احیای طبیعت و صحت عامه: مسیر ما به سوی محیط زیست پایدار
پیام به مناسبت روز جهانی محیط زیست
نکات اساسی:
- تحول نهادی: گسترش «روز محیط زیست» به یک «هفته ملی» جهت افزایش آگاهی عامه.
- پیوند اقلیم و امنیت: ارتباط دادن خشکسالی و نابودی محصولات زراعتی به ترویج جرایم و کشت کوکنار.
- کیفیت هوای شهرها: ممنوعیت واردات تیل بیکیفیت برای از بین بردن دود و غبار سمی در شهرها.
- سلامت صوتی: کاهش آلودگیهای صوتی ناشی از بلندگوها و تالارهای عروسی.
- زیربناهای آبی: سرمایهگذاری ۱.۵ میلیارد دالری در بخش بندها، کانالها و سیستمهای کاریز.
- ابتکار «کمربند سبز»: ایجاد ۱۰ هزار هکتار ساحه سبز و جنگل در اطراف شهر کابل.
- احیای جنگلات و علفچرها: جلوگیری از قطع غیرقانونی جنگلها به منظور بازسازی پوشش گیاهی کشور.
- رنسانس فرهنگی: جایگزینی پلاستیک با خریطههای تکهای و کاغذی سنتی.
١٥ ثور ١٣٩٥
بسم الله الرحمن الرحیم
قدرمنو وطنوالو،
د جون ۵مه نېټه چې د جوزا له ۱۵مې سره سمون لري، د ژوند د چاپیریال جهاني ورځ ده.
د ژوند د چاپیریال بهتري د ټول بشریت او بلکې د ځمکې په مخ د ټول حیات لپاره خاص اهمیت لري او زموږ لپاره یې اهمیت ځکه زیات دی چې د ژوند د چاپیریال د خرابوالي په وجه اقلیمي تغییراتو زموږ په هیواد باندې نسبتاً زیات منفي اثر کړی دی.
د جوزا په همدې روانه میاشت کې د بدخشان په ځینو سیمو کې پنځه ساعته سر په سر واوره وورېده چې دغسې غیرمعمولي ورښتونه ژوند او زراعت ته تاوان رسوي.
د افغانستان په جنوب کې له ۱۳۷۵ کال راهیسې له اوږدې وچکالۍ سره مخ یوو چې د کوکنارو د کرلو او د جرمي اقتصاد د زیاتېدلو یو لوی علت یې ګڼلی شوو.
دغه راز په کابل کې اوس د مني او ژمي په موسمونو کې کله نا کله هوا دومره ناپاکه شي چې ان په پنځه مترۍ کې یو شی سم نه لیدل کېږي.
برای تقویت فرهنگ حفاظت از محیط زندگی و برای اینکه توجه به این فرهنگ افزایش یابد، حکومت افغانستان فیصله کرده است که روز محیط زیست را در تقویم رسمی به هفته محیط زیست تبدیل کند و پس از این هرسال از پانزدهم جوزا تا بیست و یکم آن اداره ملی حفاظت از محیط زیست افغانستان و سایر ادارات از طریق پروگرامهای مختلف، هفته محیط زیست را تجلیل کنند تا در این قسمت بیداری اجتماعی تقویت شود و روند مبارزه با مشکلات محیط زیستی سرعت یابد.
مشکلات محیط زیست یعنی آلودگی خاک، هوا و آب، زندگی انسان، حیوان و نبات را با خطر مواجه میسازد.
د هوا ککړتیا د ګڼو کسانو د مرګ مستقیم یا غیرمستقیم عامل دی. د دنیا په نورو هیوادونو کې د ښارونو د هوا د پاکوالي په برخه کې کامیابې تجربې شوې دي چې موږ ورنه استفاده کولای شوو.
مثلاً په عمومي ترانسپورت باندې سرمایه ګذاري د دې سبب کېږي چې خلک په بسونو کې تګ راتګ ته ترجیح ورکړي او په لویو ښارونو کې د لارو بندېدل او د موټرو لوګی کم شي. د هوا د پاکوالي لپاره هیوادوالو ته ډاډ ورک وو چې د بې کیفیته تېلو واردولو ته به په هېڅ وجه اجازه ور نه کړو.
موږ په دې برخه کې کامیاب شوي یوو او د بې کیفیته تېلو د مخنیوي لپاره چې نه یوازې د ماشینونو عمر کموي، بلکې د وژونکو ناروغیو سبب ګرځي، هر ډول قانوني اقدام ته چمتو یوو.
در افغانستان برای کاهش آلودگیهای صوتی به اقدامات جدی ضرورت است. این آلودگی که امراض روحی و جسمی تولید میکند، در شهرهای ما زیاد است.
در شهرهای ما از صداهای هارنهای بلند تا استفاده بی شمار از لاودسپیکرها عوامل مختلف آلودگیهای صوتی موجود اند. بعضیها به خود حق دادهاند که در مراسم عروسی یا مناسبتهای دیگر تا نیمههای شب از لاودسپیکرها استفاده کنند و پروای خواب دیگران را نداشته باشند.
هموطنان عزیز! آلودگی آب که همه ساله باعث مرگ میلیونها انسان در جهان میشود، یکی از مشکلات بزرگ مردم ما است. در شهرهای کشور اکثر مردم آب آشامیدنی پاک ندارند و در قریهها این مشکل بیشتر است.
د خاورو چټلوالی د چاپریال یو بل مشکل دی چې زموږ لوی ښارونه او په تېره بیا کابل ورسره مخ دی. اوس د کابل کوڅې د مني د پاڼو په شان له پلاستیکي کڅوړو ډکې دي چې د خاورې د زهرجنولو یو لوی عامل یې بللی شوو.
په کابل کې به د منځني عمر کسانو یاد وي چې د انګورو یوې چېلۍ به ټوله حویلۍ پوښلې وه، خو اوس داسې مثالونه کم وینوو، ځکه د خاورې او هوا پاکوالي ته صدمه رسېدلې ده.
د هغو سیلانیانو په سفرنامو کې چې تر څلور پنځه لسیزې پخوا کابل ته راغلي، د کابل د نیلي آسمان او پاکې هوا ډېر تعریفونه شوي دي، خو اوس نه آسمان هغسې لاجوردي دی او نه هوا پاکه ده.
پخوا به دوکاندارانو کاغذي کڅوړې جوړولې او په هغو کې به یې مشتریانو ته سودا ورکوله. دغه راز په ښاري کورنیو کې به یې ټوټه یي کڅوړې د سودا راوړلو لپاره استعمالېدلې، خو اوس یې ځای تر ډېره پلاستیکي کڅوړو نیولی دی چې صحت او چاپیریال ته تاوان پېښوي.
اوس د نانوایي ډوډۍ هم د ټوکر په ځای معمولاً په پلاستیکي کڅوړو کې راوړل کېږي چې پکار ده دغه دود پرېږدو او خپل هېر کړی کلتور را ژوندی کړو. پلاستیکي کڅوړې چې هر څوک یې په بې احتیاطۍ هر لور ته غورځوي، د خاورې د ناپاکۍ سبب کېږي.
برای انکشاف فرهنگ نگهداری محیط زیست، معارف، رسانهها و جامعه مدنی میتوانند نقش مهمی داشته باشند. برای داشتن محیط زیست سالم، فضاهای سبز بسیار مهم است. دولت اراده دارد که در چهار - پنج سال آینده، یک و نیم میلیارد دالر برای بازسازی و انکشاف شبکههای آبیاری، بندها و کاریزها هزینه کند.
این اقدامات نه تنها به اقتصاد و زندگی دهقانها کمک میکند؛ بلکه محیط زیست را نیز با آن بهتر میشود. در گذشته، سه فیصد خاک افغانستان پوشیده از جنگل بود؛ اما در سالهای اخیر به دو اعشاریه شش فیصد کاهش یافته است. جنگلها که جلو لغزش خاک و جاری شدن سیلابها را میگیرد ، باعث پاکی و تصفیه هوا نیز میگردد.
بدین جهت حکومت اراده قوی دارد که برای حفظ، احیا و انکشاف جنگلات، از قطع غیر قانونی جنگلات طبیعی جلوگیری کند و جنگلهای تخریبشده را بار دیگر سرسبز نماید. همچنان حکومت میخواهد تا از تخریب علفچرها و سبزهزارها جلوگیری نماید و در چهار، پنج سال آینده پنجاه هزار هکتار علفچرهای تخریبشده را بار دیگر احیا و به حالت اصلیشان باز گرداند.
حکومت مصمم دی چې د کابل ښار چارچاپېره د لس زره هکتاره ځمکې په مساحت یو شین کمربند ایجاد کړي، خو په دې ډول د هوا له پاکوالي سره مرسته وشي. دې ته ورته اقدامات د هیواد د نورو ښارونو لپاره هم په نظر کې لرو.
د خاورو، اوبو او هوا پاک ساتل او د ځنګلونو، ورشوګانو او شین چاپیریال خوندي کول زموږ ټولو ملي، اخلاقي او انساني وظیفه ده. موږ هر یو باید برخه په کې واخلو او د خدای پاک له نعمتونو سره بې انصافي ونه کړو.
شیخ سعدی علیه الرحمه فرمایي:
ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار
شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبری
یکبار دیگر، از تمام هموطنان خویش تقاضامندم تا در حفاظت محیط زیست که زمینههای زندگی سالم و صحی را فراهم میکند با دولت همکاری نمایند. داشتن محیط زیست سالم و صحی، وجیبه انسانی و اخلاقی همه ما است.
یک جامعه پیشرفته در کنار تقویت اخلاق، علم و تکنالوژی، به محیط سالم و صحی ضرورت دارد.
از تمام دست اندرکاران اداراتِ حفاظت از محیط زیست و وزارتخانههای مربوط به خاطر محافل آگاهیدهی در مورد اهمیت محیط زیست و اقدامات مناسبشان در این زمینه قبل از قبل سپاسگزارم.
زنده باد افغانستان!
تل دې وي افغانستان!