افغانستان: د اتصال، امنیت او سیمهییزې همکارۍ وده
د شانګهای د همکارۍ سازمان (SCO) اوولسمې سرمشریزې ته وینا
- اتصال (ارزښت): د سوداګرۍ او زیربنا له لارې د سویلي او مرکزي اسیا نښلول.
- امنیت: په ګډه بڼه له تروریزم او د پولو هاخوا جرمونو سره مبارزه.
- ډیپلوماسي: د خبرو اترو او سیمهییزې همکارۍ پیاوړي کول.
- اقتصاد: د یوې وچې په کچه د اقتصاد جوړولو لپاره د نوښتونو همغږي کول.
- زیربنا: د لویو پروژو لکه «کمربند او لاره» او «سي پیک» ملاتړ.
- ثبات: د سوکالۍ د بنسټ په توګه د سولې ترویج.
- شمولیت: د ګډې پراختیا لپاره د ټولو سیمهییزو لوبغاړو ګډون.
- تابیا (حالت): بحرانونو او بیړنیو حالاتو ته همغږی ځواب.
ولسمشر نظربایوف، د دولتونو او حکومتونو درنو مشرانو، د ملګرو ملتونو عمومي منشي، د شانګهای د همکارۍ سازمان سرمنشي، آغلو او ښاغلو؛
نن د شانګهای د همکارۍ سازمان لپاره یو بدلیدونکی او تاریخي پړاو دی. هندوستان او پاکستان ته د دې سازمان د غړیتوب ترلاسه کولو له امله مبارکي وایم، چې په دې سره د سویلي اسیا د خلکو اکثریت په دې سازمان کې شامل شول. د شانګهای سازمان ته مبارکي وایم چې د بشریت یوه لویه برخه یې په خپله غیږه کې ونیوله. د شمېر له زیاتوالي سره، د غړو او ناظرینو هېوادونو د اتباعو هیلو او غوښتنو ته د رسېدو مسؤلیت هم زیاتېږي.
دا بریا د «شانګهای روحیې» او هغه سیستماتیک او پرله پسې میتود ته د درناوي نښه ده چې له مخې یې ننګونې د خبرو اترو او همکارۍ له لارې حل شوې دي. که د شانګهای سازمان کلتور او د هغې پراخې شوې سرچینې د همکارۍ د ظرفیتونو د لوړولو او له ګډو ګواښونو سره د مبارزې لپاره متحرکې شي، نو ښايي په راتلونکي کې نننۍ ورځ د یورو-آسیا (اروپا او اسیا) په تاریخ کې د یو تحول بخښونکي پړاو په توګه ولمانځل شي.
د یورو-آسیا د اتصال لیدلوری
د شلو یا حتی لسو کلونو وړاندې په پرتله، په یورو-آسیا کې د اتصال کچه او لمنه په رښتیا سره د پام وړ ده. خو د دې ظرفیت بیا تر دې هم د حیرانتیا وړ دی. یو قارهيي اقتصاد چې د هوایي ډګرونو، فایبر نوري، لویو لارو، پایپ لاینونو، بندرونو، ریل پټلیو، د برېښنا د لېږد مزو او نورو حیاتي زیربناوو له لارې سره وصل وي او د توافق شویو اصولو او مقرراتو په چوکاټ کې تنظیم شوی وي، زموږ په لاسرسي کې دی.
په ملي او سیمهییزه کچه د شته پلانونو، پروګرامونو او پروژو د پلي کولو ثابت سرعت، دا لیدلوری په حقیقت بدلوي. د چین د «کمربند او لارې» نوښت، د هندوستان لخوا د خپلو زیربناوو عصري کول او له سیمهییز اتصال څخه ملاتړ، د مرکزي اسیا، قفقاز او روسیې ثابتې او سیستماتیکې پانګونې، د ایران تمرکز پر زیربناوو او د پاکستان «سي پیک» پروژه، دا ټول د خپلې اندازې او هدف له مخې خورا لوی دي. اوس فرصت دا دی چې دا ټولې ملي او سیمهییزې هڅې په یو جامع «یورو-آسیايي پروګرام» کې همغږې شي.
د سیمهییز اتصال په برخه کې د افغانستان رول
په دې پروسه کې بل مهم ګام د سویلي اسیا او د شانګهای سازمان د غړو او ناظرینو ترمنځ د اتصال لپاره د لارې هوارول دي. د اسیا په زړه کې د افغانستان موقعیت او زموږ تېر تاریخ چې د «اسیا د څلورلارې» او د سویلي اسیا د دروازې په توګه پاتې شوی، موږ د یو سیمهییز مرکز (Hub) په توګه د فعالیت لپاره طبیعي کاندید ګرځوي.
دې ته په کتو چې سیمهییزه همکاري د سوکالۍ او ثبات لپاره اړینه ده، موږ بې له ځنډه پر اتصال تمرکز کړی. موږ له ترکمنستان سره لوی ګامونه پورته کړي، له ازبکستان سره د ټرانزیټ، سوداګرۍ او پانګونې په برخه کې د پام وړ پرمختګ لرو، او له تاجکستان، قزاقستان، قرغیزستان او اذربایجان سره خپلې همکارۍ په دوامداره توګه پراخوو. زه له ولسمشر شي جین پینګ څخه مننه کوم چې د هغو پروژو د تخنیکي ارزونې (Feasibility) امر یې وکړ چې افغانستان به د «کمربند او لارې» پروګرام په یوې مهمې څلورلارې بدل کړي. موږ له هندوستان او ایران سره پر چابهار بندر او نورو نوښتونو د همکارۍ پراختیا ته سترګې په لار یو. زموږ کلیدي سیمهییز نوښتونه د مرکزي اسیا او پاکستان نږدې کولو ته متوجه دي. موږ هیله لرو چې پاکستان د اتصال لپاره خپلې هڅې ګړندۍ کړي.
امنیتي ننګونې او د تروریزم ضد مبارزه
خو د تروریستي شبکو او فراملي جنایتکارو سازمانونو ګواښ زموږ د ګډ لیدلوري او هیلو پر وړاندې یو لوی خنډ دی. افغانستان د نننۍ ناستې د ډېرو هېوادونو د دفاع لومړۍ کرښه ده. شلو فراملي تروریستي ډلو زموږ د ملکي وګړو، ټولنې او دولتي بنسټونو پر وړاندې پوره جګړه پیل کړې ده.
زه دلته د هغو تروریستي ډلو پر وړاندې چې د دې ناستې هېوادونه ګواښي او د هغو جنایتکارو سازمانونو پر وړاندې چې موږ ټول ګواښي، د صادقانه او پراخې همکارۍ وړاندیز کوم. زه همدا راز هیله لرم چې تاسو د تروریزم او نشه یي توکو پر وړاندې د شانګهای سازمان د هراړخیزې ستراتیژۍ ملاتړ وکړئ.
د ملګرو ملتونو د ۲۰۰۶ کال د تروریزم ضد ستراتیژي چې د عمومي اسامبلې لخوا تائید شوې، سم چوکاټ وړاندې کوي. د «سپارلو یا محاکمه کولو» (Extradite or Prosecute) پر اصل عمل کول د باور جوړونې لپاره حیاتي دي. د ریښتینې اغېزې لپاره، باید په ملي او نړیواله کچه هڅې په سیمهییزه کچه له اقداماتو سره مل شي. له همدې امله، موږ د تروریستي ډلو د طبقه بندۍ، د تروریزم د دولتي ملاتړ د معیارونو او میکانیزمونو د تعریف او د فراملي تروریزم د مخنیوي لپاره د ډله ییزو اقداماتو په اړه د منظم او سیستماتیک سیمهییز ډیالوګ وړاندیز کوو.
پایله او وروستۍ پېښه
زموږ پلازمېنه کابل د هغې چاودنې له امله چې په ډیپلوماټیکه سیمه کې وشوه، په ماتم کې ده. له نېکمرغه زموږ مېلمانه وژغورل شول، خو زموږ ماشومان نه. زموږ خلک عدالت غواړي. موږ هیله لرو چې همغږي او سیستماتیک اقدامات دوی او د تروریزم ټولو قربانیانو ته دا ډاډ ورکړي چې موږ برلاسي کېدای شو.