عدالت بهعنوان اساس دولت: سخنرانی در مراسم تحلیف قضات جدید افغانستان
۲۶ جوزا ۱۳۹۴
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب عدالتخواه صاحب،¹ اعضای محترم شورای عالی قضای افغانستان، جناب وزیر صاحب عدلیه، محمدی صاحب،² تمام اراکین دولت افغانستان، مهمانان بیرونی و همه قضات عزیز که امروز به شما سوگند داده شد—
اولتر از همه تحفه پیشوای بشریت را برایتان تقدیم میکنم، السلام علیکم و رحمةالله و برکاته!
نن تاسې ته یوه ډېره ستره وظیفه در سپارل شوې ده، پوهېږئ چې د چا پر ځای کېنئ؟ د اسلام اول قاضي پیغمبر ﷺ و، او ټولو خلفای راشدینو دا ستر مقام اجرا کړی دی. بنابراین اول نزد خداوند ﷻ و باز نزد مردم افغانستان، مهمترین وظیفه به شما سپرده شده است.
فلسفه وجودی جمهوری اسلامی افغانستان دین مبین اسلام است و در دین مبین اسلام، اساس نظام عدالت میباشد و من عدالت را برقرار میسازم.
همهی فقها به این نظر هستند که در جایی که عدالت نباشد، زراعت و تجارت بوده نمیتواند و اگر زراعت و تجارت نباشد، اردو بوده نمیتواند و اگر اردو نباشد، نظام و حکومتداری بوده نمیتواند.
بنابراین باید مبرهن باشد که فلسفه سیاسی افغانستان و دنیای اسلام بر اساس عدالت استوار است؛ زور، نظام را ایجاد نمیکند؛ زور یک وسیله موقتی است، قوه نیز یک مسئله موقتی است. عدالت دوامدار، پایدار و تهدابی است.
په کومه خاوره کې چې عدالت نه وي هلته ثبات نه وي، نو ځکه په تاسې باندې اعتبار، د افغانستان په قضا او د افغانستان په نظام باندې اعتبار دی.
نکته دوم؛ معیار عدالت چیست؟ زن و مرد، فقیر و غنی، مسلمان و هندو در پهلوی مقام قاضی مساوی است. این فلسفه نو نیست، اساسالقضات [قانون مدون دوران عبدالرحمن خان] را مطالعه کنید.
اساسالقضات کتابی بود که اصول قضا را در زمان امیرعبدالرحمن خان تشکیل داده بود. دو فردی که با هم دعوا داشتند، یکیاش از دیگری کرده در محضر قاضی پیشتر ایستاد شده نمیتوانست. مساوات کامل در پیشروی قضا وجود دارد و محدودیتها را بالای قاضی از لحاظ شریعت ببینید.
قاضی بدون افراد نهایت محدود که در قانون و شرع تشخیص شده از کسی هدیه گرفته نمیتواند و در اساسالقضات از این پیشتر رفته بودیم. قاضی نمیتوانست که از خانه خود یا حتی از مسجد شریف فیصله قضایی کند، تنها در محکمه در پیشروی عام میتوانست این فیصله را انجام بدهد.
نن موږ او تاسې ستونزې لرو، خو هغه دلیل چې زما سترګې پرې پټې شوې دي، دا دی چې ګورم زما دوه خلوېښت ځوانې لوڼې نن د قضا مسلک ته راوځي، د زړه له کومې درنه مننه کوم.
در قضای ما خوشبختانه، قاضی صاحب انیسه رسولی [عضو قوه قضائیه] که مسئولیت انجمن را دارد، به من اطلاع داد که ۲۴۵ خانم افغان امروز در این مسلک شریف تشریف دارند.
در مملکت همجوار ما (ایران) یک قاضی زن نیست، این یکی از افتخارات بزرگ است که قضای افغانستان به دست آورده و این دستاورد بزرگ را به همۀ شما تبریک میگویم، مخصوصاً به شورای عالی قضا که توجه خاص در این بخش داشتید و قدمهای بزرگ در این مرحله گذاشتید.
ارتباط رئیسجمهور با قضا چیست؟ قانون اساسی یکی از خطیرترین وظایف را به رئیسجمهور افغانستان محول کرده: مقرری و برطرفی قضات و پیشنهاد اعضای ستره محکمه به ولسی جرگه. این وظیفه از این جهت نهایت خطیر است که قانون اساسی ما صد فیصد اسلامی است.
رئیسجمهور در حقیقت نقش قاضی اول را دارد. معنی استقلال قضایی چیست؟ معنی استقلال قضایی و آزادی کامل در فیصلههای قضایی است.
رئیسجمهور افغانستان اولین تبعه مملکت است که تابع قانون است. من بارها گفتم و باز هم تکرار میکنم، روزی که شورای عالی ستره محکمه یکی از احکام یا فیصلههای من یا کابینه را غیر قانونی اعلام کند، من آن روز را جشن خواهم گرفت؛ چون حاکمیت قانون معنیاش این است که تعبیر قانون باید از طرف ستره محکمه صورت بگیرد و این یک اصل بزرگ است.
دا موضوع موږ ته حیاتي ده. په کوم مملکت کې چې د قانون حاکمیت وجود ونه لري، هغه مملکت ثبات ته نه رسېږي. زما نقش خاصتاً دا دی چې تاسې ته یو پُل ووسم، تر هغې چې له بې قانونۍ نه قانونمندۍ ته ولاړ شوو.
چون صلاحیت نهایت زیاد به شما داده شده و در عین حال مسئولیتتان خطیر است و امروز بدبختانه اعتبار سر نهادهای ما ضعیف است، مبارزه با فساد اداری مخصوصاً در امور عدلی و قضایی یکی از اولویتهای بزرگ جامعه ما است.
که له یو پیسه دار سړي نه څو پیسې کمې شي، سبا به یې بیا پیدا کړي، که له یو زورمند نه لږ څه حیثیت کم شي، سبا به یې بیا په زور پیدا کړي، اما که د غریب په مقابل کې بې عدالتي وشي، اووه آسمانه خوځېږي! حتی عرش عظیم به فشار میآید که چرا سر یک فرد غریب ظلم میشود.
محور عدالت و ظلم شما هستید. اگر ظالم شوید، مردم از نظام فرار میکند و اگر عادل باشید، مردم به نظام رجعت میکنند، نظام را از خود میدانند و خود را از نظام میدانند.
مردم ما فراست بسیار بزرگ دارند. چند وقت پیش در جلالآباد یکی از بزرگان به وضاحت کامل یک نکته بزرگ فلسفی را برایم گفت که ما از نظام هستیم؛ ولی نظام هنوز از ما نیست. مالیه و عسکر میدهیم، و اطاعت میکنیم؛ اما بدبختانه با فساد، بیعدالتی و بیقانونی مواجه هستیم.
این فضا باید به صورت بنیادی تغییر کند و انشاءالله تعالی تغییر میکند. تغییرات زیاد آمده، تدریجی بوده و ضرورت به این است که تغییرات به صورت اساسی سنجیده شود و انشاءالله این میشود.
زما در سره دا ژمنه ده، لکه څنګه چې اساسي قانون وايي، لومړی به د جمهور رئیس په حیث د افغانستان خادم اوسم او دویم به درې یواړ و قواوو ته په عین سترګه و ګورم. د درېیو قواو تعادل اساسي او ضروري دی او عدلي او قضايي قوه او مخصوصاً زموږ محاکم او ستره محکمه باید د افغانستان بهترین استازي او نمایندګان وي.
قضا باندې پوره پانګونه نه ده شوې، لا هم مشکلات دي، لا هم قاضي صاحبان امنیتي ستونزې لري. قاضي صاحبان له قضايي نظره په فیصلو کې مستقل دي، خو په واقعي توګه ورباندې جبر دی، دا د دولت وظیفه ده چې شرایطو ته تغییر ورکړي او انشاءالله تعالی په ګډه به د عالي شورا د منظمې طرحې پر اساس وکړای شوو او دا ترسره کړو.
پروگرام اول صدروزه اصلاحات تمرکزش روی کابینه بود، در صد روز دوم انشاءالله تعالی طرف دستگاه عدلی و قضایی به مراتب زیادتر توجه میکنیم.
در ختم بیاناتم حلول ماه مبارک رمضان را به همۀ شما تبریک میگویم. در روز بسیار خوب حلف قضایی گرفتید، در یک ماه مبارک کار بسیار بزرگ و خطیرتان را انجام میدهید.
از صمیم قلب برای همهتان تبریکی میدهم و موفقیت بزرگ را در ایجاد ثبات و رفاه افغانستان از طرف دستهای پاک، فکر بکرتان و اراده قویتان برای خدمت به تمام افغانها از خداوند ﷻ آرزو میکنم.
تل دې وي افغانستان! پاینده باد افغانستان! زنده باد قضای افغانستان!