نقش علمای دین، اراده عامه و گفتمان ملی در پیشبرد پروسه صلح افغانستان
سخنرانی در نشست مشترک شورای علما و شورای عالی صلح
نکات اساسی:
- مشروعیت دینی: آموزههای اسلامی تهداب و اساس صلح را تشکیل میدهند.
- اجماع ملی: مردم به طور واضح از تلاشهای صلح حمایت میکنند.
- وحدت در آتشبس: آتشبس ثابتکننده وحدت ملی و آشتیپذیری بود.
- نقش علما: رهبران دینی صلح را هدایت و مشروعیت میبخشند.
- پروسه به رهبری افغانها: صلح به گفتگوهای بینالافغانی بستگی دارد.
- مشورت (شورا): تصمیمگیریها بر اساس مشورت و مشارکت صورت میگیرند.
- عفو و بخشش: مصالحه نیازمند گذشت و دیدگاه رو به آینده است.
- حمایت منطقهای: همکاریهای منطقهای باعث تقویت تلاشهای صلح میشود.
- نهادهای دینی: نهادهای نیرومند از ثبات اجتماعی حمایت میکنند.
- صلح به مثابه شجاعت: برگزیدن صلح، نمایانگر شجاعت واقعی است.
۵ چنګاښ ۱۳۹۷ | ۲۶ جون ۲۰۱۸ | چهارچنار
بسم الله الرحمن الرحیم.
برادر عزیز جناب استاد خلیلی، جناب کشاف صاحب، علماء کرام، جناب وزیر صاحب وردک، معاونین شورای عالی صلح، معاونین شورای علماء کرام، همهی علماء کرام، همهی حضار، خواهران و برادران و هموطنان عزیز! اولتر از همه تحفه پیشوای بشریت را خدمتتان تقدیم میکنم؛ السلام علیکم و رحمةالله و برکاته!
من از سپاس و تشکر شروع میکنم. اول از جناب استاد خلیلی و شورای عالی صلح که یک نقشه راه واضح صلح را همزمان و باهم ترتیب کردیم و در ایجاد اجماع ملی بالای صلح، زحمتهای همهجانبه کشیدیم.
امروز یک نکته مبرهن است که تمام ملت افغانستان با آواز بلند و مصمم خواستار صلح هستند و از این جهت به شورای عالی صلح که این فضا را مساعد کردند، تبریکی میدهم و تشکر میکنم.
دوم، از من سؤال میشود که چرا در این وقت اعلام آتشبس کردی؟ جواب من بسیار ساده است؛ اوامر خداوند (ج)، سیرت نبوی و علماء کرام ما در فتوای متفقه خود به من هدایت دادهاند. په دې کې دې شک او شبهه نه وي، دا د افغانستان اسلامي جمهوريت دی او د افغانستان اسلامي جمهوريت کې مو چې تر څو دا خادم د دې مسئوليت لري، همیشه به علماء کرامو ته او د ولس غږ ته نه يوازې ګوري، بلکې ورباندې عمل به هم کوي.
من از علماء کرام خاصتاً ابراز امتنان میکنم. شما خبر دارید، ممکن بعضیتان خبر نداشته باشید، من یک سال سیرت نبوی خواندهام و صدها فتوا را تحلیل کردهام، مخصوصاً فتاوای مدارس مختلف پاکستان را. من میخواهم افتخار کنم که فتوای علماء ما، فتوای جنگ نبود، فتوای صلح بود و فتوای علماء ما، فتوای متفقه ۲۹۰۷ عالم افغان و فتوای ملت بود نه فتوای دولتی؛ خودجوش بود و به اراده علماء کرام و با مشوره شورای عالی صلح بود. جناب قاضی صاحب و همه بزرگان! این نشاندهنده تمدن اسلامی است و بهترین اصول ما از خاطر این که نقطهی پایان به جنگ گذاشته شود. شما انتخابهای دیگر داشتید، میتوانستید انواع فتوا را بدهید که خدای ناکرده موجب تشدید جنگ شده میتوانست، عوض این که اجماع مملکت را راجع به صلح تقویت بدهیم.
سؤال دوم این بود که چرا در این وقت؟ – من نکته اول را برایتان جواب دادم - غیر از ماه مبارک رمضان، بیست و هفتم این ماه مبارک و عید سعید فطر، تنها راه دیگرش عید قربان بود، روزهای دیگر در عرف و در بین مردم ما، این اهمیت را ندارد. این را باید درک کنیم که تمام ریشههای ما در دین مبین ماست.
روزهایی که در سیرت نبوی اهمیت خاص دارد، در ماه مبارک رمضان نیست؟ جنگ در این ماه حرام نیست؟ در این ماه تمام خونریزی را همراه کفار مکه ایستاده نکردند؟ دا دې واضح وي چې موږ په خپلو عقایدو او خپل دود او دستور ودرېږو.
نتیجه را شما به الفاظ بسیار خوب گفتید، من ساده میگویم؛ دفعه اول بود که در لب اطفال ما لبخند، در چهره مادران ما اطمینان و در چهره ریشسفیدان و جوانان ما امید بود!
نکته اصلی را که آتشبس تثبیت کرد، این بود که این ملت هنوز یک ملت بزرگ، معظم و واحد است. عقیده به خداوند (ج) دارد و سر افغانیت و اسلامیت خود افتخار میکند. [تکبیر حاضرین] من مخصوصاً اول از مردم تشکر میکنم، اگر این ملت حس تواضع و حس ترجیح آینده را برای گذشته نمیداشت، هزارها طالب آمده بودند، اگر یک مملکت دیگر میبود، خدای ناکرده صدهایش کشته میشد. دا د ملت زور دی، دا د دې ولس آرزو ده او تاسې ته یې وښوده. جوماتونو ته یې یوړل، کورونو ته یې یوړل، چای خانو ته یې یوړل، ورسره وغږېدل او په دې برخه کې زه د طالبانو له مشرۍ نه هم مننه کوم. دوی ته هم دا فیصله آسانه نه وه، اما دوی ته ځکه آسانه شوه چې د فتوا په مقابل کې کوم دلیل وجود نه درلود. که دا شی د افغانستان له نورو اقشارو نه راغلی وای، دا رقم منل به نه کېدل. دا ځکه ممکنه شوه چې علماء کرامو ممکنه کړه، د سولې شورا دا ممکنه کړه.
این مملکت، مملکت مشوره است. اجماع این مملکت در گرفتن نبض عامه است و هر اقدامی که من کردهام، با گرفتن نبض مردم بوده است. پیش از ماه مبارک رمضان، بخش تشریفات حساب کرده بودند که هفت هزار و پنجصد هموطن ما به ارگ آمده بودند در یک ماه. [سؤال از کارمند تشریفات:] چند هزار نفر در ماه مبارک رمضان آمده بودند؟ در هر هفته ماه مبارک رمضان یک و نیم هزار و بعد از آن در عید حداقل چهار هزار نفر آمده بودند. من را که دیدهاید! عادت من این است که همراه همه مصافحه میکنم، هر چا سره روغبړ کوم، ۹۵ فيصده دا خلک چې راغلل، ماته یې وویل چې سوله غواړو! د ولس غږ او د ولس اجماع واضح وه، موږ کوم خاص شجاعت نه دی کړی، له تاسې مننه، جناب استاد خلیلی تشکر! اما این شجاعت نیست، این تعهد به اراده ملت است، این تسلیمی به اراده خداوند، احکام قرآنی، هدایت علماء کرام، سنت نبوی و خلفای راشدین ماست. از این جهت باید به صورت واضح بفهمیم که تصمیم ما بر اساس مسایل شخصی گرفته نمیشود، منافع ملت باید همیشه سر منافع عدهای محدود ترجیح داده شود.
با تمام احترام به آزادی و افکارشان - ترجیح داده شود. من برایتان یک مثال میدهم، دو افغان اگر در یک پل بیایند که یک موتر در آن جای میشود و در وسط پل این دو موتر به هم برسند، کدامش اول پس میرود؟ یک حادثه بسیار ساده است، هر کدامش میتواند برای یکی دیگرش تیر شود، اما یک دفعه اگر شق کنیم جناب وزیر صاحب وردک، تاسې ته معلومه ده چې که یو وار په خپله خبره ودرېدو بیا وایو چې شا ته نه ځوو. [خندا] همدا سې ده که نه؟ اوس خبره دا وه چې اول حرکت څوک کوي؟ په دې کې کوم خاص حیثیت نشته. که زرهاو نفره د یو بل په لاس وژل کېږي، نو دلته عقل په کار دی؟ که دا چې له خپل ځای نه نه ښورو، دوه دقیقې شا ته نه ځم د دې لپاره چې سل کیلومتره مخکې ولاړ شم. جرئت په دې کې و چې باید اول اقدام یوه کس کړی وای او دا اقدام وشو.
بین دیروز و امروز، من ده تا والی را دیدهام؛ تا روز پنجشنبه هر سی و چهار والی را میبینم.
برداشت عمومی را باید به صورت واضح بسنجیم. حالی جناب استاد خلیلی، خدمت شما پیشنهاد من این است: یک، هر تشویشی را که در قسمت صلح برای تمام ملت افغانستان وجود دارد، همراه شورای عالی صلح شریک بسازید.
دوم، هر پیشنهادی را که برای بهتر ساختن پروسه صلح وجود دارد، همراه شورای عالی صلح و همراه من شریک سازید. زیرا تمام بزرگان، اتحادیهها و نهادهای زنان و اقشار افغانستان در این دخیل هستند، نکتهای که موجب نگرانی بعضی مردم شده بود، هغه دا وه چې دوی فکر کاوه د سولې کار خلاص شو. زه تاسې ته همدا اوس وایم، ټول له جوماته راغلي یوو، ټول اودس لرو. ما تراوسه له یوه طالب سره هم نه دي لیدلي، اما د ولس په نبض پوهېدم، ځکه مې اقدام وکړ. د سولې لپاره باید هر اقدام په روښانه ډول وشي، سوله په تیاره کې لکه د غله غوندې نه راځي، سوله په په روښانه ورځ او د افغانانو په همت راځي او زموږ په اتحاد او اتفاق باندې به راځي! نو اوس ضرور ده چې موږ پوه شو په کومې مرحلې کې یوو؟ موږ اوله مرحله کې یوو چې د سولې مذاکرات ممکن کړو. ټول نظریات لرو او معلومداره ده چې د مسوول او ستاسې د خادم په حیث ما شپې او ورځې په دې تېرې کړې چې د هرې ستونزې لاره څنګه هواره کړو؟ او هیله ده تاسې د دې شاهد اوسئ. هره ستونزه چې طالبانو مطرح کړې، موږ یې لار هواره کړې که نه؟ په بین المللي قواو باندې زر وارې راشئ چې وغږېږو. کومه مسئله ده چې تاسې غواړئ ورباندې وغږېږو؟ بیا درته وایم، لکه د سولې کاروان ته مې چې وویل، د افغانستان هر ځای کې چې غواړئ ماسره وګورئ، په سترګو! د افغانستان هر ځای کې چې غواړئ له جناب استاد خلیلي سره وګورئ، په سترګو! جناب خپلوک صاحب سره وګورئ، د علماو شورا سره، جناب کشاف صاحب سره او که ملي شورا سره ګورئ... جناب وزیر صاحب وردګ او همکاران یې ټول حاضر دي، خدمت کې مو دي. موږ خپل افغانیت باید ومنو او په دې درې ورځو ثابته کړه چې موږ ټول افغانان یوو. اوس باید په ګډه راشو چې لوی قدمونه واخلو.
مثلی که جناب استاد گفت، صلح در یک روز نمیآید، اما جهت صلح مثبت است، اقدامات دیگر ضرور است که ما این را سریع بسازیم.
علاوه بر اجماع ملی، امید است ثابت شده باشد که امروز اجماع قوی منطقهیی در حال به وجود آمدن است. به کنفرانس شانگهای در چهار سال گذشته و کنفرانس شانگهای امروز ببینید. برای کشورهای منطقه تصمیم گرفتن در جنگ بسیار مشکل است، تصمیم گرفتن برای تقویت صلح به مراتب آسانتر است و اجماع کامل منطقهیی به جز مشکلاتی که همه خبر دارید، وجود دارد که سر آن باید کار کنیم.
دوم، اجماع جهان اسلام وجود دارد. من از برادر عزیزم خادم حرمین شریفین، پادشاه عربستان خاصتاً و از شخصیتهای بزرگ مسجدهای حرمین شریفین ابراز امتنان میکنم. اعلام و فتوای اینها بیسابقه بود؛ و این را باز هم در نهایت احترام به ملت افغانستان میگویم که این کار را فتوای علماء افغانستان ممکن ساخته است و همچنین تصمیم دولت افغانستان که صلح را به صورت جدی سر جنگ ترجیح بدهد.
د افغانانو ترمنځ خو له بده مرغه جنګ هر وخت کولای شوو. کورنۍ کې یې نه شوو کولای؟ دې ته خو موږ تیار ناست یوو... [خندا]، خو جرئت اوس په جنګ کې نه دی، جرئت په سوله کې دی، عزت په سوله کې دی او حیثیت په سوله کې دی. افغانستان ته خدای (ج) هر څه ورکړي، که سوله وي تاسې فکر وکړئ، زما ټولې زده کړې په دې کې وي چې څنګه آبادي راوړو. که یو کال سوله وي تاسې به وګورئ چې انشاءالله تعالی د علماء کرامو ټولې غوښتنې به عملي شي چې موږ وکړی شوو چې د افغانستان په هر ولایت کې یو جامع جومات ولرو.
من از قاریهایی که از ۳۴ ولایت افغانستان در ماه مبارک رمضان به ارگ آمدند و از رؤسای حج و اوقاف ۳۴ ولایت هم تشکر میکنم. د دوی د غوښتنې په اساس به نه یوازې څو سوه زره د فتوا نسخې د افغانستان په ټولو ولایتونو کې خپرېږي، بلکې موږ به د قرآن کریم یو میلیون نسخې په دې راتلونکو څو میاشتو کې د افغانستان ټولو مدرسو ته ورسوو او پس له هغې به د احادیثو شریفونو په مجموعو باندې د دې کمېټې د وړاندیز په اساس کار وشي. تاسې وړاندیز وکړئ چې موږ څنګه واحد نصاب راوړو، مدرسو ته انسجام راوړو او د علماو د عزت خوندي کولو لپاره چې هر رقم کېږي، انشاء الله تعالی اقدام به وکړو.
بررسی کل رؤسای حج و اوقاف این است که از ۱۴۶ هزار مسجد شریف، تنها ۳ هزار آن را دولت حمایت میکند. من آواز اینها را به صورت واضح شنیدم، امروز روز اعلان نیست اما به صوت واضح سر این کار میکنیم که ما چه طور زمینه وسیع اعاده حیثیت علما - که همیشه در متن جامعه ما بوده - و ضرورت و گفتههای اینها را تأمین کنیم. انشاءالله روز به روز قدمها گذاشته شود.
مسئله صلح افغانستان یکبعدی نیست. بنابراین تشریک مساعی همهجانبه کار دارد. یک بعد آن، بعد بینالافغانی ما است. مسئله صلح باید بینالافغانی حل شود و چارهای جز راهحل بینالافغانی وجود ندارد. باید به نتیجه برسیم که مذاکرات را در کجا و چه وقت آغاز میکنیم؛ وقتی که سر این تصمیم گرفته شد، هیئت مذاکره را شورای عالی صلح تعیین خواهد کرد و یک هیئت از حکومت به صورت ممد میباشد، مشابه آن که در مری اقدام شده بود. حدود صلاحیتهای این هیئت را اجماع تعیین میکند. وقتی که روزی انشاءاللهتعالی سر پیمان صلح به نتیجه برسیم، معلومدار که ملت باید سر آن صحه بگذارد. قدمهای بعدی است که به چی وسیله و از کدام راه ما آن را تصویب میکنیم، مسئلهای است که ملت باید سرش صحبت کند.
در عین حال پیمان صلح ابعاد بینالمللی و منطقهیی دارد و این همزمان بعد از این که انشاءاللهتعالی ما به اجماع بینالافغانی میرسیم، باید مورد موافقه قرار بگیرد. در این بخش، هم همکاران بینالمللی ما نقش و مسئولیتهای واضح خواهند داشت و هم همکاران منطقهیی ما، مخصوصاً کشور پاکستان. مرحله سوم، مرحله عملی کردن است و این خودش باید در پیمان صلح وجود داشته باشد که مراحل عملی شدنش چیست.
در این سه روز کل ملت در تشویش بود و آن تشویش انشاءاللهتعالی کم شده است. نکتهای که این سه روز نشان داد، دو چیز است:
یک، آتشبس تقریباً ۹۹ فیصد بدون مشکل عملی شد. زیادترین تشویش در یک پیمان صلح سر آتشبس میباشد و این نشان میدهد که ملت عظیم افغانستان آماده صلح است و انشاءاللهتعالی آتشبس به برکت خداوند (ج) انجام خواهد شد که در این بخش ما تجربه بسیار داریم.
مسئله دوم این بود که مردم تشویش جدی داشتند که ملت ظرفیت بخشیدن را نخواهند داشت و نخواهند بخشید؛ و برای آشتی واقعی آماده نخواهد بود، چون به اندازهیی خونریخته شده و فاجعهها به وجود آمده که هر کس در خشم خواهد بود. حرکت خودجوش مردم نشان داد که مردم ما آیندهنگر هستند.
زموږ ولس یو عظیم ظرفیت لري، شاته نه ګوري، پوهېږو چې شا ته څه دي. یو سل کاله بعد شاید تاریخ دې ته آماده شي چې قضاوت وکړي، نن د دې وخت نه دی. زما عرض دا دی چې موږ باید مخې ته وګورو نه شاته، اما سطح د جهاد واضح وه، د ټول ولس ده. هېڅوک باید افغانستان کې دا اجازه ونه لري چې جهاد ته په سپکه وګوري. اما راتلونکي فاجعه یوه واضح فاجعه ده او دا زمینه د دې نه ده چې موږ راشو په دې باندې ساعتونه او ورځې تېرې کړو. باید خبره دا وي په افغانستان کې یو عادل او اساسي نظام ته چې خوندي وي او د ټول ولس برخه په کې وي، دې ته څنګه ورسېږو؟ دې ته باید آمادهګي ونیسو او دا یوازې په ولسواکۍ کې کېږي.
زه بیا هم په آخر کې له ټولو نه مننه کوم، نورو مشورو ته ضرورت لرو. ستاسې مشورې به همیشه په دقت لیدل کېږي، په همدې خاطر ما دا فرمان صادر کړ. تشکر جناب مولوی صاحب اچقون خواسته شما بود که من به پیشنهاد امروز جامهی عمل دادم. هر پیشنهاد که باشد، به آن به صورت واضح گوش شنوا موجود است. امید است که ثابت شده باشد، چیزی را که من در دوران انتخابات گفته بودم، امروز به جرأت ادعا کرده میتوانیم که ارگ جای حضور علماء کرام و شورای عالی صلح است. فاصله در این مملکت قابل قبول نیست. اجماع ملی ما بر این اساس میشود که عقاید و منافع ما به صورت واضح تأمین شود.
خدای (ج) مو ساته! ژوندي اوسئ.
تل دې وي افغانستان!
یشه سین افغانستان!
زنده باد افغانستان!
او بریالی دې وي د سولې شورا او د علماو شورا!
مننه!