ایجاد صلح پایدار در افغانستان: رهبری، اجماع و همبستگی ملی
سخنرانی در مراسم معرفی رئیس شورای عالی صلح
نکات اساسی:
- صلح پایدار: تبدیل صلح از یک آرزو به یک حقیقت و دستاورد دوامدار.
- دولت قوی: ایجاد حکومتی که ضامن قانون، مساوات و انسجام باشد.
- اجماع ملی: ایجاد توافق اجتماعی، سیاسی و امنیتی در میان افغانها.
- اعتماد و اطمینان: برقراری اعتماد متقابل میان شهروندان، احزاب و دولت.
- امنیت و قانون: حفظ نهادهای مسلکی جهت پایداری ثبات و نظم.
- مذاکره و گفتگو: پیشبرد شفاف مذاکرات صلح در چهارچوب قانون اساسی.
- مسئولیت مدنی: اطمینان از حمایت فعالانه تمامی شهروندان از صلح و توسعه.
- همکاریهای منطقهای: تعامل با شرکای بینالمللی با حفظ محوریت پروسه به رهبری افغانها.
١١ سرطان ١٣٩٦
بسم الله الرحمن الرحیم
قال الله تعالی: «والصلح خیر». این توصیه نیست، این هدایت است. از جناب قاری صاحب به خاطر این الفاظ مقدس که در ابتدای برنامه قرائت کرد، ابراز امتنان میکنم؛ چون به حیث مسلمان، وظیفه همه ما این است که صلح را از یک آرزو به یک حقیقت و دستاورد دوامدار بدل کنیم.
جناب قاضیالقضات صاحب، جناب استاد خلیلی، جناب انجنیر صاحب، جناب حاجی صاحب، جناب حامد آغا، همهی بزرگان، اعضای محترم کابینه، سفرای محترم، همه خواهران و برادران، در این روز مهم، خوش آمدید!
یکی از اهداف بزرگ حکومت وحدت ملی، صلح پایدار است. من از داکتر صاحب عبدالله و تمام همکارانم در حکومت وحدت ملی ابراز امتنان میکنم. به روح استاد شهید، استاد ربانی و پیر ما، پیر صاحب محترم، ابراز دعا میکنم؛ که هر دویشان قدمهای بزرگ برداشتند. جناب استاد، جام شهادت نوشید؛ و جناب پیر صاحب یک دستاورد اول و بزرگ ما را که ایجاد صلح با حزب محترم اسلامی بود، به دست آورد. همچنین از تمام همکارانی که در ایجاد صلح کوششهای دوامدار کرد – چون تعدادتان به صدها و هزارها میرسد، ذکر نمیکنم – از همه و همچنین از جناب خپلواک صاحب که زحمت کشیده، ابراز تشکر میکنم.
زموږ موخه څه ده؟ د دې ټولنې فاجعه دا ده چې يو عظیم ملت یوو، خو قوي دولت مو نه دی درلودلی او ترڅو چې په دې ټولنه کې یو قوي دولت رامنځته نه شي، سوله به تلپاتې نه وي. د قوي دولت معنی شخصي قدرت نه دی، د قوي دولت معنی د قانون حاکمیت دی، د اساسي قانون تطبیقول دي او د هر افغان مساوات له بل افغان سره تأمینول دي. تا دولتی نداشته باشیم که امنیت هر افغان را تأمین کند، تضادهای جامعه، باقی میماند. تا دولتی نداشته باشیم که در مقابل قانون، هر افغان خود را مساوی به هر افغان دیگر بداند، ترڅو چې داسې دولت و نه لرو چې هر عالم هغه خپل ونه بولي، هر ماشوم هغه خپل ونه ګڼي، د هر شهید کورنۍ هغه خپل ونه ګڼي او هر یتیم ورته په دې سترګه ونه ګوري چې دا زما دولت دی او دا د ساتلو وړ دی، د پاللو وړ دی، تر هغې به سوله پایداره نه وي. ایجاد چنین دولتی، موجب باورمندی ملی میشود.
بنابراین، پروسه صلح نمیتواند پشت درهای بسته صورت گیرد. پروسه صلح باید بر اساس یک گفتمان سرتاسری ملی، موجب اجماع ملی شود، تا همه بتوانیم محاسبه کنیم که قیمت جنگ و مزایای صلح در چیست؟ تر څو چې په ټولنه کې دا ډول دقیقه محاسبه ونه شي، موږ به ځان غولوو او ضروره ده دا دقیقه محاسبه په هر اړخیزه توګه وشي.
استاد سباوون یوه ورځ ماته وویل او زه ورنه مننه کوم، وېې ویل: خبره د تور او سپین بیرغ نه ده، خبره دا ده چې چېرې افراطیت ایجادېږي د بیرغونو رنګ بدلېږي. سوله له یوه شخص سره نه ده، سوله په ولس کې ده، نو ځکه اړتیا ده چې ولس په هر اړخیزه توګه آماده شي او خصوصاً زموږ سیاسي قشر پر سوله اجماع ته ورسېږي.
جناب قاضی صاحب! تاسې او نورو ملګرو همېشه ذکر کړی چې ولس کې اجماع شته، ولسی اجماع باید په سیاسي قشر کې په اجماع بدله شي، دا دقت، پالنه او توجه غواړي، تاسې ټول په دې کې ستر نقش لرئ.
سه بُعد وضعیت فعلی ما توجه کار دارد: ولسی اجماع باید په سیاسي قشر کې پر اجماع بدله شي. یک – در حدود چهل سال است که کشور عزیز و این خطّه مقدس، در حالت جنگ است. جنگ، به حالت عادی بدل شد. بنابراین، بُعد سیاسی و روحی که موجب میشود ما نتوانیم وسطمدت و درازمدت فکر کنیم، به این تعلق دارد که ما یک مملکت جنگزده هستیم. انجنیر صاحب کریم، سر این بسیار کار کرد؛ تشکر میکنم از بحثهای اجتماعی شما. باید بفهمیم که این بعد، وقتی جنگ دوامدار باشد، تحلیل دیگری دارد تا حالات جنگ یکساله یا دوساله، ششماه و ششروزه.
کشوری که به ما زیاد مشابه میباشد، کلمبیا است که بالآخره به صلح رسید. کلمبیا ٩٠ سال بود که در جنگ بود، نو هغه شی چې په عادت بدل شوی او هر شی چې ډېر دوام وکړي، خیني خلک د هغه په دوام کې خپلې ګټې ویني او له روحي نظره دا امادګي نه لري چې د سولې فکر وکړي. جناب لودین صاحب نور ورباندې فکر وکړئ، جناب ډاکتر صاحب سرابي په دې بخش کې زیست ډېر کار کړی، زه ورنه مننه کوم!
بعد دوم این است که جنگ تغییر کرده و عین جنگ نیست. جنگ ثابت مانده مگر به شکل نو جنگ تغییر کرده؛ در مهمترین تغییری که آمده، امروز ما تحت حمله شبکهها هستیم. در تمام دوران جهاد مقدس افغانستان، یک انتحاری نبود. یک و نیم میلیون، این خاک شهید داد؛ مگر یک روز، یک انتحاری نبود. این پدیده (انتحاری) را ما تولید نکردیم؛ آن را دنیا تولید و به ما صادر کرده است. اولین انتحاری در سریلانکا بود که اکنون به یک حلقه خبیثه بدل شده است. امروز از بیست کشور، که ما همراهشان هیچ نوع جدل نداریم، آمدهاند و در خاک ما زیادترین فجایع را انجام میدهند.
همچنین جنگ، جنگ مواد مخدر است. اقتصاد جرمی، یک عامل عمده جنگ است. بنابراین، ابعاد این جنگ و اینکه چرا جنگ دوام میکند، تحلیل اساسی و توجه کار دارد.
سوم عوامل منطقهیی جنگ است. ما بار بار ویلي او بیا یې هم وایم چې زه له پاکستان نه سوله نه غواړم، زه له پاکستان سره سوله غواړم. له پاکستان سره د سولې معنی دا ده چې په افغانستان کې یو باعزته، قوي، ملي دولت ومنل شي. زموږ دولتداري د معاملې خبره نه ده! دا زموږ حق دی او په دې، دې خلک په واضح توګه پوه شي. افغانستان افغانانو ته د چا هدیه نه ده. افغانستان افغانانو په سر او وینؤ ګټلی. کم له کمه درې زره کاله مو ګټلی، له احمد شاه بابا نه تراوسه مو ګټلی او که ٥٠٠٠ کاله نور وي، لا به یې ګټو او پالو. نو ضرور ده چې په منطقوي ابعادو کې نتیجې ته سره ورسېږو.
نوع پیشرفت ما چه بود؟ مُدل مذاکره با حزب اسلامی – که باز هم از انجنیر صاحب امین کریم، داکتر صاحب غیرت بهیر و صافی صاحب که مذاکرات را انجام دادند، از صمیم قلب تشکر میکنم – چه بود؟
اول – مذاکرات در کابل انجام شد. آیا کابل غیر مصون بود؟ آیا یک روز افکار حزب اسلامی مورد سانسور قرار گرفت؟ آیا یک روز دسترسی به رسانهها موجود نبود؟ چون معلوم بود که باید ما افغانها بین خود اعتبار کنیم.
دوم – چارچوب مذاکرات را قانون اساسی افغانستان تشکیل داد. همهی مذاکرات بر اساس یک اصل واضح بود. این نیست که بعضی مردم ما خصوصاً حزب محترم اسلامی، تغییرات در قانون اساسی را نمیخواهند؛ مگر تغییرات را در چارچوب میکانیزم واضحی که در خود قانون اساسی تعیین شده، میخواهند. این از زمین تا آسمان فرق دارد با این که بگوییم قواعد بازی را ما قبول نمیکنیم و داخل مذاکرات صلح میشویم.
سوم – میانجیگری بیرونی وجود نداشت؛ پروسه، مطلق بینالافغانی بود. جناب پیر صاحب که خدا (ج) رحمت کند، استاد خلیلی و همه بزرگان ما در داخل حکومت، انجنیر صاحب محمد خان او نورو ټول، جناب سباوون صاحب، ټول دلته موجود دي، جناب معین صاحب، تاسې ټولو لاس راکړ، ځکه افغانان چې وغواړي که ونه غواړي له یو بل سره سلها زره او میلیونونه رشتې لري او دا رشتې چې فعالې شي د دې باعث کېږي چې د اعتماد فضا منځ ته راشي.
در شروع، فضای بیاعتمادی بود؛ اما منجر به فضای اعتماد شد که در آن نقش شورای عالی صلح بسیار برجسته بود. بالآخره، یک موافقتنامه تحریری از طرف حکومت انجام شد. جناب حاجی صاحب، له تاسې ټولو نه مننه کوو، جناب سلیم صاحب، همه، اچقون صاحب، از جناب استاد (خلیلی) و همه اعضای شورای عالی صلح، تشکر میکنم، اگر کسی مانده از نزدم به بزرگیتان ببخشید. همهی زمینههای این برابر شد که یک موافقهی قابل تطبیق، بیاید. بالآخره با آمدن انجنیر صاحب حکمتیار به کابل، ثابت شد که کابل به همه ما تعلق دارد و افغانستان خانه مشترک همه ما است؛ ایشان یک بادیگارد شخصی ندارد، امنیتشان را دولت افغانستان تأمین کرده است.
او دا مهمه خبره ده، ځکه دا د اعتماد نښه ده او باید اوس ټول د دې قابلیت ولرو، پوه شوو چې سیاسي مباحث په یوه خپواکه ټولنه کې طبیعي دي، اما د جنګ پر ځای، هر رقم سیاست یې چې ځای نیسي، خو چې د ملي ګټو په چوکاټ کې وي د منلو وړ دی.
قیمت جنگ را باید روزانه حساب کنیم. خدای (ج) مو د جنګ په حالت کې زما ځای ته مه راوله، رښتیا درته وایم. هر سهار زه تلفات ګورم، زموږ قرباني ګورم او ما د خپل زړه پر ځای تېره اوسپنه او د مغزو پر ځای مې فولاد ایښي. انسان چې دا وینه وویني ماتېږي، دا د افغان وینه ده، دا د مسلمان وینه ده، دا زموږ د بچیانو وینه ده، زموږ د مېرمنو، خوېندو او ماشومانو وینه ده، دا وینه حساب کوي. هو! دا وینه مو د وطن د دفاع لپاره په مېړانه او سرښندني ورکړې. زه غواړم زموږ له امنیتي او دفاعي قواو بیا مننه وکړم او د افغانستان له ټولو وګړو مننه وکړم، ځکه که زموږ ملي سیاسي اراده او حوصله نه وای، نور ممالک به ویلي (ذوب) شوي وای. کله چې د ملي وحدت حکومت جوړ شو او دا بار [مسئولیت] موږ ته را وسپارل شو، تاسې پوهېږئ! ټولو مبصرینو به ویل چې دوه ورځې دوام به ونه کړي. یادتان است وزیر صاحب عدلیه؟ مبصرین میگفتند که حکومت وحدت ملی چهار ماه دوام نخواهد کرد. این اردو، پولیس، امنیت ملی و حکومت، هر نامی که سر آن میگذاشتند، برای چند روز خواهند بود؛ اما دیدید که اراده ملی هست.
قوت افغانها را مردم غلط محاسبه نکنند. این قوت، قوت ایمان، اراده ملی و پنج هزار سال خون طغیان است. این را باید بفهمید؛ ریشههایی که ما را حوصله بزرگ میدهد و سر اهداف ملی متمرکز میسازد، نتیجه قربانیهای صد نسل ما است؛ نسلها قربانی دادند. زه چې ماشوم وم په دې نه پوهېدم. له کلي به چې څوک وتلو، نو ویل به يې چې نه ځوو، هلمند ته نه ځوو! کندز ته نه ځوو! ولې نه ځې؟ ځکه دلته مو د پلار او نیکه هډوکي دي. زه اوس د خپل پلار او نیکه د هډوکو په قدر پوهېږم. دا خاوره زموږ د پلورونو او نیکونو هډوکو ګټلې، ځکه موږ ورباندې باور لرو!
موضوع چهارم من؛ بین به صلح رسیدن و پایدار ساختن صلح، تفکیک به کار است. سوله کول یو رقم پروسه ده او د سولې پالل بل رقم پروسه ده. له بینالمللي نظره د سولې پنځوس فیصده تړونونه په پنځو کلونو کې مات شوي او په مراتب بدتر جنګ پیل شوی، نو ځکه د سولې په کولو کې دقت په کار دی. که په غلطې سولې باندې موافقې ته ورسېږئ، نو نه تلپاتې کېږي او خرابي راوړي. موږ تلپاتې سولې پسې یوو او د تلپاتې سولې معنی دا ده چې سوله باید وپالل شي.
تنها یوې ستونزې ته وګورئ، په زرهاو نفر و په جنګ کې ګډون کړی، سبا که د دوی پالل نه وي، نو بېرته به جنګ ته ځي. تاسې خو په سترګو لیدلي دي، زرهاو کورنۍ شهیدان لري، سلها زره میندي بورې شوې دي، دوی ته توجه په کار ده. سوله په دې نه کېږي چې وروسته بیا دا هېر کړئ او ووايي سوله راغله نوره دې آرامي راشي. دا پالل غواړي، توجه غواړي او معنی یې دا ده چې دولت باید مسوول وي، ولس باید مسوول وي او موږ ټول باید د دې وطن ترقی او تعالی ته فکر وکړو.
نکته پنجم – جناب استاد (خلیلی)! اول از شما از صمیم دل ابراز امتنان میکنم که صدای ما و صدای واحد حکومت وحدت ملی را در این مرحله خاص تاریخی به خاطر رهبری شورای عالی صلح قبول کردید. در وجود شما تواناییهایی است که میتواند موجب اعتبار تمام ملت شود. از این جهت از جناب شما، خاصتاً توقع ما این است که در ایجاد سه اجماع شورای عالی صلح قدمهای وسیع بردارید:
یک – اجماع اجتماعی. من از نهادهای زنان افغانستان که همراه خانم اول یک کنفرانس را راجع به «زن و صلح» دایر کردند، ابراز امتنان میکنم. او دا یو ډېر ښه فال نیسم چې نن یوولس افغانې مېرمنې چې هره یوه یې له ١٦ تر ٣٠ کالو پورې، د سولې په شورا کې دې وطن ته زېست ډېر خدمات کړي.
تشکر از زحمات آیندهتان. حالا بحثهای بیرونیتان در داخل شورای عالی صلح میآید انشاءاللهتعالی؛ و شما موجب اجماع میشوید. اما، اجماع اجتماعی از خانواده تا اقشار ضرور است. چیزی را که جناب استاد همراه من شریک کرد، یک مشوره همهجانبه همراه اقشار مختلف است که از طرف شورای محترم صلح روی دست گرفته خواهد شد.
دوم – اجماع سیاسی به کار است. باز هم جناب استاد گفت که از پارلمان شروع کرده تا احزاب، نهادهای جامعه مدنی، خصوصاً علماء کرام افغانستان، شخصیتهای محترم جهادی ما، باید در چارچوب یک اجماع سیاسی به وضاحت بیاییم تا بتوانیم جهت را تعیین نماییم، و جهت را به شکلی تعیین کنیم که به نتیجه برسیم.
بخش سوم اجماع ما، اجماع امنیتی است. اگر تحلیل من بجا است که بدون یک دولت قوی، صلح پایدار نمیتواند به وجود بیاید، پس نهادهای امنیتی و دفاعی ما باید مسلکی و ملی باشند تا مورد اعتماد سرتاسری شود. به صورت عمومی وقتی که از نهادهای امنیتی شروع میکنیم، سیستم قضایی ما که لویسارنوال صاحب و قاضیالقضات صاحب قدمهای بزرگی را برداشتهاند، خصوصاً اداره و همه جهات دولتداری ما باید باکفایت شود. «مشارکت» ضروری و حتمی است اما «کفایت» باید در عین حال مطرح باشد.
اگر دولت قوی نشود، آرزوهای ملت به سر آورده نمیشود. از این جهت، من نقش شورای عالی صلح را، هم در ایجاد اجماع و آمادگی برای مذاکرات صلح و هم در تطبیق مذاکرات صلح، اساسی و همهجانبه میبینم.
در بخشهای ایجاد اجماع بینالمللی و منطقهیی، و فراهم ساختن زمینهی اینکه ما بتوانیم از نگاه بینالمللی زیادترین پشتیبانی را داشته باشیم، و از نگاه منطقهیی بهترین مناسبات دولت با دولت را ایجاد کنیم، این وظیفه دولت است. در اینجا امید است که هم هماهنگی دوامدار وجود داشته باشد و هم تفکیک وظایف موجود باشد.
ایجاد صلح، باز هم که به آیات مبارکه برویم، امر و هدایت خداوند (ج)، و طریقه پیغمبر بزرگ اسلام است. کل تاریخ ما نشان داده وقتی که ما اتفاق و اتحاد داشتهایم، وحدت خود را تأمین کردهایم و کارهای سترگ و بزرگ را انجام دادهایم. بیاتفاقی، بیامنیتی و ایجاد فضای زهرآگین به نفع ملت نیست.
بیا هم اول له جناب استاد، بیا له ټولو تاسې حاضرینو، خصوصاً د سولې د شورا له غړو، زموږ له محترمو بینالمللي همکارانو او سفیر صاحبانو نه مننه کوم چې دې مجلس ته مو تشریف راوړ. نن دا مجلس او د جناب استاد د کار شروع، د یوه نېک فال په توګه تعبیرووم، هغه لاره چې شهید استاد رباني او جناب مرحوم پیر صاحب شروع کړه، انشاءاللهتعالی د دوی د مشری په دوران کې او ستاسې په مرسته به هغې نتیجې ته رسېږي چې د افغانستان ولس یې غواړي.
یشهسین افغانستان!
زنده باد افغانستان!
تل دې وي افغانستان!
او سوله دې خدای (ج) موږ ته ممکنه کړي!