در حاشیه میگذاریم. انتخابات موجب مشروعیت است. چون یک جمهوری اسلامی بدون انتخابات، از جمهوریت میبراید. و اصل انتخابات یک اصل اساسی است که ملت برای آزادی خود انتخاب کند. وقتی حرفهای از حکومت موقت و اینها را میگویند از انتخابات ترس دارند. اگر کاندیدا هستند، کاندیدا شوند، اگر ملت افغانستان برایشان رای داد، که بسیار خوب و اگر نبود، بروند اطاعت قانون را کند.
دا ضرور ده چې د افغانستان راتلونکی حکومت، د افغانستان د ولس له لوري صلاحیت لري. د دې صلاحیت چې سوله څنګه راوړي؟ څنګه یې وپالي؟ او خصوصاً تر پایه یې څنګه وپالي؟ د دې لپاره یو ملي بحث ضرور دی او انشاءالله تعالی دا بحث کېږي.
در خاتمه باز هم تبریک میگویم. تشکر و افتخار میکنم که این روز تاریخی انشاءالله شروع روزهای آیندهای خواهد شد که هر سال زنان افغانستان سر موضوعات مشخص از تمام اطراف افغانستان با هم جمع شوند و با یک صدای واحد آینده این ملت عظیم را رقم بزنند.
تل دې وي افغانستان!