د سولې لپاره ملي اجماع: د مدني ټولنې، ځوانانو او ښځو ځواکمنول
د سولې په اړه د مدني ټولنې، ځوانانو او ښځو ملي کنفرانس کې وینا
مهم ټکي:
- د سولې ملي اجماع: د افغانانو په مشرۍ د سولې د پروسې لپاره د یووالي رامنځته کول.
- د ټولنې رول: د سولې په جوړولو کې د مدني ټولنې، ځوانانو او ښځو ځواکمنول.
- د قانون واکمني: د قانوني حکومتولۍ له لارې د دولت پیاوړي کول.
- د جګړې پای: د څو لسیزو جګړو او په میراث پاتې بحرانونو ردول.
- بین الافغاني مذاکرات: د افغانانو ترمنځ د مخامخ خبرو اترو غوښتنه.
- له تروریزم سره مبارزه: سیمهییزو او له پولې هاخوا ګواښونو ته رسیدګي.
- اسلامي ارزښتونه: د اسلامي اصولو او عدالت له لارې د سولې ترویج.
- اقتصادي عدالت: د بېوزلۍ له منځه وړلو او فرصتونو سره د سولې تړل.
- سیمهییزه همکاري: له ګاونډیانو سره د رغنده اړیکو هڅول.
- ملي ګډون: د کډوالو د بېرته راستنېدو او ټولنیز یووالي ملاتړ.
۲۷ جدی ۱۳۹۶
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب ډاکټر صاحب سرابي، جناب کشاف صاحب، معاونین محترم شورای عالی صلح، جناب خپلواک صاحب، نماینده محترم جامعه مدنی، نماینده محترم جوانان، نماینده محترم زنان افغانستان، خواهران و برادران، اعضای مجلس، علماء کرام و فعالین مدنی، اول تر از همه تحفه پیشوای بشریت را خدمتتان تقدیم میکنم، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
پوهېږئ زه ولې هر یوه ته درځم او لاس درکوم؟ اول از خاطری که به اساس اراده شما من در اینجا قرار دارم و دوم، شما محور صلح، ثبات و رفاه افغانستان هستید. بدون شما و سهم فعالتان نه صلح آمده میتواند و نه رفاه و امنیت. جامعه مدنی، جوانان و زنان نقش کلیدی خود را درک کنند؛ سوم میخواهم بوی هر ولایت افغانستان را از شما استشمام کنم. هر کدامتان یک گل هستید از این باغی که افغانستان است و از این گلستانی که افغانستان بوده میتواند. او څلورم دا چې وګورئ د جمهور رئیس زړه مو نه لړزېږي. که څوک خیال کوي چې په څو بادونو به دا بید (وله) ولړزېږي، نو بیا دې له سره فکر وکړي! زموږ او ستاسې نیت کلک دی، اراده مو ټینګه ده او حوصله مو لوړه ده، اما په دې، دې څوک نه غولېږي. نیت ځکه، چې ستاسې قطعنامه د افغانستان نیت دی. اجماع ملي از علماء کرام شروع شد، امروز جوانان، زنان و فعالین جامعه مدنی افغانستان، اگر صد فیصد نباشد، ۹۸ فیصد هر چیز را میخواهد. اگر این اجماع ملی نیست، پس اجماع ملی چیست؟ هر کسی ادعا میکند که علما، مساجد و مدارس افغانستان در یک جهت هستند و جامعه مدنی، زنان و جوانان در صف دیگر، دوباره فکر کنند. مسلمان بودیم، هستیم و تا ابد خواهیم بود.
اسلام در خون و وجود ماست. هجویری از ما بود، امروز پیر لاهور است. میخواهید نام هزاران نفر را حالی من بگویم که دیگران را درس اسلام دادند؟
ما در مقولهای ابن سینا هستیم:
کفری چو منی گزاف و آسان نبود
محکمتر از ایمان من ایمان نبود
در دهر چو من یکی و آن هم کافر
پس در همه دهر یک مسلمان نبود
افغانستان ته دې څوک د اسلام درس نه ورکوي. ماته په معاصر تاریخ کې راوښیئ چې بل کوم مملکت د الله کلیمې لپاره یو نیم میلیون شهیدان ورکړي دي؟ هلته چې افغانانو د جهاد بیرغ جګ کړ، نیم فیصد د دنیا متفکرینو، نیم فیصد د دنیا تصمیم نیوونکو به دا فکر کاوه چې دا جهاد به بریالی شي؟ خو دا زموږ ملي عقیده وه، اسلامي وجیبه مو وه او نن فضل د خدایﷻ بهترین اسلامي اساسي قانون په نړۍ کې موږ لرو! را دې شي زموږ علماوو ته دې چیلنج ورکړي. اما موږ خو پرون نه یوو پیدا شوي.
این مملکت حد اقل سه هزار سال تاریخ دارد و حد اقل پنج هزار سال دیگر هم دوام میکند. من اول میخواهم ابراز تشکر کنم، تشکر از تشریفآوریتان از کنار کنار [گوشه] افغانستان و تشکر از سهم فعال، قضاوت و همبستگیتان. صف واحدی را که امروز در قطعنامه انعکاس دادید، موجب قوت قلب من و هر افغان میشود. از صمیم قلب تشکر!
دوم برایتان تبریکی میدهم، تبریکی از جهت اجماع. اجماع در چه ایجاد میشود؟ اجماع نتیجه بحث، ایجاد فهم متقابل، گوش کردن و درک درد است. اگر درد هر کسی را گوش نکنید - در کمیتهها شما گوش کردید - چطور درد مشترک را درک کنید؟ دشمنان ما میخواهند بگویند که درد هر افغان جدا است، من میگویم درد و هدف ما مشترک است و شما [مخاطبین] نشاندهنده این هستید. کمیتهها و شورای عالی صلح را تبریک میگویم، همچنین جناب ډاکټر سرابي، خپلواک صاحب و همه همکاران را و خصوصاً کسانی که سهم گرفتهاند و این مجلس را تنظیم کردند؛ مجلس بسیار با شکوه که دارای دستاورد بسیار بزرگ بوده است. ستاسې زړه زما زړه دی، ستاسې مینه زما مینه ده او دا مینه د دواړو مینه ده! دا مینه، دا افغانستان چې د هر افغان کور دی، زموږ په سر هم ارزې او زموږ په وینې هم، اما موږ غواړو چې آباد یې کړو، نور یې ویجاړ مې غواړي چې ویجاړ یې کړي، خو موږ یې د ویجاړولو اجازه نه ورکوو!
عرض دومم برایتان بسیار ساده است. چهل سال است که ما در بحران زندگی کردیم، چهل سال است که ما شهید، زخمی، بیوه و یتیم میبینیم. عرضم برایتان این است که بحران طبیعی نیست، ما نمیخواهیم در بحران زندگی کنیم، ما ختم این بحرانهای میراثی را میخواهیم. این بحرانهایی را که افغانستان به میراث گرفته است، انشاءالله تعالی نسل شما ختم میکند. جوانان، خانمها، جامعه مدنی و علماء ما همه در یک صف هستند که بحران طبیعی نیست، و افغان باید در کشت، خون و زجر زندگی نکند او د دې لپاره چې دا بحرانونه ختم کړو، څه په کار دي؟ په دې کې څوک شک لري چې افغان ملت یو اوچت او عظیم ملت دی؟ کسی در تاریخ ما شک دارد؟ این ملت عظیم چه میخواهد؟ یو پیاوړی دولت چې د قانون حاکمیت د افغانستان په هر ګوټ کې پلي کړي. د دولت قوت خوېندو او وروڼو! په ټانک، په توپ او په ګولیو کې نه دی، بلکې د قانون په حاکمیت کې دی.
«که تا ویل چې زه یم او ما ویل چې زه یم، نه به ته یئ، نه به زه یم - که ما ویل چې ته یې او تا ویل چې ته یې، هم به زه یم، هم به ته یې»
د قوي دولت رېښه ملي اجماع ده. د ملي اجماع معنی څه ده؟ ساده ده. فعلي وضعیت مو څنګه دی؟ سبا ته، ډېرو وړو کوچنیانو ته چې نن تشریف لري او زه ترې هرکلي کوم او خوږه نجلۍ چې جګه شوه ماته یې وویل چې له تانه سوله غواړم. ټول ولس دی، دې ماشوم ته ځواب ورکړي چې ولې یې موږ نه شوو کولای سوله راوړو او هغه دا ده چې د قانون حاکمیت باید پلي کړو او دا کېږي او حکومت دا دی چې د خدایﷻ لاره ونیسوو.
حاکمیت قانون موجب این میشود، خواهران و برادران که ما فقری را که امروز از آن رنج میبریم، ختم کنیم. آیا قابل قبولتان است که حد اقل چهل فیصد این ملت عظیم شب گرسنه به خواب بروند؟ آیا فلسفه دین مبین اسلام سر عدالت استوار است یا نه؟ آیا هر کدامتان قصه حضرت عمر را شنیدهاید یا نه؟ دیگر چرا حس بشری را از دست میدهیم؟ آیا این افراط و تفریط عظیم، قابل قبول است؟ آیا در دین مبین ما این اساس دارد یا خلاف عقاید ماست؟ من میخواهم که تمام افغانها دارای زندگی باشند، عوض این که صد نفر میلیاردر باشد. ما مقابل ثروت حساسیت نداریم - حضرت خدیجه (رض) کلانترین تجار کل عربستان بود - اما ثروت مشروع که در خدمت مردم قرار بگیرد، نه ثروت مافیایی و جرمی.
خواهران و برادران!
فاجعه ما چیست؟ یکی از ثروتمندترین کشورهایی که خداوندﷻ نعمت داده، در فقر زندگی میکند و دستش دراز است، موقعیت ما را ببینید، پیش از اینکه من رئیسجمهور شوم، سر موقعیت ما کسی ګپ مېزد که موقعیت ما طلاست؟ منتظر بودید که کدام روز تورخم و سپین بولدک بسته میشود. سل کاله یې ودرئ افغانستان به آباد وي. خوشحال بابا ویلي:
لا تراوسه یې ماغزه په قرار نه دي
چا چې ما سره وهلی سر په سنګ دی
د معلمي په قدر پوه شئ خوېندو او وروڼو! څوارلس کاله معلمي مې کړې ده، د دوی شاګردي مې کړې ده، [: ناستو علماوو او ګډونوالو ته اشاره] خیال کوي چې معلم سراغلی قومندان نه شي کېدای، ویې ګورئ چې څنګه کېدای شي!
دوم آب ما، کلانترین ثروت چهل سال آینده آب میشود و خداوندﷻ ما را آب داده، آب آبروی ماست، حفاظت میشود. معادن ما، تنها در حاجیګک دو میلیارد تن آهن داریم و میگویید بامیان، دایکندي و غور فقیر است، فقر گم میشود، همت کنید منابع طبیعی خود را انکشاف بدهید؛ اما مهمترین سرمایه ما چیست؟ شما. هر کدامتان در اینجا، جوان، خانم، عالم و افغان؛ چون در همت شماست که همه چیز میشود. زیرا سیاست و همت را از بیرون وارد کرده نمیتوانیم، حیثیت و وقار را به کسی پیچکاري کرده نمیتوانیم، دا خو زموږ دي. د افغانستان تاریخ ته وګورئ، هر وار چې موږ همت کړی او اتحاد مو هم درلودلی، ډېر لوی کارونه مو کړي دي. خلک درنه ولې دومره ډارېږي؟ له اوس نه مو نه ډارېږي، له پرون نه مو نه ډارېږي او له سبا نه مو ډارېږي! زه منطقي ته وایم، موږ په دې نیت نه یوو چې د چا کور ونیسوو، یوازې غواړو چې خپل کور کې په آرامۍ ژوند وکړو! اما همېشه مو دا ښودلې چې زموږ کور ته څوک په عزت راځي مېلمه مو اصل دی، خو که په خشم او غضب راځي مرګ به یې دا ځای وي!
چند کلمه دیگر خدمتتان دارم: جنگ ابعاد دارد. بُعد اول جنگ، فرامنطقهای است؛ به این معنی که سازمانهای دهشتګر یا تروریستی جهانی ما را هدف گرفته، این جنگ، جنگ افغانستان نیست؛ جنگ بالای افغانستان است. دو مفکوره و پدیده متضاد در تکر است، نهادهای فرامرزی تروریستی میخواهند، ما را مرکز ناامنی بسازند، ذرهای علاقه به افغان ندارند، تنها میخواهند از خاک مقدس افغانستان سوء استفاده کنند. یک نفر که از پنج کشور دیگر میگذرد، در یکی از اینها یک روز خشونت نمیکند و میآید دختر، خواهر، برادر و پدر مرا میکشد. من همراه او چی کنم؟ مسئولیت کشوری که این (تروریست) به او تعلق دارد چیست؟ مسئولیت جامعه بینالمللی چیست؟
دوم، نهادهای فرامرزی جرمی است، تمام قیمت تریاک افغانستان که جمع شد - و بدبختانه زیاد بالا شده بود - ۱،۲ میلیارد دالر است. خواهران و برادران، دو سال صلح باشد، اگر از هلمند تنها ۴ میلیارد دالر به صورت مشروع در سال آورده نتوانستیم، دستم را ببرید؛ اما قیمت هروئین که ده سنت در ایران بالا میشود، ۴۲ دالر در اروپا بالا میشود، صدها میلیارد دالر در تجارت مواد مخدر و تجارت جرمی است، اینجا یک مسئولیت مشترک است.
سوم پناهگاه است، اگر دولتها خلاف تمام موازین قبولشده، نهادهای ضد دولتی و تروریستی را در خاک خود پناه میدهند، مسئولیتشان چیست؟ ټول پوهېږي!
بُعد چهارم، بُعد داخلي ماست. بعد داخلي خود را باید به صورت دقیق بسنجیم، قریه به قریه، ولسوالي به ولسوالي، ولایت به ولایت و زون به زون در نقاط مختلف افغانستان، دردوڼه شته، تاسې پخپله ورباندې پوهېږئ، تاسې تحلیل کړی او تحلیل مو زه منم، ځکه کوم تحلیل چې تاسې کوئ، هغه د واقعیت تحلیل دی، په سترګو مو لیدلي دي، په غوږونو مو اورېدلي دي، په مغزو مو درک کړي دي. از این جهت، نکته اولی که شما سرش تأکید کردید و من از آن استقبال میکنم، صلح بینالافغانی است. حزب اسلامی - به شورای عالی صلح و شورای علما و همه همکاران باز تبریک میگویم - نمونه این است که صلح بینالافغانی امکان دارد. پیش از اینکه مذاکرات به نتیجه برسد و روزی که جناب انجنیر صاحب اینجا تشریف آورد، چا په باور کاوه چې دا سوله کېدونکې ده؟ صلح که بین افغانها صورت گرفت در کابل و در چارچوب قانون اساسی بود، عملی شد و همهی ما به نتیجه رسیدیم.
نو زه طالبانو باندې غږ کوم چې راشئ بین الافغاني مذاکرات وکړو. که افغانان یئ، اختیار مو ګاونډي مملکت ته مه ورکوئ! که اختیار مو هغوی ته ورکړ، هغوی غواړي چې سولې ته ورسېږو؟ خو داسې به مو وپېژني، داسې شیان به درته ووايي چې اول یې د افغانستان ځوانان، ښځې، مدني ټولنې ونه مني، دویم به یې علماء کرام ونه مني، درېیم به یې د افغانستان ټول اقشار نه مني.
نیت باید واضح وي او د ټولو نماینده جناب قاضي صاحب دی چې په دې لاره کې یې ږیره سپینه شوه، نو ضرور ده چې بین الافغاني مذاکراتو ته ورسېږو و این سه مرحله دارد:
مرحله قبل از مذاکرات، مرحله مذاکرات و مرحله تضمین پیمان صلح. اولو دوو مرحلو کې زما وړاندیز دا دی چې دا بین الافغاني وي. درېیمې مرحلې کې به ټوله نړۍ په کې راټوله شي. دا څه شی دي چې که افغانان یې ورباندې نتیجې ته نه شوو رسېدلي؟ خو هره موضوع چې ده اول دې یو جدول جوړ شي، پس له هغه نه راشئ مذاکراتو ته. دا ولس د جرګو ولس دی که نه دی؟ د مرکو ولس دی که نه دی؟ په سلهاوو وینې او بدۍ تاسې مرکچیانو حل کړي دي که نه؟ د زرهاوو حوادثو تاسې علماء کرامو مخنیوی کړی که نه؟ نو ولې چا ته چې سپین ږیری وايي، سپینه ږیره خو په دې نه ده چې ږیره سپینه شوه، سپینه ږیره په دې ده چې عقل، تجربه او قضاوت دی. میرویس خان ۵۴ کلن و چې په حق ورسېد، اما ټولو ورته نیکه ویل، نو دا ږیرې چې سپینې شوې دي معنی یې دا ده چې تجربه او عقل په کې دی او زموږ د مرکو عنعنه ډېره درنه ده.
کلمه جرګه را ببینید که در کل زبانهای ما است، بین ترکی زبان، افغانستان مرکزی و پشتو زبان، کلمه جرګه مشترک است و این نقاط مشترک در زبانهای ما است که موږ جرګه نه شوو کولای، نو څوک به جرګه وکړي؟ نو تاسې غواړئ چې سل نفره خارجیان راولم چې تاسې ته دروبښي چې څنګه جرګه وکړئ؟ خو تاسې به سل کاله هغوی ته درس ورکړئ، بیا به هغوی تاسې ته راشي. [خندا] زموږ جرګې زده دي! نکته دوم، ما مذاکرات همهجانبه با پاکستان کار داریم. من سر گذشته نمیآیم؛ چون گذشته مثل آفتاب به همه روشن است، ما برای پاکستان دست مذاکرات همهجانبه را پیش میکنیم؛ چون این پدیده تروریست، مار آستین است. مار آستین به درد کسی خورده؟ فراموش نکنید که مار آستین، کسی را میگزد که در آستینش است، از این جهت حمایت از نهادهای غیر قانونی، مثل مار آستین است. افغانستان و پاکستان با هم موجب رفاه منطقه شده میتوانند که سبب به رفاه رسیدن صدها میلیون نفر میشود. از این جهت ماحول مناسب است، امید است که پیغام همهجانبه را بگیرد. ولې زي صاحب د آخري فتوا یادونه وکړه، علماء کرام ناست دي، د اسلام اصول په ټوله اسلامي نړۍ کې تطبیقېږي که په یوه مملکت کې؟ جناب کشاف صاحب، جناب سالک زاده صاحب، جناب قاضي صاحب، مجاهد صاحب... [ځواب: په ټولو!] نو دا فتوا دې اول د افغانستان لپاره تطبیق شي! تاسې له دې علماو نه پوښتنه وکړئ چې له کومه وخته د اسلام د تعبیر فتوا په یوه مملکت باندې محدودېږي؟ دا خو سوسیالیزم نه دی چې سټالین په یوه مملکت کې محدود کړ، د اسلام دین نړیوال دی، ټوله اسلامي نړۍ نیسي، دیگر واضح است.
خودکشی در اسلام جواز دارد؟ ګناه کبیره است یا نه؟ از این جهت ضرور است که ابعاد اسلامی به حیث انگیزه، از این قضیه کشیده شود، که ستونزې وي، را دې شي وګپې وايي. هر افغان چې د دې آرزو لري چې دا وطن آباد کړي، حق یې دی. اساسي قانون واضح دی خوېندو او وروڼو که نه؟ از کسی حق افغان بودن را گرفته میتوانید، چیزی که در قانون اساسی نیست؛ کی این را ایجاد کرده میتواند که حق افغانیت را از کسی بگیرد؟
از افغان اجازه این را گرفته میتوانید که در یک نقطه افغانستان زندگی کند، افغان بودن برایش حق میدهد، نو ضرور ده دا درک کړو او بیا اساسي قانون کې ویلای شي، که اساسي قانون تعدیل ته ضرورت لري، د لویې جرګې له خوا کېږي او واضح میکانیزم دی.
موضوع سوم این است که مبارزه با این شبکهها و نهادهای فرامرزی، مسئولیت همهجا است، ما صف اول امنیت همه جهان هستیم، از این جهت است که پیمانهای امنیتی داریم تا امنیت خود و جهان را حفاظت کنیم و در کنفرانس کابل هم سر بعد شبکههای فرامرزی تروریستی و هم شبکههای فرامرزی جرمی باید یک بحث اساسی داشته باشیم که مسئولیت هر کس چیست و در این باره همه چطور با هم کار کنیم.
آخرې خبره مې دا ده، تاسې چې نن دلته تشریف لرئ او د افغانستان نور اقشار چې تشریف به راوړي، د یو بل لازم او ملزوم یئ. یک بخش جامعه افغانستان تکمیل نیست تا همه بخشها تکمیل نباشند. در اینجا واضح بفهمید که من به حیث خادم اولتان فکر میکنم که یک دست و یک پایم نیست و آن مسئله مهاجرین ما است. تا وقتی که این مملکت، چهار میلیون مهاجر در بیرون داشته باشد، ما تکمیل نیستیم، درد و احساس هر مهاجر را به حیث فرزند صدیق این وطن من از صمیم دل حس میکنم و شما هم حس میکنید او انشاءاللهتعالی د دوی د بېرته راتګ ترتیبات به ونیسوو، اما دا لږ وخت غواړي. داسې نه ده چې زه نیت او اراده نه لرم، خو خبره دا ده چې په عالم اسباب کې یې برابر کړم.
ما پرېږدئ چې دا وطن جوړ کړم. موږ نه غواړو چې ستاسې په ممالک کې زموږ خلک وي. فکر کوئ، کسی که برای مکتب در یک کشور چهل بار مراجعه کند، برایش بگوید، مهمان چند روزه هستی، در حالی که دو نسل در آنجا تولد شده باشد، خود را مصون حس میکند؟ فکر کوئ چې څوک چاته په نیمه شپه کې راشي، یو متل دی چې وايي، پردی کټ تر نیمو شپو دی او نیمه شپه کې درته راشي او ووايي چې ووځه! یا رد مرزتان میکنم، دا د عزت ژوند نه دی، دې باندې په اساسي توګه کار کوو.
آخره کې بیا مننه کوم او وایم چې دغه بحثونه چې تاسې کوئ د کابل د کنفرانس چې په کابل کې کېږي اول استناد به وي او پس له هغه نه د کابل پروسه ده. د کابل پروسې معنی دا ده چې د کابل له کنفرانس نه بعد به په منطقه کې هم کنفرانس وشي، په اسلامي نړۍ کې به هم وشي او په نړیواله کچه به دا ټول یو په بل پسې تعقیبوو، هغه وړاندیزونه چې تاسې راکړي، یو بل پسې به عملي شي.
یشه سین افغانستان!
زنده باد افغانستان!
ژوندی دې وي افغانستان او پاینده باد جامعه مدني، زنها و جوانهای افغانستان و علماء کرام همیشه رهنمای ما باشد.