تحول قلب آسیا: اتصال قارهای از طریق پروژههای مشترک و توقف جنگ نااعلان شده
سخنرانی در ششمین کنفرانس وزرای خارجه قلب آسیا – پروسه استانبول؛ امریتسر، هند
نکات اساسی:
- مشارکتهای استراتژیک: تقویت پیوندها با هند، ایران و شرکای منطقهای.
- اتصال منطقهای: ترویج چابهار، آقینه، تاپی (TAPI) و پیوندهای زیربنایی.
- توسعه اقتصادی: کاهش هزینهها، رونق تجارت و جلب سرمایهگذاری خصوصی.
- تعلیم و تربیه: آموزش محصلین افغان به عنوان رهبران آینده.
- امنیت: مقابله با تروریزم و «موج پنجم» خشونتها.
- همکاریهای بینالمللی: بهرهگیری از تعهدات کنفرانسهای وارسا، بروکسل و قلب آسیا.
- زیربناهای خوشهای (Cluster): یکپارچهسازی خط آهن، برق، فایبر نوری و جادهها.
- خودکفایی: مهار منابع طبیعی برای دستیابی به رفاه پایدار.
بسم الله الرحمن الرحیم،
جناب صدراعظم مودی، وزرای محترم خارجه و سایر وزرا، رؤسای هیئتها، خانمها و آقایان!
نشست «قلب آسیا» در زمانی برگزار میشود که فرصتهای بزرگ و تهدیدات قابل توجهی برای افغانستان وجود دارد که پیامدهای آن متوجه تمام آسیا و جهان است. بررسی الگوها و روندهای ظهور یافته در سالی که از نشست ما در اسلامآباد گذشت، به ما کمک میکند تا برای سال ۲۰۱۷ و فراتر از آن آماده شویم.
اما اجازه دهید ابتدا از شما و مردم هند برای میزبانی امروز در شهر تاریخی و زیبای امریتسر تشکر کنم؛ شهری که زمانی مرکز حوالهها و تجارت بود و هند را به آسیای مرکزی، روسیه، خاورمیانه و فراتر از آن وصل میکرد. و همچنین سپاسگزارم برای بازدید از "معبد طلایی" (گولدن تمپل)؛ این یک مراسم استثنایی و تأثیرگذار بود.
بنیانهای مشارکت افغانستان و هند
جناب صدراعظم؛ شما امسال با دو بار سفر به افغانستان برای افتتاح دو پروژه مهم و نمادین به ما افتخار بخشیدید. ساختمان پارلمان افغانستان به عنوان شاهدی ماندگار بر رابطه پایدار میان بزرگترین دموکراسی جهان و ملت و دولتی باقی خواهد ماند که متعهد به تحقق حقوق و وجایب دموکراتیک شهروندان آزادی است که در قانون اساسی ما درج شده است.
«بند دوستی افغان-هند» در سلما که ۴۲ میگاوات برق تولید کرده و ۶۵۰ میلیون متر مکعب آب ذخیره میکند، پس از ۴۰ سال انتظار به پایان رسید و نور و بهبود زندگی را برای مردم هرات به ارمغان خواهد آورد. تعجبی ندارد که سفر شما با جشنهای خودجوش در سراسر افغانستان مورد استقبال قرار گرفت.
به همین ترتیب، توافقنامه سهجانبه امضا شده در تهران میان هند، ایران و افغانستان بر سر بندر چابهار، گامی بزرگ در جهت تبدیل افغانستان از یک کشور محاط در خشکی به یک "پل زمینی" (Land Bridge) است. سخنان شما در اطمینان بخشیدن به مردم افغانستان از حمایت ۱.۲۵ میلیارد مردم هند، به سرعت با عمل همراه شد که نمونه آن تعهد ۱ میلیارد دالر کمک انکشافی جدید است.
در حالی که ما پذیرای نزدیک به یک میلیون مهاجر خود هستیم، مجموعه جدید برنامهها و پروژههایی که با کمک شما ممکن شده است، میلیاردها پیوند تاریخی میان دو ملت را که وقف توانمندسازی مردم و صلح و رفاه از طریق همکاری شدهاند، بازتولید، گسترش و تحکیم خواهد کرد.
دهلیز هوایی باربری که به زودی راه اندازی میشود، به مصرفکنندگان و تولیدکنندگان هندی و افغان دسترسی بدون مانع به محصولات و خدمات یکدیگر را خواهد داد.
بیش از ۲۰ هزار دانشجوی افغان در حال حاضر در هند مشغول به تحصیل هستند که برای ایفای نقش مهمی در مدیریت و رهبری گذار افغانستان به سوی رفاه و ثبات در نظر گرفته شدهاند. حمایت هند هم از لحاظ مقیاس و هم از لحاظ سیستم تحویل، چشمگیر است. کمکهای هند، دولت به دولت و با هدف بهبود زندگی و رفاه مردم است. این کمکها شفاف و بدون قید و شرط است. هیچ توافق پنهانی و شرایط سری وجود ندارد؛ این همگرایی منافع و ارزشهای دو دولتی است که از باور به مزیت همکاری الهام گرفتهاند. تشکر!
همبستگی بینالمللی و تعهدات امنیتی
خانمها و آقایان؛ تجدید تعهدات بینالمللی به مردم افغانستان در طول سال ۲۰۱۶ چشمگیر بوده است. تصمیم تاریخی رئیسجمهور اوباما در تعهد نیروهای آمریکایی مورد احترام ما خواهد بود و به عنوان تصمیمی برای تأمین آینده ما به یاد خواهد ماند. ما از رئیسجمهور و تیم امنیت ملی او برای احترام به فداکاری نیروهای امنیتی و دفاعی ما و برای اعتماد به اراده ما جهت مبارزه با فساد و سروسامان دادن به امور داخلیمان تشکر میکنیم.
تعهد ۱۵ میلیارد دالری برای تمویل ۳۵۴ هزار نیروی دفاعی و امنیتی ملی افغانستان (ANDSF)، تجدید مأموریت «حمایت قاطع» و تعهدات کشورهای شرکتکننده در نشست ناتو در وارسا برای اعزام فرزندانشان جهت خدمت در این مأموریت، افقی میانمدت را برای تقویت ظرفیت و توانمندی نیروهای ما فراهم کرد. ما از رئیسجمهور اوباما، صدراعظم مرکل، صدراعظم کیمرون، صدراعظم رینزی، رئیسجمهور اردوغان و سایر رهبران برای ایجاد اجماع در نشست در مورد افغانستان تشکر میکنیم.
تعهد ۱۵.۲ میلیارد دالری در بروکسل در حمایت از «چارچوب صلح و توسعه» ما حتی چشمگیرتر بود، زیرا در بحبوحه بحثها در مورد خستگی از کمکها و اولویتهای جهانی رقیب صورت گرفت. تمرکز شدید ما بر اصلاحات و گفتگوهای سازنده با شرکای توسعهای، منجر به موفقیتی چشمگیر شد. ما این تعهدات را، همانطور که در کنفرانس مطبوعاتی پایانی گفتم، به عنوان خط اعتباری میپذیریم که در برابر اصلاحات اساسی و مرحلهای به تعهدات مالی تبدیل شود. از همه شما تشکر میکنیم، به ویژه از تلاشهای خانم موگرینی و تیم ایشان در اتحادیه اروپا و تلاشهای حمایتی ایالات متحده.
ما نه تعهدات وارسا و نه بروکسل را امر مسلم فرض نکردیم، بلکه بر اثبات ادعای خود در میدانهای نبرد و اصلاحات حکومتداری، از جمعآوری عواید تا بازنگری در نهادهای حاکمیت قانون تمرکز کردیم. ما از فرصت تعامل و درک شما از پیچیدگی چالشهایی که با آن روبرو هستیم تشکر میکنیم. اکنون ما در تلاش جدی برای تضمین ثبات و امنیت کشور و رفاه مردم خود هستیم. حرکت به سوی این هدف نیازمند پلان کاری است که ابعاد آسیایی – یا دقیقتر یورو-آسیایی – پتانسیل ما را در نظر بگیرد که روسیه در آن یک ذینفع مهم است. از این رو، بحثهای امروز و پروسه قلب آسیا-استانبول برای سرنوشت مرتبط افغانستان و آسیا اهمیت حیاتی دارد.
اجازه دهید از دولت ترکیه برای تدوین پروسه استانبول تشکر کنم. و به همین ترتیب از جمهوری قزاقستان، جمهوری خلق چین و جمهوری اسلامی پاکستان برای میزبانی قبلی این کنفرانس سپاسگزاری نمایم و از آذربایجان برای موافقت با میزبانی سال آینده تشکر کنم.
قدرت اتصال و اثر شبکهای
عالیجنابان، خانمها و آقایان! تحول آسیا از یک مفهوم به یک اقتصاد قارهای از یک سو، و بهای وحشتناکی که موج پنجم خشونتهای سیاسی و تروریزم بر جوامع ما تحمیل کرده از سوی دیگر، صحنه را برای تحقق پتانسیلها و مشکلات ما تعریف میکند.
همانطور که تجربه آمریکای شمالی و اولین جهش جهانی سرمایهگذاری در ترانسپورت در قرن ۱۹ نشان میدهد، «اتصال» (Connectivity) کلید بافتن یک توده زمینی به یک سیستم اقتصادی یکپارچه است. کشورهای مستقل آسیای مرکزی و قفقاز اثرات تحولآفرین سرمایهگذاری در اتصال را ثابت کردهاند. ترکمنستان مفهوم دهلیزهای اتصال را در سپتامبر ۲۰۱۴ و بحث ترانسپورت پایدار را هفته گذشته مطرح کرد. افغانستان ذینفع اصلی این رویکرد است؛ مردم ما افتتاح بندر خشک آقینه را در ۲۸ اکتوبر جشن گرفتند. تأثیر آقینه در «اثر شبکهای» آن است، زیرا دسترسی به شبکه عظیم ترانسپورتی را فراهم میکند که ترکمنستان را به همسایگانش و آنها را به همسایگانشان (قزاقستان، آذربایجان، گرجستان، ازبکستان و فراتر از آن اروپا) وصل میکند.
همچنین رسیدن اولین محموله کالا از چین از طریق ازبکستان به بندر حیرتان، نشانی از جریانهای آینده است. ما از گفتگوهای فشرده با رهبری ازبکستان و چین بسیار خرسندیم. به همین اندازه، توافق سهجانبه چابهار میان هند، ایران و افغانستان و پروژه اتصال شهر هرات به سیستم راه آهن ایران حائز اهمیت است. کاهش هزینه ترانسپورت باعث تغییرات مشهود در زندگی مردم ما خواهد شد.
وقتی «اثر شبکهای» و «اثر خوشهای» (Cluster Effect) با هم ترکیب شوند، مقیاس تغییر غیرقابل بازگشت میشود. تاپی (TAPI) نمونهای از اثر خوشهای است. این پروژه ابتدا فقط یک لوله گاز تصور میشد، اما اکنون به خوشهای از لوله گاز، خط انتقال برق، شبکه فایبر نوری، راه آهن، جاده و فرودگاه تبدیل شده که ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هند را وصل میکند. موقعیت ما در قلب آسیا به ما اطمینان میدهد که سرمایهگذاری در اتصال در افغانستان میتواند پیامدهای آسیایی داشته باشد.
تصور کنید سیستم راه آهنی که با بقیه خوشه تقویت شده، چین را به ایران، پاکستان و هند وصل کند. ارزیابی اولیه ما نشان میدهد که تا ۱۵ هزار میگاوات برق از آسیای مرکزی میتواند به آسیای جنوبی منتقل شود و افغانستان طی ۵ سال از یک واردکننده به یک مرکز انتقال و صادرکننده برق تبدیل شود. توانایی ما در جذب ۹۰۰ میلیون دالر سرمایهگذاری سکتور خصوصی در بخش برق در ۵ ماه گذشته (که ۷۰۰ میلیون آن توسط کارآفرینان افغان بوده) نشان میدهد که ما اعتماد سکتور خصوصی را جلب کردهایم. ما از شرکتهای تمام کشورهای شما دعوت میکنیم تا با سرمایهگذاری در اینجا سود مشروع ببرند.
افغانستان باید از وابستگی به کمکها خارج شود و ما میتوانیم. ثروت زیرزمینی ما تریلیونها دالر تخمین زده میشود و ۲۶ میلیارد متر مکعب آب داریم. حمایت به موقع و هماهنگی جهانی و آسیایی در زیربناهای ما، ما را به خودکفایی سریع میرساند.
مقابله با موج پنجم تروریزم
اما مهمتر از همه، ما باید با شبح موجود در اتاق روبرو شویم: موج پنجم خشونتهای سیاسی و تروریزم. یک کشور در حال توسعه فقیر در شرایط عادی زمان دارد تا پلانهای خود را گامبهگام اجرا کند، اما ما این تجمل را نداریم. چالشهای ما زنجیرهای و پیچیده هستند. حلقه ضعیف زنجیر سرعت حرکت را تعیین میکند، بنابراین ما چارهای نداریم جز اینکه همزمان بر مدیریت بحران و مدیریت تغییر تمرکز کنیم.
در قلب مشکل، ماهیت و مقیاس موج پنجم تروریزم قرار دارد. ما به عنوان جامعهای که در خط مقدم است، بهای گزافی در از دست دادن جانها و فرصتها پرداختهایم. سال گذشته ما بالاترین آمار تلفات غیرنظامی و نظامی را در جهان داشتیم. این غیرقابل قبول است! این وضعیت قابل اجتناب بود. با توجه به تجربههای گذشته، مقابله با این موج نیازمند استراتژی ۱۰ تا ۲۰ ساله است.
موج پنجم از تخریبگری موجهای قبلی استفاده میکند اما «اثر شبکهای» آن به دلیل استفاده از انترنت و "فیسبوک" بیشتر است. هدف اصلی این موج، گسستن قرارداد اجتماعی میان شهروند و دولت است، پس بسیج شدن دولتها در تمام سطوح برای شکست دادن این موج خشونت ضروری است.
ما پنج پدیده مرتبط را میبینیم: ۱. شبکههای جنایی اقتصادی (مواد مخدر، قاچاق انسان و کالا) که بستری برای سیاستهای جنایی فراهم میکند. ۲. نزدیک به ۳۰ گروه که توسط ملل متحد تروریست شناخته شدهاند، تلاش میکنند در افغانستان پایگاه بسازند تا کشورهای اصلی خود و جهان را ناامن کنند. ۳. عملیاتهای نظامی در پاکستان باعث جابجایی گزینشی شبکههای افراطی پاکستانی و متحدانشان به افغانستان شده است. ۴. با وجود تلاشهای ما با پاکستان، «جنگ ناعلامیه» (نامی که من در زمستان ۲۰۱۴ بر آن نهادم) نه تنها کاهش نیافته بلکه در ۲۰۱۶ به ویژه پس از کنفرانس بروکسل تشدید شده است. سختترین دفاع سازمانیافته ما بین ۴ اکتوبر تا ۲۰ نوامبر بود. ۵. پاسخ دولتها پراکنده است و برخی هنوز به این شبکهها پناهگاه میدهند یا آنها را تحمل میکنند. همانطور که آقای کاکازاده گفت، اگر آنها در پاکستان پناهگاه نداشته باشند، یک ماه هم دوام نمیآورند.
پیشنهاداتی برای اقدام
من با پیشنهادات ذیل سخنانم را پایان میدهم: اول: برای مقابله با اقتصاد جنایی، باید در سطح آسیایی و منطقهای مستند کنیم که چه کسی از تولید، پروسس و قاچاق سود میبرد. این نیازمند تلاشی بینالمللی بدون بازی ملامتکنی است.
دوم: ما پیشنهاد یک رژیم آسیایی و بینالمللی را میدهیم که فعالیتهای فرامرزی و عملیاتهای تروریستی را تایید کند (که به ویژه برای همسایه ما پاکستان قابل قبول باشد). ما ملامتکنی نمیخواهیم، ما «راستیآزمایی» (Verification) میخواهیم.
سوم: نیاز به صندوقی برای مبارزه با افراطگرایی است. پاکستان سخاوتمندانه ۵۰۰ میلیون دالر برای بازسازی افغانستان تعهد کرده است. جناب وزیر عزیز! این پول میتواند برای مهار افراطگرایی به کار رود، زیرا بدون صلح هیچ کمکی درد مردم ما را دوا نمیکند.
ما فرصتها و تهدیدها را متوازن کردهایم. من اطمینان دارم که با تلاش سیستماتیک میتوانیم جهان را ببریم و افغانستان و آسیا را امن کنیم. بار دیگر از توجه شما سپاسگزارم.