اقتصادي خپلواکي، د خصوصي سکتور وده، کارپنځونه او تلپاتې پرمختیا
د الکوزي نړیوال شرکت د شپږو فابریکو د پرانیستې په مراسمو کې وینا - کابل، صنعتي ښارګوټی
مهم ټکي:
- اقتصادي خپلواکي: په وارداتو له تکیې څخه د صادراتو محورۍ ته لېږد.
- د خصوصي سکتور وده: له قانونمندو او هدفمنو پانګونو څخه ملاتړ.
- د کارموندنه: ځوانانو ته د دوامداره او باعزته کاري فرصتونو برابرول.
- د مهارتونو پراختیا: د صنایعو لپاره د مسلکي او ماهرو کارګرانو روزل.
- د ښځو ونډه: د افغاني محصولاتو ترویج او د ښځو ځواکمنول.
- عصري زېربناوې: د اغېزمنو فابریکو او سیستمونو جوړول.
- د دولت او خصوصي سکتور همکاري: د حکومت، پانګوالو او ټولنې ترمنځ یووالی.
- ځوانان او فرصتونه: د هیواد د مشرۍ لپاره د افغان ځوانانو چمتو کول.
۷ میزان ۱۳۹۵ | کابل، صنعتی پارکونه
بسم الله الرحمن الرحیم
ډېر قدرمن ورور جناب مسلمیار صاحب، د کابینې محترمو غړو، ډېر ګران ورور جناب عبدالرحمن الکوزي، د ولسي شورا ټولو غړو، د ولسي جرګې او مشرانو جرګې غړو، محترمو صنعتکارانو، خوېندو او ورونو السلام علیکم و رحمة الله و برکاته!
اهداف بزرگ باید ساده، عام فهم و قابل اجرا باشد. یا ده هزار صفحه نوشته میکنید که پالیسی اقتصادی این مملکت چیست؟ یا یک جمله. جمله خلص ما چیست؟ افغانستان باید به یک مملکت صادرکننده مبدل شود. چون فقر، ترور و کثافت اداری است، مواد مخدر و صدها غمهای دیگر داریم؛ اما مشکل دوامدار افغانستان و بزرگترین تهدید از دیدگاه من، عدم توازن بین واردات و صادرات ما است.
ما از نگاه سیاسی همیشه از این خاک دفاع کردیم. عزت این خاک را مردم افغانستان همیشه نگاه کرده، اما دارای استقلال اقتصادی نبودیم. فعلاً هم دارای استقلال اقتصادی نیستیم و استقلال سیاسی بدون استقلال اقتصادی ناقص است. از این جهت هدف این دولت از روز اول که مسئولیت سر شانهی ما آمده این است که افغانستان را از یک مملکت وابسته به دیگران، به یک مملکت که سر پای خود ایستاد شده میتواند و مبدل به یک مملکت متحرک میشود، بدل کنیم.
چرا صادرکننده و جایگزین واردات؟ از جهتی که وقتی صادر میکنید، تمام معیارهای بینالمللی را باید رعایت کنیم. بهترین نوع سرمایه را باید به کار بگیریم. بهترین نوع مدیریت را داشته باشیم؛ اما اگر جای واردات را بخواهیم بگیریم، آن معنیاش این است که به صورت دوامدار دستتان پس به احتیاج دراز میشود. بنابراین هدف عمده ما این است که به یک مملکت صادرکننده مبدل شویم.
دویمه خبره مې دا ده چې له الکوزي صاحب او له ټولو صنعتکارانو نه مننه وکړم. زه غواړم په دوی باندې څو کلیمې وغږېږم. الکوزي صاحب ته خدای ﷻ داسې استعداد ورکړی چې د نولسمې او شلمې پېړۍ اقتصادي مبتکرینو ته یې ورکړی و. ده په خپل فکر او دوامداره مدیریت له میلیارده ډالر زیات پیدا کړي دي. تاسې پوهېږئ؟ دا سړی په ورځ کې ۱۸ ساعته کار کوي. داسې طیاره یې نشته چې ځي او دې خپله ورته توجه ونه کړي. نو دا یوازې پیسې نه راوړي، بلکې زموږ دغه ورور هیواد ته نوی مدیریت راوړي. نور درته درې یا لس کاله هدف ووايي، بیا درته وايي چې تطبیق یې ولې معطل شو؟ ده درسره نن ژمنه وکړه چې کوم هدف یې درې کاله قرارداد کړی، هغه به انشاءالله تعالی په دوو کلونو کې ترسره کړي. دې ته مدیریت وايي!
درېیم دا چې په بین المللي سطح یې ثابته کړې چې رقابت کولای شي. کتاب یو شی دی او تجربه بل شی، ده عملاً ثابته کړې. یو سل متره هاخوا لاړ شئ، د پېپسېکولا فابریکې ته وګورئ. هلته چې لاړ شئ، تاسې به یې هم وګورئ. دا فابریکه ما ولیده چې د منطقې او دنیا په سطحه واقعاً نظیره ده.
تیم ته یې وګورئ. په دې رقم کار چې پیدا کېږي، د دې هیواد ځوانانو ته یو ډېر واضح پیغام دی چې دوی ته دوامداره، باعزته او مصئون کار پیدا کېږي. هاخوا وګورئ چې کارګران په څه شرایطو کې ژوند کوي. په داسې حالت کې نه دي چې له دې فابریکې ووتې بېر ژوند ته محتاج دي، بلکې شرایط ورته برابر شوي دي. نو دا یوه فلسفه ده او دا فلسفه د دې زمینه برابرولای شي چې زموږ خلک د ښه مدیریت په درلودو باورمند شي.
مهم ترینه خبره یې دا ده چې الکوزي صاحب یوه فیصله کړې، دا فیصله یې یوه شعوري فیصله ده. که دی وغواړي مشروع مفاد پیدا کړي چې فضل د خدای ﷻ مفاد یې مشروع دی، نو کولای یې شول حد اقل سل نورو ممالک ته لاړ شي او دا پانګونه وکړي. دی دې ته مجبور نه دی چې په افغانستان کې پانګونه وکړي، اما افغانستان د ده پانګې ته ضرورت لري او ستاسې ټولو پانګوالو، پانګې ته ضرورت لري. نو ځکه ورنه مننه کوم. په داسې شرایطو کې چې نه چا بیمه ورکړې او نه چا ګرنټي ورکړې، ده پانګونه وکړه. بیمه یې د افغانستان په راتلونکي باندې باور دی، د ده ایمانداري ده او نورو صنعتکارانو ایمانداري ده چې انشاءاللهتعالی په فضا کې به بدلون راوړي. نو له تاسې مننه، ستاسې له همکارانو مننه، جناب کمینزاده صاحب له تاسې او له ټولو صنعتکارانو مننه!
نکته دیگر وسیله است، وقتی که هدف واضح باشد، وسیله چیست و مشکل در کجا است؟ مشکل در گذشته است. ما یک فلسفهی داشتیم که فکر میکردند ثروت نتیجه دزدی است. زه غواړم واضح وغږېږم، فکر میکردند که ثروت مثل نان خشک است که اگر یک شخص یک قسمتش را برد، به دیگران نمیرسد. فکر میکنیم که دولت وسیله ممانعت ثروت است، نه وسیله ایجاد ثروت. او دغه ذهنیت باید بدل شي. ثروت لا محدود است. کلانترین کمپنیهای دنیا را ببینید، امروز کمپنیهایی است که از مغز سرچشمه گرفتند.
گوگل یا مایکروسافت را ببینید. اگر سرمایه فکری نمیبود، نو ګوګل او مایکروسافت به نتیجې ته رسېدل؟ ما به یک تغییر بنیادی ذهنیت ضرورت داریم که بفهمیم اگر رفاه میخواهیم، دولت در ایجادش ممد است؛ اما انجن اصلیاش یک سکتور فعال، قانونمند و سکتوری که باید مفاد مشروع داشته باشد، میباشد. زیرا سکتور خصوصی بدون مفاد مشروع نمیآید. فراموش نکنید که دین مبین اسلام تجارت را نه تنها تشویق کرده، بلکه پیغمبر ﷺ ما نهتنها خودش تاجر بود، بی بی خدیجه هم بزرگترین تاجر وقت در دنیای عرب بود، جناب قاري صاحب همېشه دا آیت درته لولي، غور ورته ونیسئ، دا زموږ فلسفه نه ده، دا د قرآن شریف هدایت دی، د خدای ﷻ هدایت دی. همین زمینه است که من میخواهم از وزیر صاحب مالیه، وزیر صاحب اقتصاد، وزیر صاحب شهرسازی، وزیر صاحب زراعت و دیگر وزرای ما ابراز امتنان کنم.
چیزی را که امروز شورای عالی اقتصاد از آن نمایندگی میکند، تغییر از نوع ذهنیت است. وظیفه شورای عالی اقتصاد این است که مشکلات سکتور خصوصی را حل کند و آن را شریک بسازد و در عین حال جامعه مدنی باید درک کنند که یک جامعه مدنی بدون یک اقتصاد شگوفای داخلی پابرجا نمیماند. از این جهت است که شورای عالی اقتصاد فعال شده، اما معلومدار مشکلات وجود دارد، حال مشکلات در سطوح وسط و پایین است، همداسې ده که نه؟
هدف ما این باشد، فیصلههایی که میشود، تنها از طرف من و یا وزیر صاحب مالیه و وزیر صاحب اقتصاد تعقیب نشود، این فیصلهها باید شکل اتومات را به خود بگیرد.
مردم ما از فقر رنج میبرند. چهل فیصد مردم ما، روزانه عایدشان از صد افغانی کمتر است، فکر کنید که یک خانواده شش نفری را چطور با صد افغانی در روز زندگیاش را با عزت تأمین کرده میتواند؟ امحای فقر بدون تحرک اقتصادی نمیشود، نو ضرور ده چې موږ یو بل ته لاس ورکړو .
من دو نکتهای دیگر میگویم: اول پیغام من به سرمایهداران افغانستان، منطقه و دنیا است. دولت افغانستان و حکومت وحدت ملی تعهد کامل به همکاری با یک سکتور خصوصی قانونمند و هدفمند دارد. پروژههای دقیق و سرمایهگذاریهایتان را پیش کنید، تعهد ما این است که مشکلاتتان را دور میکنیم و این از خاطر این است که امید داریم ما را از اتکا به کمکهای بیرونی بکشید. په برق باندې که تاسې پانګونه وکړئ، هغه پیسې بیا موږ په روغتیا باندې مصرفولای شوو، په مسکن باندې یې مصرفولای شوو، د مهاجرینو په بېرته جذب باندې یې مصرفولای شوو. هر ځای کې چې تاسې د پانګونې امکان ګورئ، هغه برخه کې به دولت درنه منندوی شي او دولت به درسره لاس درکړي. قانوني چوکاټ موجود دی، تاسې راشئ موږ سره کار وکړئ. افغانستان کې فضل د خدای ﷻ کافي پیسې موجودې دي، یوازې دوبۍ کې زموږ افغان تاجرانو ماته وویل چې اټلس میلیارده ډالر لري، ټولې منطقې کې د افغانستان پیسې دي. خوېندو وروڼو! ستاسې برخه په دې اکبر جهاد کې چې د افغانستان ثبات دی، په هماغه اندازه اهمیت لري لکه زموږ زړورې امنیتي او دفاعي قواوې او د افغانستان بچي چې نن د وطن لپاره سر ورکوي. که تاسې خپلې پیسې په کار واچوئ، د دوی هم امید پیدا کېږي او ستاسې هم امید پیدا کېږي، نو دلته همغږي په کار ده. زه غواړم خاصتاً بیا هم د مشرانو جرګې او ولسي جرګې نه مننه وکړم. د دې لپاره چې موږ WTO ته لاړ شوو او ورسره مل شوو، د مشرانو جرګې رئیس صاحب په رخصتۍ کې د مشرانو جرګې جلسه ونیوله، دې ته همغږي وايي. له ټولو منندوی یم او غواړم چې هر یوه نه مننه وکړم.
نو کمین زاده صاحب! هر سکتور کې چې ستونزې وي راسره وغږېږئ. هغه ستونزې چې په خبرو حل کېږي هغه د حل قابل دي او هیله ده تاسې ته او د افغانستان ولس ته ثابته شوې وي چې موږ اراده لرو، ارادې مو کې شک مه کوئ. تاسې ځینې نمونې ذکر کړې، اما زه نه غواړم چې په هغو نمونو کې بند شوو، زموږ هدف دا دی چې واقعاً افغانستان ته داسې اقتصادي تحرک راشي چې د افغانستان بېوزله طبقه په دې باور وکړي چې د کار څښتن کېږي، د ژوند څښتن کېږي، د کور څښتن کېږي او اولاد به یې سبا د افغانستان جمهوررئیس کېږي. زموږ اساسي قانون کې ټولو افغانانو ته لاره خلاصه ده چې زما ځای ونیسي او انشاءالله تعالی هغه څوک چې نن په بېوزلۍ کې دي، سبا به د دې مملکت مشري نیسي. دغه به زموږ او ستاسې تعهد وي. زموږ ملي وثیقه، زموږ اساسي قانون دی او هلته واضح لیکل شوي چې دولت باید خصوصي سکتور ته زمینه برابره کړي. موږ بل څه نه کوو، هغه کوو چې اساسي قانون کې دي، هغه درسره عملي کوو.
نکته آخرم نتایج این سرمایهگذاری برای مردم است. هر بار که واردات میکنید، چی رخ میدهد؟ کار ایجاد نمیشود؛ اما هر بار که صادرات میکنید، یک حلقه نجیبه وسیع کار ایجاد میشود. مهمترین بخشی که از این سرمایهگذاری فایده میبرد، نسل جوان افغانستان است. سرمایهگذاری نقطه امید نسل جوان ماست و از جهتی که کار سرمایهگذاران را آسانتر نماییم، سرمایهگذاریشان را مفیدتر بسازیم. به کمین زاده صاحب و همکارانشان این خبر را شریک ساختیم که دولت حاضر است که به صورت بنیادی سر تعلیمات حرفوی و مسلکی با همکاری سرمایهگذاران کار مشترک انجام بدهد، ځکه بې له دې چې بشري قوه ایجاده شي، دا کار نه کېږي، نو ضرور ده چې تاسې موږ ته ووایئ چې دولتي پانګونه په انسانانو باندې څنګه وکړو؟ ځو هغه کارګران چې تاسې نن د متخصصینو په توګه له بهره راوړئ، سبا دلته پیدا شي.
زنان افغانستان خاصتاً یک نقش بسیار بزرگ دارند؛ چون خریداری را روزانه خواهران ما انجام میدهند، جناب هنریار صاحب، وزیر صاحب تعداد را کم گرفتید، امید است در آینده تعدادتان زیادتر باشد؛ اما پیام من به تمام خواهرانم این است که پیداوار افغان را ترجیح بدهید. اگر پنج افغانی قیمتتر بود، همین قدر بفهمید که نتیجه آن کاریابی برای اولادتان است، دولت ۲۵ فیصد تولیدات افغانی را ترجیح میدهد، تاسې پانګونه وکړئ، دا د همکارۍ زمینه به درته ډېره کړو. د افغانستان ټول ولس نن دا نېکه ورځ ګوري او هیله ده چې دا مثبت مثال چې الکوزي صاحب ایجاد کړ، هغه ورځې مې وویل غضنفر صاحب ایجاد کړ، دغه د مثبتو مثالونو لړۍ دوام وکړي. په راتلونکو میاشتو کې به اقدام له الکوزي صاحب نه یو بل لوی وګورئ. د افغانستان ولس به دا وګوري چې د هیواد پانګوال په افغانستان باندې باورمند دي، دا یو لوی اعتماد دی، یوه لویه امیدواري ده، زه بیا هم له ټولو همکارانو نه خصوصاً وزیر صاحب د مالیې او کمېټې نه مننه کوم چې مشکلات یې په ډېره اساسي توګه حل کړل.
دلیلی که پروسه وقت گرفت، از خاطر دقت لازمه بود. یک مثال اینکه هر چیزی اول باشد، توجه خاص کار دارد. دقتی که وزیران مالیه، اقتصاد، شهرسازی و زراعت و دیگر همکاران انجام دادند از خاطر این بود که باید بفهمیم که نتایج این چیست؟ نتایج آن را مثبت و همهجانبه یافتید؛ اما بعد از این سرعت عمل به کار است؛ چون مثالها به وضاحت ایجاد شده. من باز هم میخواهم که از جناب الکوزی صاحب و گروپشان ابراز امتنان کنم و به تمام سرمایهگذاران افغانستان که در بخش صنعت، ایجاد کار، تزیید صادرات و پایین آوردن واردات سهم میگیرند، اطمینان بدهم که دولت همکار دوامدارتان است او په ګډه به انشاءالله تعالی داسې یو افغانستان جوړ شي چې منطقه به ورته حیرت وکړي. انشاءاللهتعالی هغه څه چې همېشه موږ او تاسې د جهاد په میدان کې کړي، که یې دا وار د اقتصادي جهاد په میدان وکړو هماغسې لاس ته راوړنې به ولرو چې د افغانستان د ولس او ستاسې د سرلوړۍ لامل شي.
تل دې وي افغانستان!
زنده باد همکاری سکتور خصوصی و سکتور دولت افغانستان! به خیر باشید