سوله، یووالی او د قانون حاکمیت: د افغانستان د راتلونکي لپاره ملي پیغام
په کابل کې د سولې د ملي مشورتي کنفرانس په پای کې وینا
مهم ټکي:
- سوله د یو ملي امر په توګه: له غچ اخیستنې څخه سولې ته لومړیتوب ورکول.
- د قانون حاکمیت: قانوني واک د ثبات د بنسټ په توګه.
- ملي یووالی: د افغانستان ټول قومونه د یوه واحد ملت په توګه.
- ټولشموله استازیتوب: د ښځو، ځوانانو او قومي ډلو ګډون.
- د سولې عملي پلي کول: هوکړې باید د عمل وړ وي.
- د سرښندنو درناوی: د شهیدانو او له جګړې څخه د اغیزمنو شویو کسانو یادول.
- سیمه ییز مالکیت: افغانان باید په خپله ننګونې او حل لارې وپېژني.
- پر تاوتریخوالي د خبرو اترو برتري: له جګړې څخه مذاکراتو ته ترجیح ورکول.
- ولسي ګډون: په ولسي کچه د پوهاوي لوړول او ملاتړ.
۲ حوت ۱۳۹۶
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
والصلح خیر، این خواهش نیست، این امر الهی است. جناب استاد خلیلی، جناب داکتر صاحب سرابی، جناب قاضی صاحب، حاجی صاحب دین محمد، جناب کشاف صاحب، همهی اعضا و معاونین محترم شورای عالی صلح، اعضای محترم رهبری شورای عالی صلح، تمام هموطنان عزیز که از کنج کنج افغانستان تشریف آوردید، اولتر از همه تحفه پیشوای بشریت را برایتان تقدیم میکنم، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
خوش کیلدینگ، خوش آمدید، ښه راغلاست!
دا کور ستاسې دی، دا چې څو ورځې مو ماته امانت راکړی د زړه له کومې مننه، اما څوک دې دا نه هېروي چې تاسې د دې کور خاوندان یئ، دا کور د ولس دی، دا کور د زورواکو نه دی! اول میخواهم از تکتکتان تشکر کنم که به پایتخت غمزدهی کشور، پایتختی که هنوز در عزا است، تشریف آوردید و از خواهران و برادرانتان دیدن و برای شهدا اتحاف دعا کردید؛ برای زخمیها شفا خواستید، اما خاصتاً از سهم فعالتان در بحثهای همهجانبه، نظریات بسیار سازنده و قطعنامه نهایت اعلایتان از صمیم قلب تشکر میکنم.
فرق ته وګورئ! موږ او تاسې په آزاده فضا کې، بې له هېڅ نوع سانسور نه، بې له هېڅ نوع زور نه، د ولس په راتلونکي باندې غږېږو او د ولس غم او د ولس غوښتنه څرګندوؤ. ارګ د زور ځای نه دی، ارګ د خدمت ځای دی. څوک چې ځان ته زورواک وایي، په دې دې پوه شي چې حضرت ابوبکر صدیق (رض) ورته څه ویلي: مات شئ! زما د حلف وینا مو په یاد ده؟ هغه وینا مې دا وه چې د حضرت ابوبکر صدیق (رض) وینا مو وکړه: خدایه ﷻ دا توان راکړه چې څوک بېوزله دي د هغو په خدمت کې واوسم او چې څوک زور وایي هغوی مات کړم! ډېر غور مې وکړ، ډېر فکر مې وکړ.
سر من که همیشه نظر شما این است که عمری هستم، اما صدیقی ملایمتر بود؛ اما این طرز دید، طرز دید شخصی نیست، این طرز دید ملی ماست و پیغام همه شماست که حاکمیت قانون در این خاک، راه نجات است. تاسې یو یو ته درغلم او زما په غوږ کې مو څه وویل؟ تاسې ۹۰ فیصدو وویل چې قانون پلی کړه، د قانون په پلي کولو کې زموږ راتلونکی خوندي دی. و تعهد جناب استاد خلیلی، خپلواک صاحب، تمام اعضای شورای عالی صلح همراهتان این است که از ابتدا تا انتها که هدف صلح به دست ما میآید، پروسه شفاف خواهد بود.
خواهران ما خاصتاً اطمینان داشته باشند که حقوق زنهای افغانستان در چارچوب صلح تأمین میشود و نمایندههای زنان در مذاکرات صلح مستقیماً اشتراک داشته میباشند و همچنین اقشار و اقوام که همه صلحطلب هستند، نمایندگی خواهند داشت. البته هره مذاکره په تلویزیون کې نه کېږي، اما نتایج به په شفافه توګه د ولس په خدمت کې وي. در افغانستان چیزی به پنهانی صورت گرفته نمیتواند. من خاصتاً از نتیجهگیریتان و همچنین از علماء کرام، جامعه مدنی، زنها، جوانان، مشران جهادی، قومی و ملی ما که همهتان، قلب و مغزتان در یک جای است، تشکر میکنم. صلح ضرورت حیاتی این مملکت است، حال به قوت، من به نمایندگیتان صحبت کرده میتوانم که ملت ما بر ایجاد صلح و برای به دست آوردن آن، اجماع کامل دارد؛ له دې اجماع مو مننه!
من میخواهم از هیئت رهبری شورای عالی صلح، جناب استاد، همهی بزرگان، داکتر صاحب، عزیز صاحب و همه یک به یک ابراز امتنان کنم - وقتتان را نمیگیرم- چون واقعاً تحرک آوردید و از تعهد، تحرک و شیوهی مشورتتان من قلباً ابراز امتنان میکنم. دا د مشورو وطن دی، دا د جرګو وطن دی، موږ بې له مشورې او بې له جرګې په نبض باندې نه پوهېږو او جناب قاضي صاحب وقاد نه مننه کوم چې همېشه یې د ولس دا نبض په هغو الفاظو ویلی دی چې لږ خلک یې ویلای شي، نو خدای (ج) دې همېشه روغ لره. دا چې اوس مو په ښه صورت کې ولیدلي، نو مولوي صاحب، پوهنوال صاحب، جناب کشاف صاحب او ټولو، دا الهي امر به پلي کوو.
نکته دوم: چهل سال خون، بحران و ناامیدی بس است. رسالت ما و شما در این تالار به حیث مردم و مسؤولین این است که نقطه پایانی به بحران بگذاریم. بحران میراثی است؛ اما طبیعی نیست، چرا در بحران زندگی کنیم؟ این سوال را باید ملت به صورت اساسی پرسان کند و ملت اجماع دارد؛ کسانی که فکر میکنند در بحران ماهی گرفته میتوانند، دوباره فکر کنند، ملت اجازه بحرانآفرینی را به کسی نمیدهد و در این مشران قومی و جهادی، خواهران، جوانان و همه اقوام و اقشار ما نقش اساسی دارند.
په یوه انسان په اسانۍ د قومي مشر یا جهادي مشر نوم نه شي ایښودل کېدای، مولوي صاحب، پوهنوال صاحب، جناب حاجي صاحب او همه میفهمیم که عنوان مشر، افسقال و بیک را، آدم به آسانی کمایی نمیکند، این نتیجه تجربه و امتحان دایمی است، خدای ناکرده در یک روز آدم از دست میدهد، از این خاطر امروز در این اتاق یک سرمایه بسیار بزرگ اجتماعی است. ما و خصوصاً شورای محترم عالی صلح، باید از این سرمایه بزرگ سیاسی و اجتماعی در خدمت صلح استفاده کنیم؛ چون جایی که حرف شما میرسد، هر کدامتان هزارها نفر را میشناسید و خواهش من این است که هم پیام و هم درخواست و اراده صلح را برایشان برسانید او په دې څلوبېشتو کلونو کې دومره زجر چې زموږ خوېندو لیدلی، لږو اشخاصو لیدلی دی. افغانستان کې همېشه وطني ښځې صحنې ته وتلې دي. چا راته وویل چې د ملالۍ ورځ ولمانځه، په سر سترګو!
نن د ملالۍ لونګۍ ستاسې په منځ کې ناستې دي او هماغسې اتلې دي، خوبی در این است که زنهای افغانستان امروز از خود نمایندگی کرده میتوانند، افکار زنهای افغانستان را افکار وارداتی نگویید، اینها از بطن جامعه هستند، ریشههای عمیق دارند و آینده جامعه را به بهترین صورت تمثیل میکنند، همه اقوام و اقشار کشور همیشه اعتدالپسند بودهاند و خصوصاً علماء کرام، چون از قرآن مجید، سنت نبوی و شریعت غرای محمدی نمایندگی کردند و از احزاب و مذاهب مختلف.
نکته سوم، این است که ما در یک حالت امتحان اراده و عزم خود هستیم. اول من میخواهم به روان پاک همه شهدا و قربانیان جنگ درود بفرستم، وقتی که اولاد آدم - کل مردم افغانستان اولاد ما است- پارچه پارچه میشوند و خونشان سرکها را میگیرد، این امتحان الهی است؛ به چه معنی؟
آیا در وقتی که مخالفین ما را میکشند، جواب ما جنگ است یا صلح؟ آیه کریمه را ببینید، جواب شر را با خوبی بدهید، صلح سر جنگ افضل است. بې له دې به فرق څه وي که د وژلو ځواب په وژلو ورکوو؟ دا چې د امنیتي او دفاعي قواوو اتلان د دې خاورې دفاع کوي، هغه د جنګ میدان دی، اما کوڅې د جنګ میدانونه نه دي، جوماتونه د جنګ میدانونه نه دي، شفاخانې د جنګ میدانونه نه دي، دوی د جنګ شکل بدل کړ. زموږ امتحان دا دی چې د غم په ورځو خپل عقل ولرو او خپلو ګټو باندې پوه شوو. من میخواهم از یک جوان تشکر کنم، بعد از فاجعه خونین کابل، یک جوان برای من یک پیغام روان کرد، زه له روغتون نه بېرته راتلم چې دا ټول جسدونه مې ولیدل. ویل یې جمهور رئیسه: د احساساتو حق نه درکوم، ته مې د دې لپاره نه یې ټاکلی چې وژاړې، ته مې د دې لپاره نه یې ټاکلی چې هدف دې له لاسه ورکړې، ته مې د دې لپاره وټاکلې چې د فولادو عزم ولرې او سوله تعقیب کړې!
این پیغام جوان بود که من اول استاد خلیلی را دیدم و در حالتی که فضا نهایت متشنج بود، خدمت شورای عالی صلح رسیدم که برایشان بگویم هدف خود را از دست ندهید.
او موږ دغه هدف تعقیبوو او انشاءالله تعالی پایلې ته یې رسوو، یک هفته بعد از امروز کنفرانس دوم کابل صورت میگیرد و هدف این کنفرانس این است که اجماع منطقهای و بینالمللی را سر صلح به وجود بیاوریم و پیغام و پیشنهاد مذاکرات صلح را با طالبان به دنیا و به مردم خود ارائه کنیم. موږ دوی ته د انتخاب حق ورکوو، دوی دې وګوري چې آیا دوی هم دومره نیت لري، آیا د خدای (ج) ارادې ته تسلیم دي او د ولس نبض درک کوي که نه؟
جنګ خو همېشه کولای شوو، خو خبره دا ده چې سخت کار باید ترسره کړو او اوس سخت کار د سولې کار دی. من میخواهم چند پیغام شما را پس تکرار کنم که در گوشم یا در چند کلمه همراهم گفتید، اما اول چرا من آمدم، خلاف رسمهای درباری همراه هر کدام شما رو بوسی کردم؟ تاسې دلته راوستم، بل چا دلته نه یم راوستی، له تاسې نه مې مننه کوله!
زه خو د زورمندانو کاندید نه وم، زه خو د پیسه دارانو کاندید نه وم، زه خو د ځمکو د غاصبینو کاندید نه وم، ستاسې کاندید وم، له تاسې نه مننه کوم!
و دوم هر کدامتان را که من میبینم، پس نعمت لذت افغانستان واحد را دوباره حس میکنم، یک دقیقه اوزبیکی میشنوم، دقیقه دیگر ترکمنی، دقیقه دیگر دری و دقیقه دیگر پشتو میشنوم، این وحدت ملی افغانستان است.
من در اینجا برایتان یک عرض ساده دارم؛ ملت، افغان و مسلمان بودن ما را کس به ما بخشیده یا به خون کمایی کردیم؟ یک و نیم میلیون شهید دادیم، برای جهاد خانه و کاشانه را ایلا کردیم؛ میلیونها نفر ما مهاجر شدند از خاطر کلمه «الله»، کدام کسی دیگر دوست یا دشمن باور این را داشت که جهاد ما موفق میشود؟
جناب قاضی صاحب و جناب حاجی صاحب، شما در صف اول بودید. غیر له دې چې باور په خدای (ج) او د ملت په یووالي باندې ولرو. دوم، بارها مردم کوشش نکردند که خاک ما را مستعمره بسازند و هویت ما را حذف کنند و وحدت ما را زیر سوال ببرند؟ هر بار ما به اتحاد و اتفاق آمدیم یا نی؟ شما نمونه وحدت ملی افغانستان هستید، این بزرگترین سرمایه است، من میخواستم که این (خاک) را ببو و از شما تشکر کنم!
دویم پیغام مو دا و، لکه مخکې مې چې وویل، د قانون حاکمیت. ها غلطه د امان الله خان عکس دی. بهترینې آرزوګانې یې درلودې، عملي نه شوې، ځکه تاسې غوندې ولس یې نه درلود. هغه یوازې و، محدودې حلقې کې و. زما خبره دا ده چې د امان الله خان ناتمام فصل به موږ تکمیلوو، ځکه نن یې ولس غواړي!
پیام سومتان این بود که هم نیت و هم اراده و پروگرام عملی صلح را داشته باشیم. نیت در صحیح بخاری پنج بار آمده است - جناب کشاف صاحب و دیگر علما تشریف دارند، مولوی صاحب جوره در تفسیر قرآن شریف نوشته است - نیت اصل است و من میخواهم همان آرزوی را که در قلب شما است، انعکاس بدهم؛ نه تنها به حیث رئیسجمهور افغانستان بلکه به حیث یک افغان، شهروند و یک هموطنتان.
دا شی خو چاته نه پاتې کېږي. سبا غواړم تاسې ته په کلي کې سترګې په سترګو وګورم او ووایم چې نیت مې د سولې دی او نیت مې د سولې و. اراده از خاطری که میفهمید صلح مشکل است؛ صلح آسان نیست؛ صلح قیمت دارد و میفهمید که کلانترین قیمت صلح چیست؟ باید دیدگاه مخالفین خود را درک کنیم. صلح یک طرفه و تحمیل شده نمیتواند. اگر نیت داشته باشیم، باید قبول کنیم که صلح مذاکره میخواهد و مذاکره قناعت میخواهد؛ اما وقتی که اراده باشد، سرفراز صاحب تاسې ته معلومه ده، حزب اسلامي سره مو سوله واضح کړه چې موږ اراده لرو. کله چې اراده او نیت ولرو، ستونزې حل کېږي و از همه کرده زیادتر رسیدن به یک پیمان صلح، یک اندازه مشکلات دارد. مسئله اصلی باید تطبیق صلح باشد و تطبیق صلح در این جا، خواهران و برادران در این است که تا زمانی پنج میلیون مهاجر داشته باشید، خیال میکنید که صاحب صلح واقعی میشوید و همچنین تا زمانی که بیجاشدگان داخلی ما حقوق خود را نداشته باشد. څو نفرو مو ماته عریضې راکړې، ځکه چا درنه ځمکه اخیستې، څو سپین ږیري مو په ژړا شول، ځکه چا په باندې ظلم کړی. دې حالت کې سوله تطبیق کېدای شي؟ بایدد قانون حاکمیت ولرو، باید مټې ولرو، باید اراده ولرو، ځکه که عمل ونه لرو سوله نه شي کېدای. هغه شی چې په کاغذ وي، هغه د نیت نتیجه ده، اما هغه شی نتیجه ورکوي چې عملي شي.
از عالم بی عمل کرده در دنیا چیزی بدتر وجود دارد؟ از آن جهت ضرورت واضح است که ما بفهمیم، صلح تیاری [آمادگی] کار دارد و بدون اصلاحات سرتاسری اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اراده واضح، صلح عملی کردنش جنجال دارد. تقریباً یک میلیون جریب زمین را غاصبین غصب کرده بود. ما حدود چهار صد هزار جریب را از پیششان پس گرفتیم؛ اما برای مهاجر جای نمیرسد. این را عدالت میگویید؟ از مهاجر که پس به آغوش کشور خود میآید، رشوت میخواهید؛ آیا این قابل قبول است؟
نه یې غواړو! نو دلته واضح ده چې باید د ولس آواز را ووځي. په دې نه کېږي چې هر چاته لار شه چې اجازه ورکړه. هر افغان حق لري چې د افغانستان په ګوټ، ګوټ کې ژوند وکړي. څوک چې یې منع کوي، د قانون خلاف حرکت کوي، نو واضح ده چې موږ باید موانع تشخیص کړو. حال که اجماع صلح را ایجاد کردید - و من از پیشتان بسیار تشکری میکنم- موانع صلح را هم تشخیص دهید. در سه قطعنامه یک قسمت موانع تشخیص شده، حال باید وسیعتر تشخیص شود. چون اگر ما تشخیص نکنیم، وقتی که مذاکرات شروع شود، طالبان، جامعه بینالمللی و دیگران تشخیص میکنند. مالکیت صلح معنیاش این است که ما باید موانع را خود ما تشخیص کنیم و راه و چاره را خود ما بسنجیم.
درد ما را از ما کرده کسی زیادتر فهمیده میتوانند؟ مثل این نشود که در دوران گذشته هر روز خارجیها میآمدند که مقابل فساد مبارزه کن، حال تمام روز میگوید که بس است، کجا و چه وقت سرعت کمتر میشود، [خنده رئیسجمهور] از خاطری که ما مالکیت را گرفتیم و آن مالکیت باید به صورت واضح گرفته شود.
آخري پیغام مو ډېر مهم و، بار بار مې له تاسې واورېده. د احمد شاه بابا یادونه مو وکړه، د میرویس نیکه یادونه وکړه، د نورو مشرانو یادونه مو وکړه. ستاسې پیغام ماته دا و چې تاریخ جوړ کړه. افغانستان ته نوم وګټه او نورو شیانو پسې مه ګرځه. که دا ستاسې هدایت دی په سر سترګو، هرې قربانۍ ته زه حاضر یم چې دې وطن ته تاریخ وګټم!
در آخر پس میآیم سر نقش بزرگان قومی، مردمی و جهادی، اول ضرورت به ذهنیتسازی است که امروز شما مشترکاً یک قطعنامهای را ایجاد کردید که یک چارچوب عظیم را برای ذهنیتسازی آماده ساخته است. وقتی که پس میگردید، ذهنیتسازی را دوام بدهید. این باید جلسه دو روزه نباشد، این جزء یک پروسه دوامدار است، او دویم، هر یو ځان د سولې سفیر وګڼئ. یوه هفته بعد چې نړۍ ته اعلان وکړو، له هغې وروسته یې چې ځواب یې راکړ او رسمي مذاکرات یې ومنل، په سترګو. که نه ستاسې پیغام دا دی او زه ستاسې له پیغام سره موافق یم. په ټول افغانستان کې باید ولسي غورځنګ پلي کړو چې هر کلي کې وګرځي. د هر چا چې توپک په لاس کې دی، تاسې ورته ووایئ چې توپک دې رخصت کړه. د پکتیکا یو جهادي مشر و، د پکتیکا مشران حتمن پېژني، د بُن له کنفرانس وروسته یوه غره ته جګ شو. چا ورنه پوښتنه وکړه چې قومندان صاحب څه کوې؟ ویل یې چې کافي نښې مې ویشتلي دي، وطن مې ساتلی، اوس غواړم چې توپک ته رخصت ورکړم. دغه رخصت د توپک په کار دی او تاسې دغه توپک ته رخصتي ورکولای شئ، دا غم تاسې ټولولی شئ او انشاءالله تعالی ټول به یې کړو. بیا هم د خدای (ج) هدایت دی چې که دښمن دې په توندۍ راځي ته ورسره په سولې لار شه او نتیجه به یې دا شي چې د سولې په نتیجه کې به ورکه ورورولي بیا را ژوندۍ شي.
موږ یو ډېر اساسي شی ورک کړی، هغه د سولې او د یو بل د منلو فضا ده. سوله باید د دې زمینه راکړي چې یو بل ومنو، یو واضح پښتو متل دی:
«که تا ویل چې زه یم او ما ویل چې زه یم، نه به ته یې، نه به زه یم - که ما ویل چې ته یې او تا ویل چې ته یې، هم به زه یم، هم به ته یې»
د سولې پیغام ډېر ساده دی. موږ غواړو چې ټول افغانان زه او ته نه شوو بلکې موږ شوو. یو واحد ملت، یو عظیم ملت او یو قوي دولت چې د خدای (ج) او د اساسي قانون په چوکاټ کې به عمل کوي.
من بازهم از سهم فعال، تشریفآوری و تعهدتان به پروسه صلح و به آوردن اهداف مقدس ملی ما، تشکر میکنم.
یشه سین افغانستان!
تل دې وي افغانستان!
زنده باد افغانستان!
پایندهباد پروسه امیدوارکننده صلح و موفق باد شورای عالی صلح افغانستان!