د افغانستان اساسي قانون: د حقونو، قانون او یووالي ساتنه
د اساسي قانون د تصویب د اوونۍ په مناسبت پیغام
- د حقونو ملاتړ: د هېوادوالو د قانوني او بشري حقونو ساتنه.
- د قانون حاکمیت: د زور او شخصي ګټو پر ځای، د قانون پر بنسټ حکومتداري.
- ملي یووالی او اجماع: اساسی قانون د بېلابېلو ډلو ترمنځ د پیوستون د وسیلې په توګه.
- د قواوو جلاوالی: د اجراییه، مقننه او قضاییه قواوو خپلواکۍ ته درناوی.
- تداوم او سمون: د ثبات د ساتلو لپاره د قانوني لارو چارو له لارې تعدیلات.
١٥ جدی ١٣٩٤
بسم الله الرحمن الرحیم
په تېرو پنځلس کلونو کې زموږ په ملي ژوند کې یو تر ټولو لوی موفقیت د اساسي قانون تدوین او تصویب و.
در ماه جدی سال ١٣٨٢، ما به حیث یک ملت آزاد و متمدن توانستیم در پرتو ارزشهای اسلامی و ملی، واقعیتهای اجتماعی و تجارب گذشته، مهمترین سند روابط سیاسی و حقوقی خود یعنی قانون اساسی را تصویب و از این راه، چارچوب و راهکار روشنی برای دیگر قوانین ایجاد کنیم.
ما پس از دست به گریبان بودن با سالها جنگ تحمیلشده و درگیریهای داخلی سرانجام توانستیم، صاحب این قانون اساسی شویم. رسیدن به چنین سند مشترکی که طرفهای سیاسی مختلف بر آن رضایت و اجماع داشته باشند، کار آسانی نبوده است. از این رو لازم است نقش و اهمیت این وثیقهی مقدس را برای تأمین وفاق ملی از یاد ببریم و بر ارزش آن همیشه واقف باشیم.
په تېرو زمانو کې به معمولاً د حکومت کولو حق د هغه چا و چې توره به یې تر نورو ښه چلوله، خو د اساسي قوانینو یو اصلي مقصد دا دی چې د خلکو او دولت رابطه د حاکم او محکوم د رابطې له شکله را وباسي او د متقابلو وجایبو او حقونو د قرارداد بڼه ورکړي. یعنې واکمن به په دې خاطر د واکمنۍ حق نه لري چې فتحه یې کړې ده، بلکې په دې خاطر به د واکمنۍ حق لري چې خلکو ور باندې امنا کړې او د يوه حقوقي سند په اساس یې د واکمنو او محکومینو د ځینو شرطونو او مقرراتو په چوکاټ کې منلې ده.
خوشبختانه قانون اساسی ما از نظر مراعات حقوق مردم در سطح بهترین قوانین اساسی دنیا قرار دارد و این دلیل دیگری است که ما باید از قانون اساسی خود با افتخار و سربلندی تجلیل کنیم و به جایگاه بلند این وثیقهی ملی آگاه باشیم. لازم است که جامعه مدنی افغانستان، رسانهها، علماء دینی و مراکز علمی، تنها به تجلیل سالروز تصویب آن بسنده نکنند، بلکه در مناسبتها و فرصتهای گوناگون ارزش این وثیقهی ملی را واضح بسازند و جامعه را از حقوق و وجایب آن باخبر کنند.
د هیواد د جمهور رئیس په توګه، د اساسي قانون حفاظت او تطبیق، زما یوه تر ټولو مهمه او اصلي وظیفه ده. زموږ ټولو هڅه باید دا وي چې دغه ملي وثیقه پوره پوره تطبیق کړو او د خلکو د عملي ژوند برخه یې وګرځوو.
د درې ګونو قواوو تر منځ توازن، د افغانستان د اسلامي جمهوریت د اساسي قانون یو مهم ارزښت دی. د قضاییه او مقننه قواوو په چارو کې مداخله نه کول او د هغوی استقلال ته احترام لرل، د اساسي قانون د تطبیق لپاره نهایت ضروري امر دی چې زه د درې ګونو قواوو د رئیس په حیث دغه اصل ته ژمن یم او خوشحاله یم چې زموږ مقننه قوه په استقلال سره خپلې چارې پر مخ بیایي او زموږ قاضي القضات او د سترې محکمې غړي تر بل هر وخت زیات دې ته متوجه دي چې په خپلو فیصلو کې یوازې د قانون ومني او په خپلو چارو کې هېڅ مقام ته د مداخلې اجازه ور نه کړي.
افغانستان برای نخستین بار در زمان شاه امانالله، به معنای امروز، صاحب قانون اساسی شد. پس از آن ما چندین بار دیگر، قوانین اساسی داشتهایم، اما بدبختانه هر بار آن قوانین اساسی در اثر انقطاع سیاسی در نیمهی راه ماند و به جایی نرسید. ما باید با درس گرفتن از تجارب تلخ گذشته، در آینده به هیچکس اجازه ندهیم که به خاطر منافع شخصی یا گروهی، بر خلاف قانون اساسی اقدام کند و نظام سیاسی و حقوقی ما را قربانی هوسهای خود بسازد.
هر قانون اساسی بر اساس نیازهای جدید جامعه میتواند اصلاح و تکمیل شود، اما اصلاح، الزاماً باید در چارچوب قانون انجام شود تا انقطاعی رخ ندهد و تسلسل تداوم یابد. احترام به قانون اساسی در حقیقت احترام به ثبات، صلح، همبستگی اجتماعی و ارزشهای اسلامی، ملی و انسانی است.
زنده باد افغانستان!
تل دې وي افغانستان!