د تلپاتې ودې او ملي رهبرۍ لپاره: د اوبو ستراتیژیک مدیریت
د اوبو په څلورم ملي کنفرانس کې وینا: "د تلپاتې پراختیا او ملي سوکالۍ لپاره د اوبو مدیریت"
مهم ټکي:
- د اوبو ستراتیژیک ارزښت: اوبه د ژوند، کرنې او انرژۍ د حیاتي سرچینې په توګه پېژندل.
- تلپاتې مدیریت: د اوبو له سرچینو څخه د اوږدمهاله او عادلانه استفادې ډاډ ترلاسه کول.
- د پوهې ادغام: د اوبو په مدیریت کې د پخوانیو دودیزو لارو چارو او عصري ټیکنالوژۍ یوځای کول.
- ملي پراختیا: د بې وزلۍ د کمولو او اقتصادي ودې لپاره له اوبو څخه سمه ګټه اخیستنه.
- له اقلیم سره مطابقت: د سېلابونو، وچکالۍ او د اقلیمي بدلونونو د اغېزو پر وړاندې چمتووالی.
- سیمه ییزه همکاري: له ګاونډیو هیوادونو سره د اوبو د ګډ مدیریت په برخه کې همغږي.
- پالیسي او حقوقي اډانه: د واضحو قوانینو جوړول او د همغږو پالیسیو رامنځته کول.
- کلتوري او اخلاقي مسوولیت: د اوبو د کارولو په برخه کې د عدالت او اخلاقي اصولو دودول.
- د ظرفیتونو لوړول: د تلپاتې مدیریت د پرمخ وړلو لپاره د مسلکي متخصصینو روزل.
- لیدلوری او پلان جوړونه: د راتلونکو نسلونو او د سرچینو د بقا لپاره د اوبو دقیق پلان جوړونه.
۱۵ حوت ۱۳۹۵ | قصر سلامخانه
بسم الله الرحمن الرحیم.
اعضای محترم کابینه، جناب عثمانی صاحب، اعضای محترم شورای اراضی و آب، میرابهای محترم، اعضای انجمنهای انجنیری و مهندسی افغانستان، اعضای محترم شورای ملی، استادان گرامی و همه خواهران و برادران، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
کله چي د افغانستان منابع يادېدلې، نو د ډېرو کسانو په ذهن کې افغانستان کانون ته راوړي، په دې کي شک نشته چي کانون د افغانستان لوی طبيعي ثروت دی؛ زمونږ د کانونونو په باره کې مقدماتي سروې ګاني بنيادی چي د زرګونو ميلياردو ډالرو قيمت لري، خو له بله مرغه په افغانستان کې يو شمير نورې منابع او نورې شتمنۍ هم شته چي ښايي د افغانستان تر کانونونو برابر ارزښت او قيمت لري.
په دې منابعو کي چې په ثروت باندي بدليدلی شي، يو ډېر عمده منبع د افغانستان جغرافيايي موقعيت دی چي د درې زره کلونو لپاره يې زمونږ هيواد د تمدنونو په مرکز او څرولاري بدل کړ. د آسيا بر اعظم په زړه کي د ګران هيواد جغرافيايي موقعيت، مونږ ته له يوې دايمي او نه تمامېدونکي منبع نه د عظيمي استفادې چانس راکوي، البته له جنګ او تاوتريخوالي او د منطقي همکاريو زياتوال، زمونږ له جغرافيايي موقعيت نه د واقعي استفادې امکان برابرولی شي؛ که زمونږ موقعيت سم مديريت شي د دې عوايد به له لسو تر سل چند ته کمرکاتو تر عوايدو ډېر شي.
د افغانستان د خلکو لپاره بله ډېره مهمه منبع او طبيعي شتمني د افغانستان اوبه دي چي مور تر اوسه پورې لا د خپلو اوبو له واقعي اهميت او ارزښت نه ناخبره پاتې يو او لا تراوسه پورې د سمي اداري او تنظيم په برخه کې لا ډېر کارونه ته ضرورت لرو، نو ځکه د دې کنفرانس دایرول دير په موقع دي چي مور يوه لاره او منظم پلان برابر کړو.
حکمت زمونږ به له شتمني او د اوبو عوايدو سرچينه ده. افغانستان له دې درک هم يو بخښور هيواد دی، البته د خاوري کيفيت ستونزو ته بايد ښه توجه لا زياته کړو.
د افغانستان غرونه، درې او ځنګلونه زموږ یو بل مهم طبیعي ثروت ګڼل کېږي. د جګړو په کلونو کې د افغانستان ځنګلونو ته له بده مرغه زیاته صدمه رسېدلې ده، د ځنګلونو کمېدل د سيلابونو د زیاتېدو او حاصل خېزې خاورې د کمېدو یو لوی علت ګڼل کېږي. د افغانستان طبیعي ښکلا د توریزم او عوايدو په یوې لویې منبع بدلېدلی شي.
له افغانانو سره موجودې پیسې هم د ګران هیواد په لویو شتمنیو کې حسابولی شوو. په دې کې شک نشته چې د افغانستان د خلکو یوه لویه برخه په فقر کې اوسي، خو زموږ له یو شمېر شتمنو سره د میلیاردونو ډالرو په اندازه پیسې شته چې تر ډېره حده له هیواده بهر دي او لا تراوسه پورې یوازې پیسې دي او په سرمایې باندې نه دي بدلې شوې. په هیواد کې د فقر کمولو او ختمولو لپاره په سرمایه باندې د شتمنو افغانانو د پیسو بدلول باید زموږ یو مهم مقصد وي.
او بالآخره د افغانستان لویه او ستره شتمني د دې هیواد زحمتکشه خلک او په تېره بیا ځوانان دي. د افغانستان خلک زحمت کشه دي او عالي استعداد لري، خو د تخصص کمبود یا نور علتونه د دې سبب شوي دي چې زموږ د کار او زیار مولدیت کم وي.
موږ که خپلې دغه مهمې منابع یعنې زحمت کشه خلک، جغرافیایي موقعیت، اوبه، خاوره، معادن، موجودې پیسې او طبیعي ښکلا سره یو ځای کړو او سمه استفاده ورنه وکړو نو د دنیا د ډېرو هیوادونو په نسبت، په لنډ وخت کې انشاءالله تعالی له فقر او بېوزلۍ نه راوتلی شوو. موږ که د خپل نفوس په تناسب خپلو دغو مهمو منابعو ته وګورو، په ډاډ سره ویلی شوو چې مثلاً تر پاکستان، تر هند یا حتی تر چین، له فقر سره په مبارزه کې زموږ د کامیابي امکانات ډېر دي. له منابعو نه سمه او عادلانه استفاده د ملي وحدت او ثبات د ټینګېدو باعث ګرځي او برعکس، ناسمه استفاده د فساد، اختلاف او بې ثباتۍ په عامل بدلېدی شي.
افغانستان د خپلو سترو منابعو د سمې ادارې په برکت کولای شي چې په یوه شل کلنه موده کې د نړۍ د يوې متوسطې رفاه او سوکالۍ په هیواد باندې بدل شي. او دې هدف ته باید ځان ورسوو او په خپلو پښو ودرېږو، ځکه په پردیو مرستو دوامداره اتکا اشتباه ده. د نورو له احتیاجه راوتل باید زموږ اساسي هدف او موخه وي.
حاضران گرامی!
آب اهمیت حیاتی دارد، و چنان که قرآن مجید پدیدهی حیات را به آب مرتبط دانسته و در آیه سیام سورهی انبیا فرموده است: «و هر چیز زندهای را از آب پدید آوردیم» علم نیز هر روز ابعاد جدیدی از نقش آب را در زندگی مردم آشکار میسازد، و همه ما به نقش آن در زندگی واقف هستیم. ما خوب میدانیم، آب آبروی ماست و حفظ آبروی ما هدف ملی است؛ اما آب به مثابه ثروتی عظیم که چرخ زندگی یک ملت را به تحرک در میآورد، ابعاد بیشتری دارد.
نخست، آب نقش کلیدی در زراعت دارد، به خصوص برای کشوری که هنوز هم هشتاد فیصد زندگی مردم آن به زراعت متکی است، اما بدبختانه یکی از عمدهترین واردکنندگان مواد زراعتی است، این شرم ملی ماست و این شرم باید خاتمه پیدا کند، افغانستان باید صادرکننده محصولات زراعتی شود، نه واردکننده اقلام زراعتی. ما میتوانیم به صادرکننده اقلام زراعتی مبدل شویم.
دوم، در عرصه صنعت، از ساختمانسازی گرفته تا صنایع دیگر، آب یکی از عناصر عمده به حساب میآید و کمبود آن میتواند این عرصه را دچار دگرگونی و سقوط کند.
سوم، آب منبع تولید انرژی است، و مدیریت درست آن میتواند نیاز ما را به واردات انرژی کاهش ببخشد و حتی به مرز خودکفایی و صادرات انرژی برساند.
افزون بر اینها، آب عامل مهمی برای همکاریهای منطقهای است و میتوان با تدوین چارچوبهای حقوقی و قراردادهای مبتنی بر نفع دوجانبه و چندجانبه، زمینهی استفاده بهتر از منابع آبی را فراهم کرد تا هم کشورهای بالاآب و هم پایینآب بهخوبی از آن مستفید شوند، و بر این مبنا زمینه همکاریهایی که میان همسایگان لازم است، توسعه پیدا کند.
تجربه تاریخی در فرهنگ و تمدن ما برای استفادهی درست از منابع آبی و به خصوص قوانین شرعی برای تقسیم آب، گویای نکات آموزندهای در این باب است. من از حضور میرآبها خاصتاً ابراز امتنان میکنم؛ شما میرآبها قرنها آب را به صورت عادلانه مدیریت کردید و اتکا به تجربه شما، امروز به یک نورم بینالمللی مبدل شده است. انجمنهای تأسیس آب چیزی است که ما قرنها و هزارهها سال پیش داشتهایم. جناب وزیر صاحب و همکاران! از این جهت باید دانش انجنیری جدید با دانش فرهنگی عظیم ما یکجا شوند.
قدرمنو حضارو، درنو هیوادوالو! لکه څنګه چې اشاره وشوه اوبه د افغانستان عظیمه شتمني او د الله تعالی لویه پیرزوینه ده، خو له هر طبیعي نعمته که سمه استفاده ونه شي، مشکلات پیدا کېږي. د شلمې پېړۍ په سر کې د افغانستان نفوس پنځه میلیونه اټکلېده او اوس لږ تر لږه شپږ برابره زیات نفوس لرو. له بلې خوا اقلیمي تغییرات راغلي چې په نتیجه کې یې د اوبو په تنظیم باندې منفي اغیزې شوې دي.
تنها یک محاسبه را ببینید! آبی که برای پنج میلیون، وافر بود، برای سی میلیون ضرورت به تصمیم دارد. چیزی که جناب وزیر صاحب پیشتر ذکر کرد، دولت و ملت باید به صورت اساسی سر تقسیم آب و اختصاص منابع، به یک نتیجه بنیادی و پالیسی واضح برسد. هر فابریکه سمنت را که میسازیم و ساختنش ضروری است، ضرورت به آب وافر دارد، بناءً جمع کردن اینها در زمینه آب، به یک سکتور خلاصه نمیتواند شود. آب یکی از ضرورتهای ملی ماست و همه ادارات بینسکتوری باید به وضاحت به نتیجه برسیم و از ابهام و تضاد جلوگیری واضح کنیم؛ چون منافع ملی ایجاب میکند که آب به صورت عادلانه بین سکتورهای مختلف با درنظرداشت پیشرفت و استفاده پایدار که هدف ششم است، استفاده شود.
د اقلیمي تغییراتو په نتیجه کې سیلابونه او وچکالي دواړه زیات شوي دي. دغه راز د ناامنیو او جګړو په نتیجه کې د اوبو د وېش هغه زاړه کلتور چې ملي او اسلامي بنیادونه یې لرل او عدالت په کې اصل و، هم صدمه لیدلې ده. امروز یکی از موضوعات عمده که امید است میرآبصاحبها همراهتان بحث کنند، عدم عدالت در توزیع آب است. نظام عنعنوی ما که بهنهایت عادلانه بود، بدبختانه با خطرات عمده مصادف است و امید که این کنفرانس به یک بحث اساسی سر احیای نظام تقسیم آب به صورت عادلانه بر اساس شریعت ما - که ادعا کرده میتوانیم اساس توزیع آب را در تمام دنیا تشکیل داده - ترتیب کنیم.
زموږ په ملي او اسلامي فرهنګ کې د سرآب او پایان آب ترمنځ د اوبو عادلانه وېش ته ډېره توجه کېدله، مګر متاسفانه اوس داسې مثالونه ډېر وینو چې د سرآب کښتونه به د بې حده اوبو په وجه تاوان کوي او د پایان آب کښتونه به د کم آبۍ په وجه وچېږي. دغه وضعیت له موږ نه د اوبو علمي او قوي مدیریت غواړي. رامین صاحب' شته، په تفصیل سره درته ویلی شي چې په بغلان کې څنګه وضعیت دی چې پاس شولې کري او ښکته پایان آب کې غنم نه شي کرلی او دا عادلانه تقسیم غواړي.
مدیریت کلان آبهای کشور و استفاده درست از آنها با نگاه درازمدت، نیازمند بازنگری در مِتُد و شیوه تحلیل است، و این تنها با تمرکز بر حجم فیزیکی آب در این یا آن سرچشمه حاصل نمیشود، بلکه نیازمند تمرکز بر هر حوزه دریایی به مثابه یک سیستم طبیعی است، و اینکه همه اینها شبکهی بههمپیوستهای از منابع طبیعی است که بخشی از اکوسیستم کلانتر این منطقه است، و هرگاه در این زمینه ناشیانه و بدون درنظرگرفتن ضوابط علمی برخورد شود، میتواند کلیت این سیستم را آسیب برساند و موجبات فاجعههای محیطزیستی غیرقابل جبران را فراهم آورد. از این جهت است که امسال در بودجه مدیریت حوزههای آبی تقویت شده و ضرورت واضح است که برای سالهای آینده ما هر حوزه دریایی خود را به حیث یک سیستم مدیریت کنیم. از بین رفتن سفرههای آبی زیر زمین و کاهش آبهای زیرزمینی دایمی، به نابودی جنگلها و گیاهان میانجامد، و محیط سبز را نابود میکند و نتیجهای که به دنبال میآورد یا خشکسالی است و یا بارانهایی که تنها موجب به راه افتادن سیلابهای ویرانگر میشود.
همکاران محترم در شورای آب و زمین! کندن چاههای عمیق بدون درنظرداشت آبهای زیرزمینی، یک خطر ملی است. ما باید به صورت اساسی آبهای زیرزمینی خود را به حیث یک سرمایهی دوامدار درک کنیم و مخصوصاً از نظام توزیع کانالهای گذشته و قناتهای خود، به صورت اساسی درس بیاموزیم. حداقل دو تا سه کیلومتر یا حدود کوچکتر و بزرگتر بین قناتها فاصله بود و این نظام موجب این بود که آب به صورت پایدار استفاده شود.
جناب وزیر صاحب و همکاران! ضرورت این است که تجربه استفاده پایدار گذشته را ما هم همراه دنیا شریک کنیم. سیستم قناتها و کاریزهای ما یکی از بهترین راههای استفاده پایدار آب بود که بدبختانه امروز به خطر افتاده است؛ تنها به کاریزهای چهارآسیاب، چهاردهی و یا زابل ببینیم. ضرورت بسیار واضح است که ما سرمایه بزرگی را که هم از نگاه مدیریت فرهنگی و هم احکام شرعی داشتیم، دوباره زنده کنیم و اهداف نو را بر اساس درسهای عظیم قرآن شریف و اصول شرعی دوباره ترتیب نماییم.
به این دلیل است که باید هر حوزه دریایی به مثابه یک واحد تحلیل جداگانه مورد مطالعه قرار بگیرد، و همزمان برای استفاده از آنها لوایح و پالیسیهای مناسبی تدوین گردد تا هم بر وضع معیشت مردم تأثیر مثبت داشته باشد و هم به حفظ محیطزیست و منابع طبیعی کمک کند. واقعیت این است که ساختارهای کنونی ما جوابگوی نیازها و شرایط ما نیستند و مشکلاتی را که وجود دارد برطرف نمیکنند، زیرا متناسب با شرایط گذشته و متناسب با میزان جمعیت کشور در اوایل قرن بیستم طراحی شده بودند، در آن زمان نفوس پنج میلیون بود و حالا شش برابر بیشتر شده است و به همان پیمانه بر نیازها افزوده شده و متأسفانه منابع طبیعی کشور ما در سالهای جنگ آسیب جدی دیده و اکنون تغییرات اقلیمی یکی از نتایجی میباشد که از آن ناشی شده است.
لازم است همه اطمینان داشته باشند که انکشاف آبهای افغانستان به نفع مردم ما و منطقه است، چون اصول رهنمودی ما را منافع مردم، نجات مردم از فقر و قوانین بینالمللی مرتبط با آب تشکیل میدهد. از این رو، توقع ما از همسایگان این است که از ایجاد بندها و شبکههای استفاده از منابع آبی نگران نباشند، و بلکه از آنها پشتیبانی کنند، زیرا استفاده درست از آب، تنها در صورتی امکانپذیر میشود که آبها پیشبینیپذیر شوند. آب تا در بندها و شبکهها وجود نداشته باشد، نمیتواند تقسیم شود. آبِ سیلاب را نمیتوانیم مدیریت کنیم، تنها آبی که مهار شده، میتواند مدیریت شود. با استفاده از شیوههای علمی میتوان، هم آبهای زیرزمینی دایم را از خطر کاهش نجات داد و هم سیلابها را مهار کرد و از آب آنها به ذخایر طبیعی کمک رسانید و هم به نیازهای دیگر پاسخ گفت. اگر شیوههای علمی به کار گرفته شود میتوان از آب اندک استفاده بسیار کرد.
ما در دو سال و نیم گذشته تهدابهایی را برای بهبود وضعیت گذاشتهایم، اما معلوم است که اگر بخواهیم با چشماندازی بسیار کلان به موضوع نگاه کنیم تا نیاز نسلهای آینده را نیز در نظر بگیریم، و بخواهیم که منطقه ما از این نظر شاهد نوعی ثبات باشد، باید علاوه بر وضع قوانین و لوایح، و طراحی برنامهها و پالیسیها، همچنین زمینههای همکاری منطقهای را در این راستا فراهم کرد، تا بر مشکلاتی که کمبود آب سبب آن میشود امکان یافتن راه حل دوامدار را حاصل کرد.
اوبه د حیات منبع، د زراعت او روزي وسیله او د پاکۍ او نظافت ذریعه ده. دا به لویه بېانصافي وي چې موږ د الله تعالی له دغه ستر نعمت سره بېاحتیاطي وکړو، بې ځایه یې مصرف کړو او یا یې پاکۍ ته پام ونه ساتو. هغه څوک چې د اوبو له استفادې وروسته هم د اوبو شیردان خلاص پرېږدي، هغه څوک چې پاکو اوبو ته چټلي ور اچوي او یا هغه څوک چې د بل چا د پټي د اوبو حق خوري، دوی په انصاف نه چلېږي او ټولنې او ځان سره ظلم کوي. رسنیو، علماي کرامو، ملا صاحبانو، معارف وزارت، لیکوالو، د ټولنې مصلحانو او صاحب نظرانو ته پکار ده چې له اوبو نه د سمې او عادلانه استفادې د کلتور په تقویه کې برخه واخلي. دا یوازې د انرژۍ او اوبو وزارت کار نه دی، دا یوازې د دولت دنده نه ده، دا د ټول ولس او ټولو اقشارو کار دی او ټول باید لاس سره ورکړي.
باید کاری کرد که ارزش آب از نو تعریف شود، و نهتنها از اسراف و مصرف بیجای آن جلوگیری صورت بگیرد؛ بلکه فرهنگ استفاده نیکوتر از آن چنان تعمیم یابد که در زندگی روزانهی فرد فرد ما متبارز باشد. فرهنگ و قانون در کنار هم میتوانند مسیر جدیدی را در این زمینه در جامعه ما ترسیم کنند.
به امید موفقیت کنفرانستان. نظریات بسیار سازندهتان در شورای عالی آب و زمین و در کابینه مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت.
زنده باد افغانستان!
یشه سین افغانستان!
تل دې وي افغانستان!